REKLAMA
czw. 7 grudnia 2023, 09:33

Farmaceuci powinni pamiętać o maściach aromaterapeutycznych w leczeniu przeziębienia

Rocznie na świecie odnotowywanych jest ponad 17 miliardów przypadków przeziębienia. Wiele osób nawet kilka razy w roku doświadcza problemów z niedrożnością nosa wywołaną infekcją wirusową. Tymczasem uczucie zatkanego nosa prowadzi do problemów ze snem, co zdaniem naukowców spowalnia proces leczenia. Jedną z metod radzenia sobie z tego typu dolegliwościami, jest stosowanie maści aromaterapeutycznych – zawierających olejki eteryczne pochodzenia roślinnego. W leczeniu chorób układu oddechowego są one stosowane już od czasów starożytnych.

Niektóre Okręgowe Izby Aptekarskie uruchomiły specjalne adresy mailowe. Farmaceuci mogą na nie anonimowo zgłaszać dostrzeżone nieprawidłowości (fot. Shutterstock)
Aromaterapeutyczne maści zawierające mentol, eukaliptus i/lub kamforę mogą skutecznie leczyć objawy przeziębienia (fot. Shutterstock)

1 sierpnia 2022 roku na łamach „Drugs Context” opublikowano przegląd narracyjny podsumowujący dostępne publikacje naukowe na temat skuteczności stosowania w czasie przeziębienia maści zawierających olejki aromaterapeutyczne. W ocenie autorów pracy (prof. Andrew Smith z Cardiff University i Oliver Matthews z firmy Procter and Gamble) pod tytułem Aromatic ointments for the common cold: what does the science say?”,w wielu badaniach zaobserwowano, że mieszaniny olejków eterycznych poprawiają łagodzenie objawów infekcji górnych dróg oddechowych. Ich wdychanie wykazuje też działanie przeciwkaszlowe.

Z kolei badania kliniczne oceniające skuteczność maści zawierającej mentol, eukaliptus i kamforę wykazały, że pacjenci odczuwali szybsze uczucie chłodu w nosie i jego udrożnienie. Leczenie tą samą maścią spowodowało również znaczną poprawę zgłaszanej jakości snu. W żadnym z badań aromaterapia nie poprawiła jednak obiektywnych parametrów przepływu powietrza przez nos.

– Chociaż stosowanie olejków aromaterapeutycznych nie wpływa na obiektywne pomiary drożności nosa, to prowadzi do poprawy wielu subiektywnych odczuć związanych z przeziębieniem. To z kolei skutkuje lepszym snem, co prawdopodobnie pomaga w regeneracji. Dlatego olejki eteryczne pozostają dobrze tolerowaną i skuteczną opcją łagodzenia objawów infekcji górnych dróg oddechowych – ocenili autorzy pracy.

Uciążliwe objawy przeziębienia

Objawy przeziębienia może wywołać u człowieka dowolny z około 200 różnych szczepów wirusów układu oddechowego. Za około połowę tego typu infekcji odpowiadają rinowirusy. Do głównych objawów przeziębienia zalicza się: przekrwienie błony śluzowej nosa, wydzielinę, kichanie, ból głowy, ból gardła i kaszel. W ciągu pierwszych 7 dni przeziębienia najbardziej dokuczliwymi objawami są niedrożność nosa i kaszel.

Na wczesnym etapie przeziębienia pojawia się też wyciek z nosa, który związany jest z kichaniem i odruchową aktywacją nerwów przywspółczulnych. Stymulują one przemieszczanie się wydzieliny przez przewody nosowe do przedniej części nosa. Natomiast przekrwienie naczyń krwionośnych nosa może być przyczyną zatkania nosa – późniejszego objawu przeziębienia, którego nasilenie zwiększa się w ciągu pierwszego tygodnia od wystąpienia objawów. Przekrwienie nosa jako obrzęk w połączeniu z wydzielaniem lepkiego śluzu z nosa może doprowadzić nawet do całkowitego zatkania nosa czyli niedrożności zwężonych dróg oddechowych.

Objawy przeziębienia są spowodowane przeciwwirusową odpowiedzią immunologiczną organizmu. Wywoływane są przez mieszaninę cytokin prozapalnych, a także innych mediatorów stanu zapalnego. Cytokiny powodują objawy ogólnoustrojowe, takie jak gorączka. Natomiast takie mediatory stanu zapalnego (np. bradykinina) odgrywają kluczową rolę w powstawaniu specyficznie zlokalizowanych objawów, w tym bólu gardła i zatkanego nosa. Innymi słowy mechanizmy patofizjologiczne powodujące objawy przeziębienia obejmują dwie ścieżki: objawy ogólnoustrojowe wywołane cytokinami i objawy lokalne spowodowane zapaleniem nabłonka błony śluzowej zakażonych dróg oddechowych.

