Zapuszczane przez cały listopad wąsy są nie tylko znakiem solidarności, lecz także służą wzbudzeniu ciekawości otoczenia i zapoczątkowaniu dyskusji dotyczącej profilaktyki zachorowalności na nowotwory jąder oraz prostaty. Na całym świecie listopad uznano za miesiąc solidarności z mężczyznami, którzy zmagają się z tymi chorobami [1,2].
Rak prostaty i rak jądra to jedne z najbardziej rozpowszechnionych nowotworów wśród mężczyzn – FAKT
Rak prostaty (PCa – prostate cancer) jest nowotworem złośliwym wywodzącym się ze strefy obwodowej gruczołu krokowego. To najbardziej rozpowszechniony nowotwór pośród mężczyzn powyżej 50. roku życia zarówno w Polsce, jak i na świecie, a drugi po raku płuc pod względem liczby zgonów [3]. W ostatnich dwóch dekadach w Polsce gwałtownie wzrosła zachorowalność na nowotwory złośliwe gruczołu krokowego u mężczyzn. Do końca XX wieku utrzymywał się wzrost umieralności na to schorzenie, ale w ostatnich latach nastąpiła stabilizacja. Ten nowotwór ujawnia się bardzo rzadko przed 50. rokiem życia (poniżej 1 proc. przypadków), a ponad połowa chorych ma w momencie rozpoznania co najmniej 70 lat [4]. Natomiast rak jądra to najczęściej występujący nowotwór wśród młodych mężczyzn (20-44 lata). Liczba zachorowań na ten nowotwór zwiększyła się trzykrotnie w ciągu trzech ostatnich dekad [1].
_____________
Wynik PSA ponad normę świadczy o zachorowaniu na raka gruczołu krokowego – MIT
PSA (prostate specyfic antigen) to obecnie jedyny marker, który jest rutynowo stosowany w diagnostyce oraz monitorowaniu postępu raka gruczołu krokowego, a także oceny skuteczności leczenia dotkniętych nim pacjentów. PSA to proteaza serynowa, produkowana prawie wyłącznie przez komórki nabłonkowe gruczołu krokowego. Jednak nie jest markerem doskonałym ze względu na swoistość narządową niezwiązaną z rozwojem nowotworu [4]. Jednokrotny wynik stężenia PSA, który przekracza górną granicę normy, nie powinien być podstawą skierowania pacjenta na biopsję gruczołu krokowego i nie świadczy bezpośrednio o obecności raka. Taki wynik powinien być potwierdzony w ponownej ocenie stężenia PSA [4,5]. Podwyższenie stężenia PSA w surowicy może być następstwem wielu czynników, które nie są związane z nowotworzeniem, takich jak powiększenie objętości gruczołu krokowego w przebiegu łagodnego rozrostu gruczołu krokowego, zapalenie gruczołu krokowego, aktywność seksualna, działania instrumentalne w obrębie cewki moczowej (cewnikowanie albo cystoskopia) [4].
_____________
Podstawę diagnostyki raka gruczołu krokowego stanowią badania nieinwazyjne – FAKT
Diagnostyka raka stercza obejmuje oznaczenia w surowicy PSA, ultrasonograficzne badanie przezodbytnicze (TRUS – transrectal ultrasound) oraz palpacyjne badanie gruczołu krokowego przez odbytnicę (per rectum) (DRE – digital rectal examination). Aby lepiej oszacować stopień zaawansowania choroby, wykonywane są dodatkowe badania obrazowe w postaci tomografii komputerowej (TK), rezonansu magnetycznego (MR – magnetic resonance imaging), spektroskopii rezonansu magnetycznego, scyntygrafii układu kostnego, a także pozytonowej tomografii emisyjnej (PET – positron emission tomography) [6].
_____________
Powiększona prostata zawsze oznacza nowotwór stercza – MIT
Prostata to narząd męskiego układu moczowo-płciowego, odpowiedzialny za trzymanie moczu i wyprowadzanie spermy z cewki moczowej. Powiększenie prostaty, zwane łagodnym rozrostem stercza, dotyczy wielu mężczyzn po 50. roku życia i polega na rozroście zdrowych komórek gruczołu krokowego, co nie jest równoznaczne z nowotworem [2].
