Nitazeny – niebezpieczni następcy fentanylu?

Nielegalne opioidy już dawno przestały być zagrożeniem wyłącznie dla osób uzależnionych lub kupujących leki i suplementy od nieautoryzowanych sprzedawców. Media parokrotnie donosiły o przypadkach zatruć i zgonów dzieci wskutek nieświadomego kontaktu z fentanylem. Niestety coraz częściej można natrafić na wzmianki o nowym niebezpieczeństwie. Nitazeny — bo o nich mowa  — być może okażą się kolejnym kamieniem milowym w historii światowego kryzysu opioidowego.

Czym są nitazeny?

Mianem nitazenów określa się syntetyczne opioidy benzimidazolowe, które powstały pod koniec lat 50. XX wieku. Ich struktura chemiczna różni się od innych leków opioidowych np. fentanylu i morfiny. Niemniej jednak siła niektórych nitazenów może być nawet 500 razy większa od heroiny. Początkowo nitazeny miały zostać wykorzystane jako kolejny lek do walki z silnymi dolegliwościami bólowymi. Nie znalazły jednak uznania w medycynie i farmakoterapii, gdyż ich użycie wiązało się z niezwykle dużym ryzykiem działań niepożądanych oraz realnym zagrożeniem życia wskutek depresji oddechowej.

Debiut nitazenów na czarnym rynku

Choć nitazeny nie są nowymi lekami, to jednak ich obecność na czarnym rynku i udział w aktualnym kryzysie opioidowym jest na ten moment niewielka np. względem fentanylu czy oksykodonu. Pierwsza wzmianka dotyczy roku 2019. Wówczas w Europie odnotowano 3 śmiertelne zatrucia z powodu narkotyków, w których składzie występował izonitazen (analog etonitazenu) – opioidu znanego na ulicy jako Iso oraz Tony. Szacuje się, że od tamtej pory izonitazen doprowadził do co najmniej 200 zgonów na terenie Europy i Ameryki Północnej.

• Czytaj również: USA wprowadza sankcje na firmy importujące fentanyl

Popularność Iso nie trwała zbyt długo. Dowodem tego są wyniki analizy dotyczącej 93 zgonów z powodu nitazenów w czasie od 2019 do połowy 2020 roku. Wówczas aż 65 śmiertelnych przypadków było spowodowanych przez izonitazen. Podobne rezultaty można zaobserwować w badaniach przeprowadzonych przez kanadyjski rząd. Choć w tym przypadku można zaobserwować, że Tony wraz z innymi nitazenami znów zaczął być wykrywany wiosną 2021 roku.  W latach 2019-2021 obecność izonitazenu w skonfiskowanych narkotykach na terenie Kanady wzrosła aż 24-krotnie (z 12 do 288 razy).

Kolejne nitazeny

Drugie miejsce we wspomnianej analizie zajął metonitazen, który doprowadził do 20 zgonów. Od tego czasu jego obecność w narkotykach i sfałszowanych lekach uległa drastycznemu wzrostowi. W innej analizie dotyczącej 20 przypadków śmiertelnych u 30% ofiar wykryto wyłącznie obecność metonitazenu. Niemniej jednak potwierdzono, że we wszystkich zgonach występował w połączeniu z innymi narkotykami m.in. fentanylem, benzodiazepinami i środkami halucynogennymi. Za dowód mogą posłużyć wyniki analizy z 2021 z hrabstwa Knox z amerykańskiego stanu Tennesse. W tym przypadku aż 12% zgonów było uwarunkowanych przedawkowaniem mieszanki fentanylu z metonitazenem. Przywołany wcześniej raport kanadyjskiego rządu pokazuje, że z początkiem 2021 roku w kraju zaczęły pojawiać się inne formy nitazenów. Oprócz dotychczasowych, czyli izonitazenu i etodesnitazenu, coraz częściej trafiano na wspomniany już metonitazen oraz protonitazen.