Problemy ze snem w trakcie przeziębienia

Wszystkie objawy przeziębienia mogą wpływać na jakość snu. To z kolei ma szkodliwy wpływ na skuteczność odporności na infekcje i czas powrotu do zdrowia. Ocenia się, że średnie skrócenie snu o około 23 minuty i 5% zmniejszenie jego efektywności ma istotne znaczenie kliniczne. Parametry snu korelują z oceną objawów przeziębienia i wskazują na związek między zaburzeniami snu i nasileniem tych objawów. Istotne znaczenie ma szczególnie nasilenie uczucia zatkanego nosa.

Spokojny i regenerujący sen jest ważnym elementem życia umożliwiającym organizmowi zwalczanie infekcji wirusami przeziębienia i grypy. Z literatury przytaczanej przez autorów wspomnianego przeglądu narracyjnego wynika, że brak snu powoduje upośledzoną proliferację limfocytów. Prowadzi też do zmian fenotypowych zarówno w limfocytach, jak i monocytach, które mogą upośledzać ich funkcję. Ponadto trwała utrata snu (<6 godzin snu na dobę) wiąże się ze zwiększonym ryzykiem wirusowych i bakteryjnych infekcji dróg moczowych. Istnieje zatem zgoda kliniczna, że odpowiedni spokojny sen może przyspieszyć proces gojenia i skrócić czas pełnego wyzdrowienia.

Chociaż wiele objawów przeziębienia może pogarszać jakość i komfort snu, to największy wpływ na nie ma prawdopodobnie przekrwienie błony śluzowej nosa i kaszel. Zdaniem ekspertów terapeutyczne złagodzenie zatkanego nosa i kaszlu poprawia sen. Dobrze znane leki łagodzące objawy przeziębienia, takie jak pseudoefedryna, dekstrometorfan, paracetamol i kodeina, działają ośrodkowo. Z kolei lokalnie na drogi oddechowe działają miejscowe lub wziewne olejki eteryczne, takie jak mentol. Poprawiają one subiektywne odczucie przepływu powietrza. Ponadto mają też działanie przeciwkaszlowe.

Olejki eteryczne w przeziębieniu

Zioła są powszechnie stosowane w łagodzeniu dolegliwości układu oddechowego od tysięcy lat w wielu regionach świata. Stosowanie ziołowych olejków eterycznych zostało poparte empirycznie na podstawie dowodów z medycyny tradycyjnej nawet przed pojawieniem się danych naukowych. Prym w tym kontekście wiodą olejki z pięciu roślin, które były stosowane od czasów starożytnych:

  • Eucalyptus citriodora i Eucalyptus globulus, oba zawierają aromatyczny cytronellal;
  • Mentha piperita (mięta pieprzowa), która zawiera substancję czynną mentol;
  • Origanum syriacum, który zawiera aktywne składniki tymol i karwakrol;
  • Rosmarinus officinalis, który zawiera kamforę i cyneol.

Chociaż zioła aromaterapeutyczne są od dawna stosowane jako tradycyjne leki i mają szerokie spektrum działania farmakologicznego, istnieją także różne doniesienia na temat ich właściwości bakteriobójczych.

Większość dostępnych badań dotyczących wpływu olejków eterycznych na infekcje górnych dróg oddechowych ocenia preparaty zawierające ich kombinację (zwłaszcza mentol, olejek eukaliptusowy i kamforę) albo spraye zawierające mieszanki olejków eterycznych. Z dostępnej literatury wynika, że przeprowadzono niewielką liczbę badań nad zastosowaniem pojedynczego olejku eterycznego i najczęściej był to mentol. Związek ten wyróżnia się jako związek aromatyczny budzący największe zainteresowanie, zarówno dlatego, że był badany jako pojedynczy środek, jak i dlatego, że ma zdefiniowany mechanizm działania.

