Dla przeciętnego Polaka poziom witaminy D (czyli poziom 25-hydroksywitaminy D3 w surowicy krwi) określający niedobór definiuje się poniżej 50 nM (20 ng/ml), chociaż każdy człowiek cechuje się inną wrażliwością na witaminę D. Schematy profilaktyki i leczenia niedoboru witaminy D w Polsce opierają się na stosowaniu cholekalcyferolu lub w określonych stanach chorobowych kalcyfediolu (czytaj również: Przyjmowanie witaminy D może pomóc w zapobieganiu demencji).
Cholekalcyferol należy traktować jako lek pierwszego wyboru zarówno w przypadku profilaktyki, jak i leczenia. Kalcyfediol należy stosować jako lek drugiego wyboru, gdy zastosowanie cholekalcyferolu nie poprawia stężenia 25(OH)D w surowicy lub wymagany jest natychmiastowy wzrost stężenia 25(OH)D w surowicy. Naukowcy wskazują, że profilaktyka niedoboru witaminy D w populacji ogólnej za pomocą cholekalcyferolu powinna być zindywidualizowana i dopasowana do wieku, masy ciała, ekspozycji na słońce, nawyków żywieniowych i stylu życia danej osoby.
Złote zasady:
● od października do marca powinno się suplementować witaminę D (2 000 lub 4 000 jednostek/doba) w zależności od masy ciała
● Dodatkowo, w godzinach południowych, wystawiać na 20-30 minut ramiona i twarz na słońce (jeśli świeci)
● A wraz z nadchodzącą wiosną, tym bardziej warto korzystać ze słonecznej pogody.
Dieta i słoneczny dzień, to zasadniczo za mało
Jak informuje Polska Agencja Nauk, udowodniono, że nawet zbilansowana i zróżnicowana dieta nie jest w stanie zapewnić całkowitej dziennej dawki zapotrzebowania organizmu na witaminę D, gdyż jej głównym źródłem jest synteza skórna w kontakcie z promieniowaniem UV. Jednak spędzanie dużej ilości czasu w pomieszczeniach, noszenie ubrań i stosowanie filtrów słonecznych, a także niska intensywność promieniowania słonecznego w miesiącach jesienno-zimowych przekłada się na liczne niedobory witaminy D w tym czasie. Stąd zalecana suplementacja.
Witamina D. Nowe zalecenia. Jakie dawki suplementować?
Noworodki urodzone o czasie i niemowlęta:
● Wiek 0–6 miesięcy: 400 j.m./dobę (10 μg/dobę) cholekalcyferolu od pierwszych dni życia niezależnie od sposobu karmienia.
● Wiek 6–12 miesięcy: 400–600 IU/dobę (10–15 μg/dobę) cholekalcyferolu, w zależności od dziennej ilości witaminy D spożywanej z posiłkami.
● Nie zaleca się stosowania kalcyfediolu u noworodków urodzonych w terminie i zdrowych niemowląt.
Dzieci (1–10 lat):
● U zdrowych dzieci w wieku 1–3 lat suplementacja powinna opierać się na podawaniu cholekalcyferolu w dziennej dawce 600 j.m. (15 μg/dobę) i ze względu na związane z wiekiem ograniczenia opalania zaleca się przez cały rok.
● U zdrowych dzieci w wieku 4–10 lat opalających się z odkrytymi przedramionami i nogami przez 15–30 minut w godzinach 10–15 bez filtrów przeciwsłonecznych, od maja do końca września, suplementacja cholekalcyferolu nie jest konieczna, choć nadal zalecana i bezpieczna.
● W przypadku niespełnienia tych zaleceń u zdrowych dzieci w wieku 4–10 lat zaleca się suplementację cholekalcyferolu w dawce 600–1 000 IU/dobę (15–25 μg/dobę) przez cały rok, w zależności od masy ciała i spożycia witaminy D w diecie.
● U zdrowych dzieci w wieku 1–10 lat kalcyfediol nie jest zalecany.
Młodzież (11–18 lat):
● U zdrowej młodzieży w profilaktyce niedoboru witaminy D należy stosować zarówno cholekalcyferol jako suplementację pierwszego wyboru, jak i kalcyfediol jako lek drugiego wyboru.
