REKLAMA
pon. 27 listopada 2023, 12:33

Movember, czyli fakty i mity o męskich nowotworach

W ostatnich latach w listopadzie często naszą uwagę zwracają zmiany wizerunku znanych mężczyzn, polegające na zapuszczeniu wąsów. Stanowi to element ogólnoświatowej kampanii Movember. Termin ten powstał w wyniku połączenia dwóch słów: „moustache” (wąsy) oraz „November” (listopad). Kampania Movember ma na celu zmianę oblicza męskiego zdrowia, a ustanowione symbolem tej kampanii wąsy mają ją komunikować.

Na całym świecie listopad uznano za miesiąc solidarności z mężczyznami, którzy zmagają się z chorobami nowotworowymi (fot. Shutterstock)
Na całym świecie listopad uznano za miesiąc solidarności z mężczyznami, którzy zmagają się z chorobami nowotworowymi (fot. Shutterstock)

Zapuszczane przez cały listopad wąsy są nie tylko znakiem solidarności, lecz także służą wzbudzeniu ciekawości otoczenia i zapoczątkowaniu dyskusji dotyczącej profilaktyki zachorowalności na nowotwory jąder oraz prostaty. Na całym świecie listopad uznano za miesiąc solidarności z mężczyznami, którzy zmagają się z tymi chorobami [1,2].

Rak prostaty i rak jądra to jedne z najbardziej rozpowszechnionych nowotworów wśród mężczyzn – FAKT

Rak prostaty (PCa – prostate cancer) jest nowotworem złośliwym wywodzącym się ze strefy obwodowej gruczołu krokowego. To najbardziej rozpowszechniony nowotwór pośród mężczyzn powyżej 50. roku życia zarówno w Polsce, jak i na świecie, a drugi po raku płuc pod względem liczby zgonów [3]. W ostatnich dwóch dekadach w Polsce gwałtownie wzrosła zachorowalność na nowotwory złośliwe gruczołu krokowego u mężczyzn. Do końca XX wieku utrzymywał się wzrost umieralności na to schorzenie, ale w ostatnich latach nastąpiła stabilizacja. Ten nowotwór ujawnia się bardzo rzadko przed 50. rokiem życia (poniżej 1 proc. przypadków), a ponad połowa chorych ma w momencie rozpoznania co najmniej 70 lat [4]. Natomiast rak jądra to najczęściej występujący nowotwór wśród młodych mężczyzn (20-44 lata). Liczba zachorowań na ten nowotwór zwiększyła się trzykrotnie w ciągu trzech ostatnich dekad [1].

_____________

Wynik PSA ponad normę świadczy o zachorowaniu na raka gruczołu krokowego – MIT

PSA (prostate specyfic antigen) to obecnie jedyny marker, który jest rutynowo stosowany w diagnostyce oraz monitorowaniu postępu raka gruczołu krokowego, a także oceny skuteczności leczenia dotkniętych nim pacjentów. PSA to proteaza serynowa, produkowana prawie wyłącznie przez komórki nabłonkowe gruczołu krokowego. Jednak nie jest markerem doskonałym ze względu na swoistość narządową niezwiązaną z rozwojem nowotworu [4]. Jednokrotny wynik stężenia PSA, który przekracza górną granicę normy, nie powinien być podstawą skierowania pacjenta na biopsję gruczołu krokowego i nie świadczy bezpośrednio o obecności raka. Taki wynik powinien być potwierdzony w ponownej ocenie stężenia PSA [4,5]. Podwyższenie stężenia PSA w surowicy może być następstwem wielu czynników, które nie są związane z nowotworzeniem, takich jak powiększenie objętości gruczołu krokowego w przebiegu łagodnego rozrostu gruczołu krokowego, zapalenie gruczołu krokowego, aktywność seksualna, działania instrumentalne w obrębie cewki moczowej (cewnikowanie albo cystoskopia) [4].

_____________

Podstawę diagnostyki raka gruczołu krokowego stanowią badania nieinwazyjne – FAKT

Diagnostyka raka stercza obejmuje oznaczenia w surowicy PSA, ultrasonograficzne badanie przezodbytnicze (TRUS – transrectal ultrasound) oraz palpacyjne badanie gruczołu krokowego przez odbytnicę (per rectum) (DRE – digital rectal examination). Aby lepiej oszacować stopień zaawansowania choroby, wykonywane są dodatkowe badania obrazowe w postaci tomografii komputerowej (TK), rezonansu magnetycznego (MR – magnetic resonance imaging), spektroskopii rezonansu magnetycznego, scyntygrafii układu kostnego, a także pozytonowej tomografii emisyjnej (PET – positron emission tomography) [6].

