W miniony piątek ostatecznie opublikowano projekt nowelizacji ustawy refundacyjnej, który ponad dwa tygodnie temu przyjęła Rada Ministrów. Wśród wielu zmian, wyczekiwanych przez aptekarzy, znalazły się w nim nowe przepisy regulujące kwestię dyżurów aptek. Jaki kształt przyjęły i czy spełnią oczekiwania farmaceutów?

• Czytaj również: Dyżury aptek po nowemu! Jak duże zmiany szykuje ustawodawca?

W uzasadnieniu projektu Ministerstwo Zdrowia podkreśla, że przełomem jest wprowadzenie po raz pierwszy finansowania dyżurów aptek ze środków publicznych.

– Projektodawca jest zdania, że dyżury apteczne wymagają odejścia od filozofii przymusowości na rzecz rozwiązań w pierwszej kolejności bazujących na dobrowolności. W dużej mierze związanej z tym, że pełnienie dyżurów będzie płatne, z uwzględnieniem również faktu, że o ile nawet dyżury nocne lub w dni wolne od pracy będą odgórnie wyznaczane w miejscowościach będących siedzibami powiatów nieprzekraczającymi 40 tys. mieszkańców według danych Głównego Urzędu Statystycznego, to również będą się odbywać za stosownym wynagrodzeniem kompensującym niską opłacalność ekonomiczną pełnienia dyżurów – czytamy w uzasadnieniu.

Z projektu wynika, że w miejscowościach liczących więcej niż 40 tys. mieszkańców pełnienie dyżurów płatnych ma odbywać się na zasadach fakultatywności. Natomiast decyzję o tym każdorazowo będzie podejmował powiat, uwzględniając potrzeby miejscowej ludności i własne możliwości finansowe.

Sobota do dzień powszedni

Projektowana nowelizacja wprowadza do słowniczka ustawy Prawo farmaceutyczne definicję „dyżuru w dzień wolny od pracy” oraz „dyżuru w porze nocnej”. Co istotne, w rozumieniu definicyjnym sobota nie jest dniem wolnym od pracy i jest traktowana jako tzw. „dzień powszedni”. Resort wskazuje, że jest to zgodne z ustawą z dnia 18 stycznia 1951 r. o dniach wolnych od pracy.

– Choć jest obiektywnie wiadome i niekwestionowane, które dni są dniami wolnymi od pracy, to w kontekście projektowanych regulacji może budzić uzasadnione wątpliwości przede wszystkim to, jaki jest status soboty, bowiem w powszechnym rozumieniu jest to dzień wolny, gdyż duża, jeżeli nie większa część społeczeństwa nie pracuje w ten dzień – uważa resort.

Niemniej jednak Ministerstwo przeanalizowawszy praktykę działalności aptek, uznało za zasadne zrównać – na potrzeby projektowanych przepisów – status soboty z kolejnymi dniami od poniedziałku do piątku. A to dlatego, że w ogromnej większości przypadków apteki ogólnodostępne niebędące aptekami działającymi siedem dni w tygodniu pozostają otwarte w soboty.

– Tym samym nie wydaje się uzasadnione obejmowanie ekspedycji aptecznej w soboty zakresem dyżurów aptecznych w rozumieniu projektowanych przepisów – wskazuje resort.

Płatny dyżur tylko przez dwie godziny

Z projektu wynika też, że za dyżur pełniony przez aptekę ogólnodostępną uznaje się jej funkcjonowanie bez przerwy przez kolejne 2 godziny zegarowe w przedziale czasowym między godzinami 19.00 a 23.00. Precyzyjne ich określenie ma zależeć od potrzeb miejscowej ludności.

