Od kilku lat obserwujemy alarmujący trend niskiej wyszczepialności. W poprzednim sezonie wyszczepialność przeciw grypie wyniosła jedynie ok. 5% populacji. W grupie seniorów było to ok. 15%. To alarmujące dane, zwłaszcza, że WHO rekomenduje poziom aż 75% w tej grupie wiekowej. Z powodu grypy w zeszłym roku odnotowano aż 1 tys. zgonów. Zakażeń RSV od początku stycznia do końca sierpnia b.r. odnotowano aż 92 167 przypadków. W tym 16 tys. w styczniu 2025. Powikłania po pneumokokach spowodowały tysiące hospitalizacji. W pierwszym kwartale 2025 roku zarejestrowano około 1 300 przypadków, o 7% więcej niż rok wcześniej. Polacy w niewielkim procencie korzystają z dostępnych szczepień, mimo że właśnie one są najlepszą i najprostszą metodą ochrony przed ciężkim przebiegiem choroby, hospitalizacją czy powikłaniami.
– Konieczne jest budowanie świadomości znaczenia profilaktyki szczepiennej w społeczeństwie, ponieważ nie od dziś wiemy, że lepiej i taniej jest zapobiegać niż leczyć – zaznacza prof. dr hab. n. med. Adam Antczak, przewodniczący Rady Naukowej Ogólnopolskiego Programu Zwalczania Chorób Infekcyjnych.
Odporność nie pojawia się od razu – organizm potrzebuje czasu, by zbudować barierę ochronną. W przypadku szczepienia przeciw grypie, RSV czy pneumokokom pełna odpowiedź immunologiczna rozwija się zazwyczaj po 2–3 tygodniach od podania dawki. Dlatego wrzesień i październik to najlepszy moment, by zdążyć przed sezonem i szczytem zachorowań.
Jedna wizyta – pełna ochrona
Eksperci podkreślają, że aby uzyskać pełną ochronę przed kilkoma chorobami zakaźnymi wystarczy jedna wizyta. Taka możliwość to dla pacjentów oszczędność czasu na zbędne dodatkowe wizyty.
– Podczas jednej wizyty można się bezpłatnie zaszczepić przeciw grypie i RSV. Szczepionki są podawane wtedy w dwa ramiona. To bezpieczne, wygodne i skuteczne rozwiązanie. Skraca czas i formalności, jakie musimy przejść żeby się zaszczepić. Aby dopełnić ochronę, po dwóch tygodniach warto wykonać szczepienie przeciw pneumokokom. W ten sposób uzyskamy pełne zabezpieczenie na cały sezon – podkreśla prof. dr hab. n. med. Jacek Wysocki, kierownik Katedry i Zakładu Profilaktyki Zdrowotnej.
- Czytaj również: Europa szczepi, Polska zostaje w tyle – dramatycznie niska wyszczepialność przeciw grypie
W przypadku takich szczepień jak pneumokoki wystarczy jedno szczepienie, aby zapewnić pełną ochronę na całe życie.
– Jedno szczepienie przeciw pneumokokom może uratować życie. To nie tylko ochrona płuc, ale również ochrona przed sepsą i zapaleniem opon mózgowych – dodaje prof. dr hab. n. med. Aneta Nitsch-Osuch, Kierownik Zakładu Medycyny Społecznej Zdrowia Publicznego i Wydziału Lekarskiego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.
Seniorzy w grupie ryzyka…
Szczególnie ważne jest zachęcanie osób starszych do korzystania z dobrodziejstw szczepień. Zwłaszcza, że mogą być dla grupy 65+ w pełni bezpłatne. Głównymi czynnikami ryzyka ciężkiego przebiegu RSV, grypy i pneumokoków jest wiek oraz przewlekłe choroby, najwięcej hospitalizacji i zgonów występuje wśród starszych osób, szczególnie z chorobami współistniejącymi.
– Seniorzy są narażeni nie tylko na ciężki przebieg choroby, ale również na poważne powikłania po zakażeniu. Wg badań praktycznie co drugi pacjent ma powikłania, a 1 z 4 hospitalizowanych pacjentów z RSV doświadczył ostrego incydentu sercowego”– dodaje prof. Jacek Wysocki.
Należy pamiętać, że osoby starsze są szczególnie narażone na powikłania po zachorowaniu oraz ciężki przebieg choroby. Dla tej grupy, w profilaktyce przeciw grypie rekomendowana jest szczepionka wysokodawkowa. Zawiera ona 4× więcej antygenów niż szczepionki przeciw grypie o standardowej dawce. Badania potwierdzają znacząco wyższą skuteczność szczepionki wysokodawkowej w zapobieganiu grypie oraz związanym z nią powikłaniom. W tym hospitalizacjom, w porównaniu ze szczepionkami standardowymi. Szczepionka ta jest wskazana do stosowania w zapobieganiu grypie u osób w wieku 60 lat i starszych. Jest dla tej grupy refundowana na poziomie 50%.
– To celowane, sprawdzone na całym świecie rozwiązanie dla seniorów. Czekamy na decyzję Ministra Zdrowia w sprawie umieszczenia tej szczepionki na liście „S”, tak, aby wszystkie refundowane szczepionki były w pełni bezpłatne dla naszych starszych pacjentów – postuluje prof. Adam Antczak
Zaszczep się w aptece
W ostatnim czasie, w systemie szczepień wdrożono pozytywne zmiany, które skracają ścieżkę pacjentów do szczepień. Szczególnie jeżeli chodzi o szczepienia w aptekach. Obecnie jeżeli pacjent jako miejsce szczepienia wybierze aptekę, może zaszczepić się podczas jednej wizyty, dzięki wprowadzonej refundowanej recepcie farmaceutycznej. Dodatkowo, usługa szczepienia również w tym sezonie będzie finansowana ze środków publicznych.
– Nowe obwieszczenie wprowadza możliwość przeprowadzenia w aptekach szczepień ochronnych bez dodatkowej opłaty za wykonanie usługi szczepienia. Zarówno kwalifikacja, jak i sama usługa szczepienia są finansowane ze środków publicznych, o ile szczepienie znajduje się w obwieszczeniu i pacjent spełnia kryteria wiekowe (18+). Na szczęście te szczepienia, które chronią nas w sezonie infekcyjnym znajdują się na tej liście – podkreśla dr farm. Mikołaj Konstanty, Wiceprezes Naczelnej Rady Aptekarskich.
Na portalu eZdrowie opublikowano raport o chorobach zakaźnych, który obejmuje dane o liczbie zachorowań oraz liczbie osób zaszczepionych przeciwko tym chorobom. To narzędzie pozwoli na monitorowanie epidemiologii, nawet w podziale regionalnym, co jest podstawą do podejmowania działań edukacyjnych i decyzji dotyczących zdrowia publicznego. Dodatkowo, każdy może sprawdzić poziom ryzyka epidemiologicznego w swoim regionie.
Źródło: ŁW/OZPCI