_____________

Powiększona prostata zawsze oznacza nowotwór stercza – MIT

Prostata to narząd męskiego układu moczowo-płciowego, odpowiedzialny za trzymanie moczu i wyprowadzanie spermy z cewki moczowej. Powiększenie prostaty, zwane łagodnym rozrostem stercza, dotyczy wielu mężczyzn po 50. roku życia i polega na rozroście zdrowych komórek gruczołu krokowego, co nie jest równoznaczne z nowotworem [2].

_____________

Sposób odżywiania ma wpływ na rozwój raka stercza – FAKT

Do podstawowych czynników ryzyka raka gruczołu krokowego zaliczyć można wiek, czynniki genetyczne oraz pochodzenie etniczne. Wraz z wiekiem wzrasta ryzyko rozwoju tego raka. Badania statystyczne wykazały istotną różnicę w zapadalności na raka gruczołu krokowego zależnie od populacji czy grupy etnicznej. Ogromne znaczenie w etiologii PCa mają czynniki genetyczne. Istotne są także czynniki żywieniowe, wśród których najistotniejszy wpływ na rozwój tego nowotworu ma spożycie nadmiernych ilości tłuszczy zwierzęcych oraz produktów mlecznych. Dieta wzbogacona o tłuste ryby morskie, warzywa kapustowate i produkty pomidorowe (szczególnie przetworzone) powoduje zmniejszenie ryzyka rozwoju raka stercza [6].

_____________

Rak prostaty rozwija się zazwyczaj szybko – MIT

Rak stercza rozwija się wolno. Zwykle upływa około 10 lat od wystąpienia pierwszej zmiany nowotworowej w sterczu, do czasu pojawienia się guzka o objętości 1 ml, a czas podwojenia masy guza oceniany jest na 4 lata [7].

_____________

Rak prostaty we wczesnej fazie może być pomylony z inną chorobą – FAKT

W większości przypadków (>75 proc.) rak prostaty rozpoznawany jest we wczesnym stadium rozwoju, kiedy nie wywołuje specyficznych objawów klinicznych albo może być mylony z innym schorzeniem. Najczęstszymi objawami raka stercza są częstomocz oraz trudności z oddawaniem moczu. Każdy mężczyzna, u którego występują takie objawy, powinien być zbadany przez urologa. Czasem zdarza się, że rosnący guz nie powoduje wymienionych symptomów, a na rozpoznanie naprowadzają objawy związane z naciekiem okolicznych tkanek albo przerzutami raka do kości (bóle, niedokrwistość, złamania patologiczne) oraz biodrowych węzłów chłonnych [7].

_____________

Infekcje mogą być objawem raka prostaty – FAKT

Gruczolaki zazwyczaj rozwijają się w tylnej części obwodowej gruczołu i z tego względu na wczesnym etapie rozwoju raka prostaty zazwyczaj nie występują alarmujące objawy. Objawy zaawansowanego raka prostaty stanowią skutek przeszkody podpęcherzowej. U niektórych pacjentów pojawia się krwiomocz, nasilone dolegliwości związane z mikcją, wtórne do przeszkody podpęcherzowej, a także zakażenia dróg moczowych [7].

_____________

Kastracja stanowi jedną z metod leczenia raka gruczołu krokowego – FAKT

Rak prostaty, szczególnie we wczesnych stadiach, jest wrażliwy na androgeny. Terapia, która polega na kastracji farmakologicznej albo chirurgicznej, może zapewnić na wiele lat kontrolę nad tym schorzeniem. Obniżenie poziomu androgenów poprzez terapię estrogenową czy kastrację powoduje złagodzenie objawów zaawansowanego raka prostaty [8].


Literatura:

  1. Kampania MOVEMBER 2022 w Polsce. Zapuść wąsy!, https://www.zwrotnikraka.pl/movember-wasopad-w-polsce-2017/.
  2. Rak jąder i rak prostaty – postaw na profilaktykę, https://www.zwrotnikraka.pl/rak-jader-i-prostaty-postaw-na-profilaktyke/.
  3. Jastrzębki T. Rak prostaty (rak gruczołu krokowego), https://www.onkonet.pl/dp_nump_rakprostaty.php#menu1.
  4. Sosnowski R., Dobruch J., Skrodzka M., Didkowska J., Wojciechowska U. Rak gruczołu krokowego – istotny problem epidemiologiczny i kliniczny we współczesnej medycynie, Medycyna po Dyplomie 2014; 10: 12-21.
  5. Parker C., Gillessen S., Heidenreich A., Norwich A. Rak gruczołu krokowego. Podsumowanie aktualnych (2015) wytycznych ESMO, https://www.mp.pl/onkologia/wytyczne/136979,rak-gruczolu-krokowego-podsumowanie-aktualnych-2015-wytycznych-esmo.
  6. Heise M, Haus O. Dziedziczny rak gruczołu krokowego, Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej 2014, 68: 653-665.
  7. Gośliński J. Rak prostaty – objawy, rokowania, leczenie, https://www.zwrotnikraka.pl/rak-prostaty-objawy-stercza/.
  8. Wardecki D, Dolowy M. Rak prostaty – aktualne możliwości terapeutyczne, Farmacja Polska 2022, 78(5): 268-276.

