Pierwsze wzmianki o koronawirusie pochodzą z przełomu listopada i grudnia 2019 roku. W Europie nagły skok zachorowań zaczęto odnotowywać na początku 2020 roku. W Polsce pierwszy, oficjalny przypadek pojawił się w marcu 2020. Do kwietnia 2023 na całym świecie odnotowano blisko 765 milionów przypadków zachorowań na SARS-CoV-2. W tym samym okresie miało miejsce także ponad 6,9 miliona zgonów. W poszukiwaniu skutecznych metod zwalczania pandemii zmieniono przeznaczenie wielu różnych leków, jak np. hydroksychlorochina. Na jakiej podstawie?
– W oparciu o ich skuteczność przeciwko innym patogenom o podobnej strukturze lub mechanizmie działania do SARS-CoV-2 – czytamy we wstępie do badania, jakie ukazało się niedawno na łamach Biomedicine&Pharmacotherapy.
Wśród substancji, które wykorzystywano do farmakoterapii COVID-19 zaliczyć należy chociażby deksametazon i remdesiwir. Wśród leków stosowanych do leczenia infekcji znalazła się także hydroksychlorochina. Do tamtego momentu wskazaniem do jej stosowania było leczenie malarii oraz autoimmunologicznych chorób reumatycznych. Na początku 2020 roku zaczęła być szeroko wykorzystywana do terapii COVID-19.
Hydroksychlorochina hamuje replikację SARS-CoV-2?
Co do zasady mechanizm działania tego związku polega na inhibicji replikacji cząsteczek patogenu. Poza tym hydroksychlorochina może zakłócać glikozylację enzymu, będącego receptorem komórkowym dla koronawirusa. Wiedza na ten temat stała się podstawą do stosowania jej podczas pierwszej fali pandemii. Tyle, że wówczas zaproponowano stosowanie leku poza wskazaniami rejestracyjnymi. Podstawą do takiego postępowania były pierwsze badania z użyciem hydroksychlorochiny. Jak się jednak ostatecznie okazało miała ona ograniczoną skuteczność w zmniejszaniu śmiertelności lub wręcz jej brak.
– Przepisywanie leku poza wskazaniami rejestracyjnymi może być właściwe, jeśli lekarze uznają, że mają wystarczające dowody sugerujące korzyści z leczenia – podkreślają autorzy najnowszej analizy.
⇒ Czytaj również: Pandemia COVID-19 miała wpływ na mikrobiom jelitowy?
Pierwsze wyniki badań stały się podstawą do tego, że w wielu krajach znacząco wzrosło wykorzystanie hydroksychlorochiny w leczeniu COVID-19. Tak było chociażby we Francji, gdzie jej stosowanie stało się powszechne od połowy marca do połowy kwietnia 2020 roku. Podobnie było w Stanach Zjednoczonych. Tamtejsza Agencja ds. Żywności i Leków (FDA) 28 marca wydała tymczasowe zezwolenie na stosowanie leku w sytuacjach awaryjnych. Co ciekawe – zostało ono cofnięte 15 czerwca tego samego roku. Niemniej jednak w tym czasie wielu hospitalizowanych pacjentów poddawanych było terapii przy użyciu hydroksychlorochiny.
Hydroksychlorochina przyczyną tysięcy nadmiarowych zgonów?
We wspomnianym badaniu autorzy przeanalizowali dostępne w bazach medycznych dane nt. hospitalizacji, leczenia i przyczyn zgonów pacjentów z COVID-19. Szczególnie mocno przyjrzeli się osobom hospitalizowanym, które leczone były właśnie hydroksychlorochiną. Najbardziej rzetelne dane udało się pozyskać odnośnie Belgii, Francji, Włoch, Hiszpanii i USA. Do analizy wzięto pod uwagę 44 badania z początkowego okresu pandemii. Po ich analizie okazało się, że stosowana w leczeniu infekcji SARS-CoV-2 hydroksychlorochina była w wielu przypadkach przyczyną niebezpiecznych działań niepożądanych.
– Toksyczność hydroksychlorochiny u pacjentów z COVID-19 jest częściowo spowodowana sercowymi działaniami niepożądanymi, w tym zaburzeniami przewodzenia (częstoskurcz lub migotanie komór lub wydłużenie odstępu QT) – wynika z informacji przedstawionych w artykule.
Poza zaburzeniami rytmu serca lek był także przyczyną nieprawidłowości w obrębie innych narządów. Pojawiała się chociażby ostra niewydolność nerek, niedokrwistość lub też zapalenie wątroby. Szczególnie pacjenci z reumatoidalnym zapaleniem stawów dość często doświadczali efektów ubocznych ze strony mięśnia sercowego. Analiza danych z 6 badanych krajów w krótkim zakresie czasu pokazała, że stosowana poza wskazaniami hydroksychlorochina przyczyniła się do wielu niepotrzebnych zgonów.
– Głównym wnioskiem niniejszego badania jest to, że hydroksychlorochina mogła być powiązana z ponad 16990 zgonów podczas pierwszej fali pandemii COVID-19 w sześciu krajach, dla których dostępne były dane – brzmi podsumowanie najnowszej analizy.
Warto podkreślić, że chodzi tu o nadmiarowe zgony, których być może udało by się uniknąć, gdyby nie skutki uboczne wywołane poprzez zastosowanie tego konkretnego leczenia.
Nauczka na przyszłość…
Autorzy badania potwierdzili to, o czym do tej pory mówiono, że mogło być prawdą. W swoich wnioskach sugerują, aby w przyszłości bazować na rzetelnych danych, zebranych na podstawie większych i dłuższych badań.
– Wynik ten przemawia na ścisłym uregulowaniem dostępu do leków wydawanych poza wskazaniami rejestracyjnymi podczas przyszłych pandemii – brzmią końcowe zdania ich artykułu.
Podkreślają, aby nie przeceniać możliwości danego leku i jednocześnie nie pomijać jego możliwych działań niepożądanych. Określenie nowego wskazania musi być poparte badaniami przedklinicznymi i klinicznymi, a nie opierać się na ryzykownej ekstrapolacji wyników.
©MGR.FARM