_____________
Sposób odżywiania ma wpływ na rozwój raka stercza – FAKT
Do podstawowych czynników ryzyka raka gruczołu krokowego zaliczyć można wiek, czynniki genetyczne oraz pochodzenie etniczne. Wraz z wiekiem wzrasta ryzyko rozwoju tego raka. Badania statystyczne wykazały istotną różnicę w zapadalności na raka gruczołu krokowego zależnie od populacji czy grupy etnicznej. Ogromne znaczenie w etiologii PCa mają czynniki genetyczne. Istotne są także czynniki żywieniowe, wśród których najistotniejszy wpływ na rozwój tego nowotworu ma spożycie nadmiernych ilości tłuszczy zwierzęcych oraz produktów mlecznych. Dieta wzbogacona o tłuste ryby morskie, warzywa kapustowate i produkty pomidorowe (szczególnie przetworzone) powoduje zmniejszenie ryzyka rozwoju raka stercza [6].
_____________
Rak prostaty rozwija się zazwyczaj szybko – MIT
Rak stercza rozwija się wolno. Zwykle upływa około 10 lat od wystąpienia pierwszej zmiany nowotworowej w sterczu, do czasu pojawienia się guzka o objętości 1 ml, a czas podwojenia masy guza oceniany jest na 4 lata [7].
_____________
Rak prostaty we wczesnej fazie może być pomylony z inną chorobą – FAKT
W większości przypadków (>75 proc.) rak prostaty rozpoznawany jest we wczesnym stadium rozwoju, kiedy nie wywołuje specyficznych objawów klinicznych albo może być mylony z innym schorzeniem. Najczęstszymi objawami raka stercza są częstomocz oraz trudności z oddawaniem moczu. Każdy mężczyzna, u którego występują takie objawy, powinien być zbadany przez urologa. Czasem zdarza się, że rosnący guz nie powoduje wymienionych symptomów, a na rozpoznanie naprowadzają objawy związane z naciekiem okolicznych tkanek albo przerzutami raka do kości (bóle, niedokrwistość, złamania patologiczne) oraz biodrowych węzłów chłonnych [7].
_____________
Infekcje mogą być objawem raka prostaty – FAKT
Gruczolaki zazwyczaj rozwijają się w tylnej części obwodowej gruczołu i z tego względu na wczesnym etapie rozwoju raka prostaty zazwyczaj nie występują alarmujące objawy. Objawy zaawansowanego raka prostaty stanowią skutek przeszkody podpęcherzowej. U niektórych pacjentów pojawia się krwiomocz, nasilone dolegliwości związane z mikcją, wtórne do przeszkody podpęcherzowej, a także zakażenia dróg moczowych [7].
_____________
Kastracja stanowi jedną z metod leczenia raka gruczołu krokowego – FAKT
Rak prostaty, szczególnie we wczesnych stadiach, jest wrażliwy na androgeny. Terapia, która polega na kastracji farmakologicznej albo chirurgicznej, może zapewnić na wiele lat kontrolę nad tym schorzeniem. Obniżenie poziomu androgenów poprzez terapię estrogenową czy kastrację powoduje złagodzenie objawów zaawansowanego raka prostaty [8].
Literatura:
- Kampania MOVEMBER 2022 w Polsce. Zapuść wąsy!, https://www.zwrotnikraka.pl/movember-wasopad-w-polsce-2017/.
- Rak jąder i rak prostaty – postaw na profilaktykę, https://www.zwrotnikraka.pl/rak-jader-i-prostaty-postaw-na-profilaktyke/.
- Jastrzębki T. Rak prostaty (rak gruczołu krokowego), https://www.onkonet.pl/dp_nump_rakprostaty.php#menu1.
- Sosnowski R., Dobruch J., Skrodzka M., Didkowska J., Wojciechowska U. Rak gruczołu krokowego – istotny problem epidemiologiczny i kliniczny we współczesnej medycynie, Medycyna po Dyplomie 2014; 10: 12-21.
- Parker C., Gillessen S., Heidenreich A., Norwich A. Rak gruczołu krokowego. Podsumowanie aktualnych (2015) wytycznych ESMO, https://www.mp.pl/onkologia/wytyczne/136979,rak-gruczolu-krokowego-podsumowanie-aktualnych-2015-wytycznych-esmo.
- Heise M, Haus O. Dziedziczny rak gruczołu krokowego, Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej 2014, 68: 653-665.
- Gośliński J. Rak prostaty – objawy, rokowania, leczenie, https://www.zwrotnikraka.pl/rak-prostaty-objawy-stercza/.
- Wardecki D, Dolowy M. Rak prostaty – aktualne możliwości terapeutyczne, Farmacja Polska 2022, 78(5): 268-276.
Przeczytałeś tylko 40% artykułu
Całość dostępna w najnowszym numerze magazynu MGR.FARM