Mentol działa poprzez pobudzanie termowrażliwego kanału TRPM8 w drogach oddechowych, który reaguje także na zimne powietrze. Mechanizm ten może wyjaśniać, dlaczego mentol powoduje wrażenie ułatwionego oddychania przez nos, mimo że przepływ powietrza jest obiektywnie niezmieniony. Podobny mechanizm można rozważyć w przypadku połączonego działania mentolu, olejku eukaliptusowego i kamfory z kanałami TRPV1 i TRPA1, które biorą udział w hamowaniu kaszlu.

Autorzy przeglądu narracyjnego wskazują też na badania kliniczne, w których oceniano gotowe preparaty zawierające w swoim składzie mentol, olejek eukaliptusowy i kamforę – tzw. maści aromaterapeutyczne. Ich wyniki wskazywały wyraźnie korzystne działanie wspomnianych preparatów w łagodzeniu lokalnych objawów przeziębienia, w tym uczucia zatkanego nosa, nocnego kaszlu i związanych z przeziębieniem problemów ze snem, nie mając jednak wpływu na obiektywne pomiary.

W ocenie autorów dostępne opracowania pozwalają więc stwierdzić, że maści aromaterapeutyczne zawierające lewomentol, olejek eukaliptusowy i kamforę stosowane przed snem mogą zmniejszyć nocny kaszel, subiektywne uczucie zatkanego nosa i, co ważne, subiektywne zaburzenia snu związane z przeziębieniem. Jedną z takich maści, której formuła bazuje na aromatycznych olejkach terapeutycznych, jest marka Vicks Vaporub.  Maść znana wielu pokoleniom i obecna na rynku już 130 lat łączy tradycję z innowacją oraz najnowszą wiedzą dotyczącą wspierania procesu zdrowienia przy infekcjach górnych dróg oddechowych.

Leki ziołowe to nadal leki

– Dla pacjentów dostępna jest szeroka gama dostępnych bez recepty maści zawierających mentol, olejek eukaliptusowy i kamforę, które mogą być zalecane przez farmaceutów w celu łagodzenia objawów nocnego kaszlu, niedrożności dróg oddechowych i problemów ze snem spowodowanych przeziębieniem – uważają autorzy pracy.

Ich zdaniem wahania pacjentów wobec leczenia preparatami bez recepty i potencjalne piętno, jakoby tego typu maści były „lekami ziołowymi”, mogą sprawić, że niektórzy pacjenci zlekceważą je jako opcję terapeutyczną.

– Mimo to maści aromaterapeutyczne mogą być szczególnie cenną pomocą, zwłaszcza dla osób, u których przeciwwskazane mogą być silniejsze składniki łagodzące objawy przeziębienia, takie jak paracetamol, pseudoefedryna, dekstrometorfan i prometazyna, a także u dzieci, umożliwiając w ten sposób spokojniejszy sen zarówno dzieciom, jak i ich rodzicom – czytamy we wspomnianej publikacji.

Farmaceuci nie powinni lekceważyć maści aromaterapeutycznych

Naukowcy wskazują, że subiektywne odczucie niedrożności nosa nie jest powiązane z oporem dróg oddechowych nosa. Na niedrożność nosa ma bowiem wpływ zarówno temperatura powietrza, stymulacja receptorów zimna w nosie, jak i uczucie ciśnienia. Szereg badań opisanych w literaturze naukowej, w tym kontrolowane badania kliniczne, dostarcza dobrze przeprowadzonych, recenzowanych dowodów na mechanizmy działania i dobroczynne działanie aromaterapeutycznych maści w łagodzeniu objawów przeziębienia.

Wdychane związki aromaterapeutyczne zawierające mentol, eukaliptus i/lub kamforę mogą złagodzić subiektywne odczucie utrudnionego przepływu powietrza, działając na drogi oddechowe za pośrednictwem receptorów kanału wapniowego, potencjalnych receptorów „zimnego powietrza”, takich jak TRPM8, który oddziałuje z mentolem.

– Aromaterapeutyczne maści zawierające mentol, eukaliptus i/lub kamforę mogą skutecznie leczyć objawy przeziębienia, umożliwiając w ten sposób bardziej odświeżający sen, co może przyspieszyć powrót do zdrowia. Dlatego też farmaceuci nie powinni pomijać maści aromaterapeutycznych jako opcji dla każdego pacjenta z objawami przeziębienia, zwłaszcza u dzieci lub osób, u których silniejsze leki są przeciwwskazane – podsumowują autorzy przeglądu narracyjnego.


Literatura:

  • Smith A., Matthews O. Aromatic ointments for the common cold: what does the science say?, Drugs Context. 2022; 11: 2022-5-6.

©MGR.FARM

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]