W aptekach w Wielkiej Brytanii i Francji brakuje kluczowego antybiotyku – amoksycyliny. Lekarze wyraźnie widzą popandemiczne efekty w zimowych infekcjach, takich jak angina. W Wielkiej Brytanii Stowarzyszenie Niezależnych Aptek uważa niedobór amoksycyliny za “bardzo niepokojący”, ponieważ kraj doświadcza gwałtownego wzrostu zachorowań na szkarlatynę i poważne infekcje Streptococcus A, które zabiły już dziewięcioro dzieci.
Pracownicy systemu ochrony zdrowia ostrzegają przed potencjalnymi niedoborami leków również w innych krajach europejskich, takich jak Włochy, a także w Kanadzie i Stanach Zjednoczonych. We Francji rząd przyznał, że zapasy zarówno amoksycyliny, jak i popularnego środka przeciwbólowego – paracetamolu były ograniczone, ale pacjenci wciąż mogli zaopatrzyć się w przypisywane leki (czytaj również: Niemcom brakuje leków. Przejmują te przeznaczone dla Ukrainy…).
Emma, matka dwójki dzieci z Lyonu, mówi, że pod koniec listopada odwiedziła sześć różnych aptek, zanim znalazła amoksycylinę, która była przepisana na infekcję ucha dla jej trzyletniego syna.
– Znalazłam amoksycylinę w szóstej aptece i było to ostatnie opakowanie – powiedziała w Euronews Next. – W każdej aptece mówiono, że można spróbować ten lek zamówić, ale dotrze dopiero tydzień później.
Miała również trudności ze znalezieniem płynnej postaci paracetamolu, sprzedawanego zwykle bez recepty, dla swojej trzymiesięcznej córki, która miała zapalenie oskrzelików. „To było naprawdę stresujące przeżycie. Kiedy twoje dziecko jest chore, wszystko, co chcesz zrobić, to sprawić, by poczuło się lepiej” .
Co powoduje braki leków?
Problem braku leków nie jest nowy, ale nasilił się wraz z pandemią COVID-19 i wojną na Ukrainie.
– W ciągu ostatnich siedmiu, ośmiu lat obserwowaliśmy narastanie problemu – powiedziała w Euronews Next Ilaria Passarani – sekretarz generalny Grupy Farmaceutycznej Unii Europejskiej PGEU (Pharmaceutical Group of the European Union).
Główny powód wiąże się z globalizacją produkcji leków i faktem, że różne etapy produkcji leków są podzielone na wiele zakładów na całym świecie. Szacuje się, że Chiny i Indie produkują od 60 do 80% substancji aktywnych na świecie (czytaj również: Chiny wstrzymują eksport paracetamolu i ibuprofenu. Problem może mieć cały świat…).
– Jeśli jest problem z konkretnym producentem, to brak danego leku dotyczy całego świata – powiedziała Passarani.
Producent może również podjąć decyzję o zaprzestaniu produkcji leku, gdy nie jest on już wystarczająco opłacalny, pozostawiając pacjentom bardzo niewiele alternatyw. Każdy brak w łańcuchach dostaw może łatwo spowodować kolejne problemy z dostępnością. W 2019 r. raport Vice wykazał, że po Brexicie brakowało 14 leków stosowanych w psychiatrii. Obecnie dodatkowe czynniki przyczyniają się do powstawania tzw. wąskich gardeł. Od czasu wojny na Ukrainie przemysł farmaceutyczny – podobnie jak wiele innych sektorów – został dotknięty wysoką inflacją. Konflikt doprowadził do wyższych kosztów energii i droższych surowców dla producentów.
Kolejnym powodem braku leków jest fakt, że powracają choroby, które rozprzestrzeniały się na stosunkowo niskim poziomie w związku z obostrzeniami związanymi z pandemią COVID-19. Władze francuskie w ten właśnie sposób wyjaśniły kurczące się zapasy amoksycyliny. Według nich producentów zaskoczyło niezwykle wysokie zapotrzebowanie (czytaj również: Problemy w niemieckich aptekach. Brakuje ważnych leków…).
– Tak więc problem medyczny, przed którym stoimy, jest tym samym problemem, który dotyczy również innych sektorów gospodarki. Z tą różnicą, że leki nie są dobrem jak każde inne, a ich niedobór może zagrozić bezpieczeństwu pacjentów – powiedziała Passarani.
Których leków dotyczy problem?