Przeczytałeś tylko 40% artykułu
Całość dostępna w najnowszym numerze magazynu MGR.FARM

Artykuł sponsorowany

Zaburzenia nastroju – co można polecić pacjentowi?

7 lutego 202412:31

Zaburzenia psychiczne stanowią coraz poważniejszy problem wśród większości społeczeństw w Europie i na świecie [1,2,3]. W szczególności mowa tu o zaburzeniach depresyjnych.

Zaburzenia depresyjne to z roku na rok rosnący problem wśród społeczeństwa. (fot. Shutterstock)

U osób zmagających się z problemami łagodnych i umiarkowanych zaburzeń depresyjnych pojawiają się zaburzenia nastroju, podczas których nierzadko utrzymuje się smutek i poczucie rezygnacji [2]. Pacjenci ci odczuwają pustkę i bardzo często dochodzi do zmniejszenia lub utraty zainteresowań. Charakterystycznym symptomem zgłaszanym przez nich jest także brak motywacji i chęci do działania [2]. Z tego typu problemami zgłosiła się do apteki Pani Kinga…

Zaburzenia nastroju u pacjentki

Pacjentką jest Pani Kinga – kobieta w wieku 35 lat. Pani Kinga jest osobą pracowitą i ambitną, realizującą się na polu zawodowym. W życiu prywatnym natomiast jest mamą dwójki dzieci. Lubi, kiedy wszystko ma dobrze poukładane i stara się nad wszystkim panować. Mimo to, od czasu do czasu zmaga się z zaburzeniami nastroju, jest przygnębiona i przytłoczona. Wśród objawów opisuje złe samopoczucie i stan rezygnacji. Skarży się również na brak motywacji do pracy, a nawet do wykonywania codziennych czynności, który nasila się w tych trudnych okresach. Chcąc nadal realizować swoje obowiązki zawodowe i te wynikające z posiadania rodziny, Pani Kinga prosi o rekomendację preparatu bez recepty, który pomógłby jej uporać się z doskwierającym jej problemem. W odpowiedzi sugerujesz jej lek zawierający w swoim składzie wyciąg z dziurawca. Pacjentka słyszała jednak o efektach ubocznych w postaci plam na skórze po ekspozycji na słońce. Jak uargumentujesz swoją rekomendację?

Zaburzenia depresyjne – choroba naszych czasów

Zaburzenia depresyjne to z roku na rok rosnący problem wśród społeczeństwa. Jak pokazują statystyki, w większości przypadków dotykają one częściej kobiet niż mężczyzn [1,2]. Osoby zmagające się z tego typu dolegliwościami odczuwają spadek nastroju, doświadczają zaburzeń funkcji poznawczych, problemów ze snem, poczucia rezygnacji i spadku energii do działania [2]. Z punktu widzenia fizjologii, przyczyn takiego stanu rzeczy upatrywać należy w kilku mechanizmach.

Jednym z powodów może być niedobór monoamin będących neuroprzekaźnikami w ośrodkowym układzie nerwowym [2,3]. Dotyczy to m.in. serotoniny, noradrenaliny i dopaminy. Inna z teorii mówi o wpływie osi podwzgórze-przysadka-nadnercza na homeostazę organizmu. Okazuje się bowiem, że długotrwałe narażenie na tzw. hormon stresu (kortyzol), wytwarzany przez nadnercza, źle wpływa na organizm, powodując chociażby wycofanie i wzrost lęku [2,3,4].

Biorąc pod uwagę nasilenie dolegliwości, wyróżnia się 3 stopnie zaburzeń depresyjnych: łagodne, umiarkowane i ciężkie. W kontekście ciężkich zaburzeń nieodzownym elementem terapii są syntetyczne leki przeciwdepresyjne. Jednakże w odniesieniu do zaburzeń łagodnych wsparciem w  takich sytuacjach może być dziurawiec [1,2,3,6].

