Szczepienia dorosłych są ważnym komponentem zdrowego starzenia się. Jedna z publikacji donosi, że koszty związane z chorobami, którym można zapobiegać poprzez szczepienie (10 szczepionek) zalecane osobom dorosłym sięgają rocznie około 9 miliardów USD, z czego 80% z powodu infekcji u osób niezaszczepionych¹. Inna mówi o tym, że każde euro zainwestowane w szczepienia dorosłych powyżej 50 r.ż. daje 4-krotnie większą kwotę przyszłych dochodów ekonomicznych w pozostałym okresie życia². Wszystko wskazuje na to, że szczepienie osób dorosłych po prostu się opłaca.
Przekonywał o tym prof. dr hab. Marcin Czech, Kierownik Zakładu Farmakoekonomiki Instytutu Matki i Dziecka w Warszawie – na XII Ogólnopolskiej Konferencji Naukowo-Szkoleniowej „Farmakoekonomika szansą na zbilansowanie wydatków systemu opieki zdrowotnej w Polsce”.
– W tym kontekście my przyzwyczailiśmy się, że szczepienia dotyczą dzieci. Tak naprawdę nasz kalendarz obowiązkowy kończy się na 19 roku życia. Tymczasem szczepienia ochronne powinny towarzyszyć ludziom przez całe życie – mówił profesor Czech.
Szczepienia dla dorosłych refundowane w Polsce
Aktualnie w naszym kraju objęto refundacją u dorosłych szczepienia przeciwko:
- COVID-19 – refundacja 100%;
- grypie – refundacja 50%, w przypadku grupy 65+ i kobiet w ciąży refundacja 100%; w programach samorządowych refundacja nawet 100%;
- pneumokokom – 50% tylko dla osób 65+ z grup ryzyka;
- HPV – nawet do 100% w programach samorządowych;
- półpaśćcowi – 50% dla określonych grup;
- ospie wietrznej – dla grup ryzyka;
- odkleszczowemu zapaleniu mózgu – w grupach ryzyka, np. leśnicy, rolnicy.
Pełnopłatne pozostają natomiast inne szczepionki z kalendarza szczepień obowiązkowych, dla których konieczne są dawki przypominające, np. przeciw tężcowi, polio, krztuśćcowi (od 15 października 2024 r. 100% refundacji podlegają szczepienia przeciwko krztuśćcowi dla kobiet w ciąży). Całą kwotę musimy również zapłacić dla szczepień podróżnych, takich jak cholera czy WZW A.
W jaki sposób kształtowane są krajowe programy szczepień?
Zanim dana szczepionka zostanie objęta krajowym programem szczepień, powinna przejść 12-etapową ścieżkę decyzyjną³. Składa się ona z następujących etapów:
- Działania przedrejestracyjne
- Analiza horizon scanning – czyli zbadanie, które szczepionki są w rozwoju
- Wczesne doradztwo
- Rejestracja szczepionki
- Rozpoczęcie oceny
- Rekomendacja zespołu doradczego
- Ocena HTA
- Ocena zasobów
- Decyzja
- Włączenie do finansowania
- Proces zakupowy
- Rozwój programu.
System decyzyjny w zakresie szczepień refundowanych jest dość skomplikowany. W związku z tym powołano grupę, która zajęła się doskonaleniem ścieżek oceny szczepionek i procesu podejmowania decyzji dotyczących programów szczepień ochronnych³. Owocem tego projektu było sformułowanie 4 kluczowych zasad, których krajowi decydenci powinni przestrzegać. Są to:
– terminowość – m.in. zapewnienie zrównoważonego finansowania szczepień;
– inkluzyjność – w tym wzmocnienie mechanizmów zaangażowania/konsultacji z zainteresowanymi stronami;
– spójność – z poszanowaniem m.in. metodologii oceny technologii medycznych (HTA) dla szczepionek;
– transparentność – w tym zapewnienie jasności ról odgrywanych przez różne organy publiczne.
Ocena polskich działań
Jak w kontekście tych 4 zasad wypada Polska? Grupa ekspercka na czele z prof. Marcinem Czechem poddała pogłębionej analizie polską ścieżkę podejmowania decyzji dotyczących szczepień ochronnych. Tak rezultaty skomentował przewodniczący grupy:
„Tych pozytywnych ocen kryteriów jest dość mało. Dotyczą one głównie rejestracji szczepionki czy działań przedrejestracyjnych. Natomiast chociażby ocena i planowanie zasobów czy proces zakupowy oraz rozwój strategii są w zakresie spójności czy przejrzystości oceniano negatywnie.”
Co wobec tego rekomenduje prof. Czech?
– Szczepienia dla dorosłych w Polsce powinny być priorytetem głównie ze względów demograficznych. Świadomość społeczna chorób zakaźnych oraz metod ich zapobiegania – szczególnie poza Programem Szczepień Ochronnych (PSO) – jest niska. Ciągle istnieją ryzyka związane z wysoką aktywnością ruchów proepidemicznych. Szczepienia przeciw COVID-19 – które były dobrze zorganizowane, spięte informatycznym systemem raportowania tych szczepień, monitorowania działań niepożądanych, sprawnym procesem zakupowym europejskim – na pewno mogą stać się punktem wyjścia do dyskusji o szczepieniach subpopulacji poza PSO. Myślę, że na uwagę zasługuje fakt, że mamy wreszcie elektroniczną kartę szczepień dla szczepień zalecanych. Konieczne są decyzje o alokacji środków ze źródeł publicznych, po to, aby mieć ten stały poziom finansowania szczepień, a także poszczególnych elementów systemu podejmowania decyzji – mówił zaproszony prelegent.
Więcej o wynikach analizy oraz wypracowanych dla Polski rozwiązaniach można przeczytać w tej publikacji.
© MGR.FARM
Bibliografia
- Adult Vaccination: A Key Component of Healthy Ageing. Supporting Active Ageing Through Immunisation (SAATI) Partnership.
- Laigle V, Postma MJ, Pavlovic M, Cadeddu C, Beck E, Kapusniak A, Toumi M. Vaccine market access pathways in the EU27 and the United Kingdom - analysis and recommendations for improvements. Vaccine. 2021 Sep 15;39(39):5706-5718.