Wszystko zależy od kraju. W Wielkiej Brytanii apteki biją na alarm w związku z amoksycyliną, jednym z antybiotyków najczęściej przepisywanym dzieciom – głównie w przypadku infekcji paciorkowcami typu A. Liczba infekcji tego typu rośnie obecnie w całym kraju. Latem w Wielkiej Brytanii wystąpiły również niedobory niektórych leków przeciwcukrzycowych. Brakowało też arypiprazolu – leku przepisywanego na autyzm i niektóre zaburzenia psychiczne, w tym: schizofrenię czy chorobę afektywną dwubiegunową.
We Francji problem braku dostępności dotyczy paracetamolu i to w takim stopniu, że władze zalecają farmaceutom sprzedawanie nie więcej niż dwa opakowania na pacjenta. Zgłaszano również braki w dostawach niektórych leków przeciwcukrzycowych.
W Stanach Zjednoczonych pacjenci z zespołem nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi ADHD (attention deficit hyperactivity disorder) mają trudności z uzyskaniem Adderallu. Główną rolę odgrywają opóźnienia w produkcji, nadmierne przepisywanie recept, skomplikowane przepisy i wysoki popyt. W Irlandii według Medicines for Ireland we wrześniu brakowało ponad 180 produktów.
Jakie rozwiązania brane są pod uwagę?
W niektórych krajach istnieją już rozwiązania, takie jak umożliwienie zastąpienia danego leku odpowiednikiem generycznym. Dodatkowo na przykład we Francji, przepisy zobowiązują producentów do zapewnienia minimalnych zapasów bezpieczeństwa dla niektórych leków.
W marcu 2022 r. Europejska Agencja Leków EMA (European Medicines Agency) powołała grupę zarządzającą rozwiązywaniem problemów z zaopatrzeniem. Zespół ten pracuje nad zapewnieniem lepszej komunikacji i koordynacji między różnymi podmiotami z branży. Przedstawiciele pracowników służby zdrowia i pacjentów mają nadzieję na więcej działań w ramach nowego rozporządzenia, które jest obecnie omawiane w Brukseli. Propozycja Komisji Europejskiej powinna się pojawić na dniach.
– Apelujemy również o rozwiązania, które można wdrożyć już teraz na poziomie krajowym. Poszerzając rolę farmaceutów, można wprowadzić niektóre działania, nie czekając na długą nowelizację prawodawstwa UE, która potrwa latami – powiedziała Passarani.
Przytoczyła też przykłady, jak w czasie pandemii COVID-19 apteki były w stanie zastąpić brakujące leki bez konieczności powrotu pacjenta do lekarza i proszenia o kolejną receptę (czytaj również: Krytyczne braki leków w Wielkiej Brytanii. Eksperci ostrzegają…).
Krytycy natomiast twierdzą, że takie środki nie naprawiają źródła problemu. Od urzędników państwowych po analityków, coraz częściej pojawiają się wezwania do przeniesienia produkcji leków z Azji do Europy.
– Francuski rząd podjął już zachęty finansowe, aby przywrócić do kraju wszystkie te sektory gospodarki, które związane są z produkcją podstawowych leków – powiedział w zeszłym miesiącu François Braun, francuski minister zdrowia.
Firmy farmaceutyczne zasygnalizowały, że są skłonne sprowadzić część produkcji z powrotem do Europy, ale zauważają, że biurokracja może być dużą przeszkodą. Argumentują również, że francuski system opieki zdrowotnej nie zachęca do takich działań, biorąc pod uwagę niskie ceny sprzedaży leków refundowanych.
Czy przytaczane niedobory leków mogą zagrażać pacjentom?
W badaniu przeprowadzonym przez The Pharmaceutical Journal w lipcu 2022 r. ponad połowa brytyjskich farmaceutów uważała, że niedobór leków zagraża zdrowiu pacjentów. Z kolei niedawne francuskie badanie wykazało, że zastąpienie jednego leku innym prowadziło do błędów w leczeniu w 11% przypadków.
– Gdy farmakoterapia obejmuje wiele leków, szczególnie na rzadkie choroby, często nie ma alternatyw. Należy też wziąć pod uwagę fakt, że zmiana leku na alternatywny może zwiększyć ryzyko wystąpienia działań niepożądanych lub mieć inną skuteczność, co oznacza gorsze wyniki zdrowotne i mniejsze korzyści dla pacjentów – powiedziała Passarani.
- Niniejszy artykuł jest tłumaczeniem publikacji, która na początku grudnia ukazała się na łamach portalu Euronews Next:
https://www.euronews.com/next/2022/12/06/europe-medicine-shortages-where-why-low-drug-supplies-from-amoxicillin-to-paracetamol