Rosnące zagrożenie ze strony nitazenów

Już w pierwszym kwartale 2022 roku w amerykańskim stanie Ohio występowanie nitazenów wzrosło o 19% względem roku 2021. Z kolei w roku 2023 na terenie Wielkiej Brytanii w ciągu 6 miesięcy (czerwiec-grudzień) odnotowano aż 54 zgony z potwierdzoną obecnością opioidów benzimidazolowych. Warto podkreślić, że w Nowej Walii nitazeny występowały m.in. w nielegalnym diazepamie, syntetycznych kannabinoidach oraz w podrabianych e-liquidach do waporyzacji.

Niezbyt optymistyczna wizja przyszłości

Całkiem niedawno, bo 27 stycznia 2024 roku, podczas australijskiego festiwalu muzycznego HTID jeden z uczestników imprezy pawie zmarł z powodu zażycia pigułki MDMA, która w rzeczywistości zawierała niebezpieczne nitazeny.  Kilka dni później w szpitalu w Nowej Walii powiązano ten nieszczęśliwy wypadek z trójką niedawno przyjętych pacjentów, którzy również pojawili się w placówce z powodu sfałszowanego MDMA.

Walka z syntetycznymi opioidami z pewnością wymaga wdrożenia zupełnie nowych strategii.  Zwłaszcza że skala problemu już dawno przestała obejmować wyłącznie teren Stanów Zjednoczonych. Trudno wskazać jedno skuteczne rozwiązanie. Przede wszystkim największą trudnością jest wielowymiarowość kryzysu opioidowego, który dociera na kolejne kontynenty. Z pewnością nie można marnować czasu, bo jak widać, jest go coraz mniej. Natomiast stawka w tej nieczystej grze z przestępcami jest niezwykle wysoka — globalne zdrowie publiczne.

Źródła:

1. Holland, Adam, et al. „Nitazenes—heralding a second wave for the UK drug-related death crisis?.” The Lancet Public Health (2024).
2. Krotulski, Alex J., et al. „Metonitazene in the United States—forensic toxicology assessment of a potent new synthetic opioid using liquid chromatography mass spectrometry.” Drug Testing and Analysis 13.10 (2021): 1697-1711.
3. Meyer, Maximilian, et al. „Shifting drug markets in North America-a global crisis in the making?.” International journal of mental health systems 17.1 (2023): 36.
4. Montanari, Eva, et al. „Acute intoxications and fatalities associated with benzimidazole opioid (nitazene analog) use: a systematic review.” Therapeutic drug monitoring 44.4 (2022): 494-510.
5. Mueller, F., et al. „Isotonitazene: fatal intoxication in three cases involving this unreported novel psychoactive substance in Switzerland.” Forensic science international 320 (2021): 110686.
6. Raffa, Robert, and Varrassi Giustino. „Old Drugs and New Challenges: A Narrative Review of Nitazenes.” Cureus 15.6 (2023).
7. Roberts, Allison, Jessica Korona-Bailey, and Sutapa Mukhopadhyay. „Notes from the Field: Nitazene-Related Deaths—Tennessee, 2019–2021.” Morbidity and Mortality Weekly Report 71.37 (2022): 1196.
8. Trecki, Jordan, et al. „Notes from the field: increased incidence of fentanyl-related deaths involving para-fluorofentanyl or metonitazene—Knox County, Tennessee, November 2020–August 2021.” Morbidity and Mortality Weekly Report 71.4 (2022): 153.
9. https://www.bbc.com/news/uk-scotland-67710207
10. https://www.southwalesargus.co.uk/news/24103981.vape-liquids-wales-contain-dangerous-spice-drug/
11. https://www.canada.ca/en/health-canada/services/publications/healthy-living/emergence-nitazenes-brorphine-canada-2019.html
12. https://www.forbes.com/sites/ariannajohnson/2024/01/02/what-to-know-about-nitazenes-rare-but-emerging-opioids-more-potent-than-fentanyl/
13. https://www.theguardian.com/australia-news/2024/jan/31/when-a-seriously-ill-sydney-raver-set-off-alarm-bells-a-dj-stepped-in-to-avert-a-nightmare-scenario

©MGR.FARM