Zaburzenia nastroju – dziurawiec zwyczajny skuteczny w ich leczeniu 

Dziurawiec to znana od wieków roślina, wykorzystywana w ziołolecznictwie [1,5]. Pomimo swoich licznych właściwości obecnie wykorzystywany jest przede wszystkim w terapii łagodnych i umiarkowanych zaburzeń depresyjnych (zgodnie z rekomendacjami EMA) [1]. Badania i metaanalizy potwierdzają, że stanowi on akceptowalną i jedną z nielicznych alternatyw dla syntetycznych leków przeciwdepresyjnych [1,2,3,5].

Za aktywność przeciwdepresyjną dziurawca odpowiadają składniki aktywne ziela dziurawca, przede wszystkim hyperforyna, hyperycyna, pseudohyperycyna i flawonoidy [6]. Jak udowodniono, związki aktywne rośliny hamują wychwyt zwrotny monoamin w układzie nerwowym (w odróżnieniu od poszczególnych grup leków przeciwdepresyjnych hamują jednocześnie wychwyt kilku monoamin) [3]. Co więcej – dziurawiec redukuje niekorzystne zmiany w OUN indukowane za sprawą aktywności osi podwzgórze-przysadka-nadnercza [3,6]. Hyperycyna hamuje uwalnianie z monocytów interleukin IL-6 i IL-1β, które przyczyniają się do wzrostu wydzielania kortyzolu przez nadnercza [6]. Finalnie, po zastosowaniu dziurawca obserwuje się efekty podobne jak po zastosowaniu syntetycznych leków przeciwdepresyjnych. Potwierdzają to liczne badania i metaanalizy, według których skuteczność wyciągu z dziurawca jest porównywalna do selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) [1,2,3].

Dziurawiec zwyczajny – co z działaniami niepożądanymi?

Pani Kinga martwi się, że stosowanie dziurawca może przyczynić się do wystąpienia niepożądanych efektów ubocznych. W praktyce jednak działania niepożądane występują u 1-3% osób stosujących dziurawiec [2]. Na podstawie przeprowadzonych badań i wieloletnich obserwacji, działania niepożądane, które mogą wystąpić uznawane są za łagodne i przemijające. W licznych badaniach porównujących terapię z użyciem dziurawca i syntetycznych leków przeciwdepresyjnych, obserwowano, że pacjenci zdecydowanie częściej przerywali leczenie lekami syntetycznymi niż wyciągiem z dziurawca. Powód? Znacznie poważniejsze i bardziej uciążliwe działania niepożądane po zastosowaniu leków na receptę [2,5,6]. Przy standardowej terapii lekami syntetycznymi nawet 10-20% pacjentów rezygnuje z leczenia. Dziurawiec cechuje się znacznie lepszą tolerancją [5,6].

Wystąpienie fotouczulenia po stosowaniu dziurawca jest co prawda potencjalnie możliwe a działanie to zostało opisane w literaturze, ale przy zachowaniu zalecanego dawkowania i nie przekraczaniu dawki maksymalnej oraz przy zastosowaniu się do pozostałych zaleceń (tzn. unikanie częstej i długiej ekspozycji na promieniowanie słoneczne, czy też stosowanie filtrów przeciwsłonecznych w okresie dużego nasłonecznienia) problem ten zostaje ograniczony do minimum [1].

Herbatka to nie to samo, co wyciąg alkoholowy

Wielu pacjentów decyduje się na wybór herbatek z dziurawca w kontekście niwelowania zaburzeń depresyjnych. Należy jednak w tym miejscu podkreślić, że tego typu preparaty niestety nie wykazują takiego działania. Wszystko za sprawą tego, że składniki odpowiedzialne za ten efekt terapeutyczny (tj. hyperycyna i hyperforyna) są praktycznie nierozpuszczalne w wodzie. Dopiero ekstrakcja przy pomocy rozpuszczalnika alkoholowego pozwala na otrzymanie wyciągu, który wykazuje aktywność farmakologiczną pod kątem leczenia zaburzeń depresyjnych [1,6].

Depremin to lek na bazie wyciągu z ziela dziurawca

Rekomendacją dla Pani Kingi może być produkt leczniczy Depremin [7]. Depremin to lek zawierający w jednej tabletce 612 mg wyciągu z ziela dziurawca. Wskazaniem do jego stosowania jest krótkotrwałe leczenie objawów łagodnych zaburzeń depresyjnych [7]. Zalecane stosowanie to 1 tabletka dziennie przez 6 tygodni leczenia. Efekt terapeutyczny obserwuje się zwykle po 4 tygodniach stosowania produktu [7]. Depremin jest jedynym w Polsce lekiem ziołowym dostępnym bez recepty, wskazanym do krótkotrwałego leczenia zaburzeń depresyjnych. Uspokajając Panią Kingę należy wspomnieć, że stosowanie go w zalecanych dawkach i przy zastosowaniu filtrów UV ryzyko fototoksyczności jest znikome [1,7].