– Przeanalizowane przez projektodawcę dane statystyczne obrazujące ekspedycję apteczną prowadzoną porą nocną wskazują na dość duże zainteresowanie usługami farmaceutycznymi do godz. 21.00 i istotny ich spadek pomiędzy godz. 21.00 a 23.00 oraz w zasadzie całkowity zanik zakupu leków refundowanych po godz. 23.00 do 7.00 rano dnia następnego, co w pełni uzasadnia objęcie zakresem płatnych ze środków publicznych dyżurów do godziny 23.00. W związku z powyższym projektodawca uznaje, że finansowanie ze środków publicznych ekspedycji aptecznej od godz. 23.00 byłoby nieodpowiadające faktycznym potrzebom, nieuzasadnione pod względem finansowym, a zatem nieracjonalne – czytamy w uzasadnieniu.

Co ciekawe Ministerstwo nie czyni przy tym przeszkód, aby apteki dyżurowały po godz. 23.00. Tyle, że dyżury przypadające po tej godzinie wyznaczą powiaty. W tych jednak przypadkach te nadmiarowe – względem minimum określonego w analizowanym przepisie – godziny dyżurów apteki mają pełnić pełnione nieodpłatnie bądź odpłatnie. W tym drugim przypadku to powiat pokryje związane z tym koszty – z własnych środków.

• Czytaj również:  Płatne dyżury aptek coraz bliżej? Tak twierdzi Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców…

Zwraca się również uwagę, że spełnienie wymagania pełnienia dyżuru w dzień wolny od pracy nie oznacza braku konieczności pełnienia dyżuru w porze nocnej w ten sam dzień. W ten dzień powinien być pełniony każdy z dwu rodzajów dyżurów i w tym sensie dyżur w porze nocnej oznacza dyżur pełniony w każdy bez wyjątku dzień, zarówno w ten powszedni, jak i w dzień wolny od pracy niezależnie od tego, że w ten sam dzień (jako niebędący dniem powszednim) ma być również pełniony dedykowany mu dyżur.

Wyznaczanie dyżurów przez powiat

Z projektu jasno wynika, że nowe przepisy będą dotyczyć wyłącznie prowadzenia dyżurów przez apteki – nie będą one obejmować punktów aptecznych. Obowiązek ustanawiania dyżurów nie będzie dotyczył zw. „powiatów obwarzankowych” (powiatów mających swoją siedzibę w sąsiadującym mieście na prawach powiatu). W ocenie resortu dostępność komunikacyjna miasta na prawach powiatu jest z obszaru takiego powiatu lepsza. Zatem mieszkańcy mają łatwiejszy dostęp do apteki na terenie miasta na prawach powiatu, niż w ramach „powiatu obwarzankowego”.

– Nowy przepis oznacza również, że za stan zapewnienia dostępności do leku na terenie danego powiatu uznaje się stan, w którym dana apteka została wyznaczona do dyżurowania na zasadach przewidzianych w ustawie. Innymi słowy stan dostępności pacjentów do farmakoterapii przez pryzmat dostępności aptek ogólnodostępnych na danym terenie, rozpatrywać i odnosić należy do obszaru powiatu – uzasadnia Ministerstwo.

Z projektu wynika, że podmioty prowadzące apteki będą miały obowiązek informowania powiatu w określonym terminie, o rozkładach pracy tych aptek. To samo będzie dotyczyć informowania z odpowiednim wyprzedzeniem o ewentualnych zmianach w tym zakresie. Taka informacja, zebrana od tych podmiotów, ma ułatwić powiatowi przyszłe planowanie w zakresie wyznaczania dyżurów. Zgodnie z projektem analiza tych informacji, ma stanowić bazę do ewentualnego wyznaczenia apteki ogólnodostępnej do dyżurowania w powiecie.

– Oznacza to, że nie w każdym powiecie spełniającym dalej opisane kryteria ustawowe, apteka ogólnodostępna taka musi być obligatoryjnie wyznaczana, a jedynie w takim, w którym jest to uzasadnione powyższymi względami – wskazuje resort w uzasadnieniu.

Jednocześnie zarząd powiatu ma aktywnie informować podmioty prowadzące apteki, z 21-dniowym wyprzedzeniem, o potrzebie wyznaczenia apteki do dyżurowania. Takie rozwiązanie ma pozwolić podmiotom prowadzącym apteki ogólnodostępne dobrowolnie zgłosić, w określonym terminie, gotowość do pełnienia dyżuru. Projekt przewiduje też prowadzenie komunikacji między aptekami i zarządem powiatu z wykorzystaniem środków komunikacji elektronicznej.

Wyznaczanie apteki do pełnienia dyżuru

Formalną postawę do wyznaczenia konkretnej apteki do dyżurowania będzie stanowił nowy art. 94 ust. 7 ustawy Prawo farmaceutyczne. Określa on enumeratywnie względy i okoliczności, jakie ma brać pod uwagę w takiej sytuacji zarząd powiatu. W szczególności muszą to być potrzeby lokalnej społeczności w zakresie zaopatrzenia w produkty lecznicze, wyroby medyczne oraz pozostały asortyment aptek ogólnodostępnych oraz w zakresie świadczenia usług farmaceutycznych i sprawowania opieki farmaceutycznej.

– Niemniej jednak, ponieważ powiaty potrafią znacząco różnic się między sobą, determinując różne specyficzne potrzeby i trendy wśród ich mieszkańców, projektowane przepisy narzucają na zarząd powiatu dodatkowo zwarzenie i wzięcie pod uwagę, w procesie wyznaczania apteki do dyżurowania, różnego rodzaju swoistych i specyficznych względów i uwarunkowań charakterystycznych dla danego powiatu (np. geograficznych związanych z istnieniem barier fizycznych w łatwym dostępie do aptek, dużych odległości wymuszanych wielkością obszaru powiatu) – czytamy w uzasadnieniu projektu.

Przed wybraniem apteki do pełnienia dyżuru powiat ma też brać pod uwagę jej możliwości do realnego wywiązania się tego zadania. Możliwości te mają być determinowane potencjałem zapewniania odpowiedniego rodzaju i dostatecznej ilości asortymentu. Decydować ma też odpowiednia liczba personelu gwarantującego niezakłócone funkcjonowanie apteki. I to zarówno w normalnych dniach i godzinach jej funkcjonowania, jak i w trakcie dyżurów. Chodzi przede wszystkim o zapewnienie stałej obecności farmaceuty w lokalu apteki w godzinach jej faktycznego działania. Wszystko musi być też zgodne z normami czasu pracy przewidywanymi przez Kodeks pracy.

Apteki wykluczone z dyżurowania

Art. 94 ust. 8 projektowanej ustawy wskazuje natomiast przesłanki, ze względu na które dana apteka ogólnodostępna nie może zostać wyznaczona do dyżurowania. W przepisie wskazano okoliczności podważające zaufanie do podmiotu prowadzącego aptekę, jako zdolnego rzetelnie wywiązać się z realizacji dyżurów aptecznych. A tym samym powinny wykluczać daną kandydaturę. Przepis ten mówi, że do pełnienia dyżurów nie wyznacza się apteki ogólnodostępnej, jeżeli wobec podmiotu, który ją prowadzi:

1)     toczy się postępowanie administracyjne w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na prowadzenie apteki;

2)     w okresie 3 lat poprzedzających rok, w którym ma być pełniony dyżur, wydano:

a) ostateczną decyzję w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej,

b) ostateczną decyzję w przedmiocie nakazania usunięcia w ustalonym terminie stwierdzonych uchybień w prowadzeniu działalności objętej zezwoleniem na prowadzenie apteki,

c) prawomocne orzeczenie zakazujące wykonywanie działalności gospodarczej objętej zezwoleniem na prowadzenie apteki ogólnodostępnej.

Dyżury dobrowolne i przymusowe

Resort zdrowia w uzasadnieniu do ustawy podkreśla, że celem zmian jest odejście od przymusowości wyznaczania aptek ogólnodostępnych do pełnienia dyżurów. Projekt zakłada więc, że zarząd powiatu w pierwszej kolejności powinien wybrać spośród podmiotów, które dobrowolnie zgłosiły się do pełnienia dyżurów.