Literatura:

  1. Dziurawiec w terapii łagodnych i umiarkowanych zaburzeń depresyjnych, Agnieszka Zielińska, Lek w Polsce, 2022’9, Vol.32(376)
  2. Depression and its phytopharmacotherapy – a narrative review, Łukasz Dobrek, Krystyna Głowacka, International Journal of Molecular Sciences 2023,24,4772
  3. Preclinical data supporting/refuting the use of Hypericum perforatum in the treatment of depression, Rosalia Crupi, Yousef Abdel Kareem Abusamra, Edoardo Spina, Gioacchino Calapi, CNS & Neurological Disorders – Drug Targets, 2013,12,4
  4. Rola stresu psychologicznego w neuroendokrynnej regulacji pobierania pokarmu i powstawaniu otyłości, Patrycja Kłósek, Forum Zaburzeń Metabolicznych 2016, tom 7, nr 3, 111-118
  5. Role in depression of a multi-fractionated versus a conventional Hypericum perforatum extract, Francesco di Pierro, Paolo Risso, Roberto Settembre, Panminerva Med. 2018;60:156-60
  6. Rola dziurawca w leczeniu depresji, Maria Gałuszko, Wiesław Jerzy Cubała, Psychiatria 2005, tom 2, nr 2, 93-96
  7. Charakterystyka Produktu Leczniczego Depremin

Depremin 612 mg; 1 tabletka powlekana zawiera 612 mg wyciągu (w postaci wyciągu suchego, kwantyfikowanego) z Hypericum perforatum L., herba (ziele dziurawca) (DERpierwotny3-6:1), co odpowiada: 0,6 mg – 1,8 mg sumy hiperycyn w przeliczeniu na hiperycynę, 36,72 mg – 91,80 mg sumy flawonoidów w przeliczeniu na rutynę, nie więcej niż 36,72 mg hyperforyny; rozpuszczalnik ekstrakcyjny: etanol 60% (V/V). Wskazania: Produkt leczniczy roślinny przeznaczony do krótkotrwałego leczenia objawów łagodnych zaburzeń depresyjnych. Dawkowanie i sposób podawania: Dawkowanie: jedna tabletka (612 mg), raz na dobę. Dzieci i młodzież: stosowanie u dzieci i młodzieży w wieku poniżej 18 lat nie jest zalecane. Sposób podawania: podanie doustne. Czas stosowania: 6 tygodni. Wystąpienia działania terapeutycznego można oczekiwać w ciągu 4 tygodni leczenia. Jeśli objawy utrzymują się w trakcie stosowania leku, należy poradzić się lekarza.  Przeciwwskazania: Nadwrażliwość na substancję czynną lub na którąkolwiek substancję pomocniczą. Jednoczesne stosowanie z cyklosporyną, takrolimusem do użytku ogólnoustrojowego, amprenawirem, indynawirem i innymi inhibitorami proteazy, irinotekanem i warfaryną. Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania: Podczas leczenia należy unikać ekspozycji na intensywne promieniowanie UV (ultrafioletowe). Dzieci i młodzież: Ponieważ brak dostępnych wystarczających danych, stosowanie u dzieci i młodzieży w wieku poniżej 18 lat nie jest zalecane. Działania niepożądane: Mogą wystąpić zaburzenia żołądkowo-jelitowe, alergiczne reakcje skórne, zmęczenie i niepokój. Częstotliwość ich nie jest znana. W trakcie intensywnego nasłonecznienia, u osób o jasnej karnacji mogą wystąpić nasilone objawy, w tym takie jak dla oparzenia słonecznego. W przypadku wystąpienia innych działań niepożądanych, nie wymienionych powyżej, należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą. Zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych: Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych: Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa, tel.: + 48 22 49-21-301, fax: +48 22 49-21-309, Strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl. Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu. OTC – produkt leczniczy wydawany bez przepisu lekarza. Przed zastosowaniem należy zapoznać się z pełną informacją o leku. Podmiot odpowiedzialny posiadający pozwolenie na dopuszczenie do obrotu: Zakłady Farmaceutyczne Colfarm S.A., ul. Wojska Polskiego 3, 39-300 Mielec. Pozwolenie Prezesa URPLWMiPB na dopuszczenie do obrotu nr: 25909. (ChPL Depremin 07/2020)

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]