Natomiast jeśli chętnych do pełnienia dyżurów nie będzie, zarząd powiatu będzie miał prawo do wyznaczenia innej apteki. Jednocześnie w drodze wyjątku przewidziano wyznaczenie ponadnormatywnych godzin dyżurowania w przypadku, gdy zarząd powiatu uzna to za uzasadnione. Takie wyznaczenie będzie się wiązało z przymusowością w przypadku pierwszej wyznaczanej apteki ogólnodostępnej. Niezależnie od tego w projekcie wprowadzono również możliwość wyznaczenia dodatkowej apteki ogólnodostępnej do pełnienia dyżurów. Zarząd danego powiatu będzie mógł to zrobić, jeśli uzna to za uzasadnione.

Finansowanie dyżurów aptek

Projekt wprowadza także długo oczekiwane finansowanie dyżurów aptek ze środków Narodowego Funduszu Zdrowia. Wyjątkiem będzie wyznaczenie przez zarząd powiatu ponadnormatywnych godzin dyżurowania. To będzie bowiem podlegało finansowaniu przez powiat w zakresie wykraczającym ponad zakres godzinowy wynikający z ustawy.

– W projektowanym art. 94 ust. 14 u.p.f. określono wysokość wynagrodzenia dla podmiotu prowadzącego aptekę za pełnienie przez nią dyżuru. Przyjęto tu rozwianie odnoszenia wynagrodzenia do godzin faktycznie przepracowanych dyżurów, co wynika z faktu, że zarówno przyjęta definicja „dyżuru w dzień wolny od pracy”, jak i „dyżuru w porze nocnej”, w swych treściach referują do określonych przedziałów godzinowych – czytamy w uzasadnieniu projektu.

A ile będzie wynosić takie wynagrodzenie? Zgodnie z projektem przyjęto je w wysokości 3,5% minimalnego wynagrodzenia za pracę określonego na podstawie przepisów o minimalnym wynagrodzeniu za pracę. To kwota przeliczana na 1 godzinę faktycznie przeprowadzonego dyżuru.

– W ocenie projektodawcy jest to poziom pozwalający oczekiwać, że część podmiotów prowadzących apteki ogólnodostępne, będzie gotowa – ze względu na to wynagrodzenie – do dobrowolnego zgłaszania się do pełnienia dyżurów. Wynagrodzenie to należy także traktować jako rekompensujące przymusowość pełnienia dyżurów w przypadkach, jeżeli do ich wykonywania nie udało się wyznaczyć apteki dobrowolnie się zgłaszającej – czytamy w uzasadnieniu.

Kary za niepełnienie dyżurów

Oprócz „marchewki” dla aptek w kontekście dyżurów, projekt wprowadza też przysłowiowy „kij”. Tutaj na uwagę zasługuje projektowany art. 94 ust. 20 Prawa farmaceutycznego. Ma on na celu wprowadzenie mechanizmu kary za niepełnienie wyznaczonych aptece dyżurów lub pełnienia ich w niepełnym wyznaczonym wymiarze. Kara ta sprowadza się do zwrotu nienależnie otrzymanego wynagrodzenia.

– Proponowany przepis ma charakter prewencyjno-odstraszający w związku z tym, że obowiązkiem zwrotu, wraz z odsetkami, będzie objęta całość otrzymanego wynagrodzenia od momentu wyznaczenia apteki do dyżurowania. Jest to przy tym adekwatna kara w związku z tym, że nie jest wykluczone, że apteka uchylała się od obowiązków nie tylko w czasie możliwym do stwierdzenia w ramach kontroli, ale również w skali i okresach niemożliwych do ustalenia – przekonuje Ministerstwo w uzasadnieniu projektu.

Warto jeszcze wspomnieć o przewidzianej w projekcie karze w wysokości 2000 zł, dla apteki, która nie przekazała powiatowi swojego harmonogramu pracy.

©MGR.FARM