● U zdrowej młodzieży opalającej się z odkrytymi przedramionami i nogami przez 30–45 minut w godzinach 10-15 bez ochrony przeciwsłonecznej, od maja do końca września suplementacja cholekalcyferolu nie jest konieczna, choć nadal zalecana i bezpieczna.
● W przypadku niespełnienia tych zaleceń zaleca się suplementację cholekalcyferolu w dawce 1 000–2 000 IU/dobę (25–50 μg/dobę) przez cały rok, w zależności od masy ciała i spożycia witaminy D w diecie.
● W przypadku niespełnienia powyższych zaleceń przez cały rok zalecana jest profilaktyka alternatywna oparta na kalcyfediolu w dawce dziennej 10 μg (roztwór doustny) oraz wykonanie kontrolnego oznaczenia 25(OH)D w surowicy po 6–8 dniach od rozpoczęcia suplementacji
Dorośli (19–65 lat):
● U zdrowych osób dorosłych w profilaktyce niedoboru witaminy D należy stosować zarówno cholekalcyferol jako suplement pierwszego wyboru, jak i kalcyfediol jako lek drugiego wyboru.
● U zdrowych osób dorosłych opalających się z odkrytymi przedramionami i nogami przez 30–45 minut w godzinach 10-15, bez filtrów przeciwsłonecznych od maja do końca września, suplementacja cholekalcyferolu nie jest konieczna, choć nadal zalecana i bezpieczna.
● W przypadku niespełnienia tych zaleceń zaleca się suplementację cholekalcyferolu w dawce 1 000–2 000 IU/dobę (25–50 μg/dobę) przez cały rok, w zależności od masy ciała i spożycia witaminy D w diecie.
● W przypadku niespełnienia powyższych zaleceń przez cały rok zalecana jest profilaktyka alternatywna oparta na kalcyfediolu w dawce dziennej 10 μg (roztwór doustny) oraz wykonanie kontrolnego oznaczenia 25(OH)D w surowicy po 6–8 dniach od rozpoczęcia suplementacji
Młodsi seniorzy (>65–75 lat):
● U młodszych seniorów cholekalcyferol jako suplementacja pierwszego wyboru i kalcyfediol jako suplementacja drugiego wyboru powinny być stosowane w profilaktyce niedoboru witaminy D.
● Ze względu na zmniejszoną efektywność syntezy skórnej przez cały rok zaleca się suplementację cholekalcyferolu w dawce 1 000–2 000 IU/dobę (25–50 μg/dobę), w przeliczeniu na masę ciała i spożycie witaminy D w diecie.
● W przypadku niespełnienia powyższych zaleceń zaleca się kalcyfediol w dawce dziennej 10 μg (roztwór doustny) jako profilaktykę alternatywną przez cały rok oraz wykonanie kontrolnego oznaczenia 25(OH)D w surowicy po 6–8 dniach od
rozpoczęcia suplementacji
Starsi seniorzy (>75–89 lat) i najstarsi seniorzy (90 lat i starsi):
● W profilaktyce niedoboru witaminy D u starszych seniorów i najstarszych starszych seniorów cholekalcyferol jako suplementacja pierwszego wyboru i kalcyfediol jako suplement drugiego wyboru.
● Ze względu na zmniejszoną skuteczność syntezy skórnej, możliwe złe wchłanianie i zmieniony metabolizm witaminy D, przez cały okres leczenia zaleca się suplementację cholekalcyferolu w dawce 2 000–4 000 IU/dobę (50–100 μg/dobę), w zależności od masy ciała i spożycia witaminy D z dietą. rok;
● Kalcyfediol w dawce dziennej 10 μg (roztwór doustny) jako profilaktykę alternatywną zaleca się przez cały rok, jeśli powyższe zalecenia nie są spełnione, a oznaczenie kontrolne 25(OH)D w surowicy należy wykonać 6–8 dni po rozpoczęciu suplementacji.
Wytyczne, a sprzedaż
Jeśli mamy wątpliwości, czy wytyczne wpływają na strukturę sprzedaży wystarczy cofnąć się 10 lat. W 2013 roku Wytyczne dla lekarzy rodzinnych dotyczące suplementacji witaminy D wskazywały, że u zdrowych dorosłych dla uzyskania prawidłowego stężenia 25OHD rekomendowana doustna dawka witaminy D wynosi 800–2 000 j.m./dobę witaminy D3 , zależnie od masy ciała, od października do marca lub przez cały rok, jeśli synteza skórna jest niewystarczająca. W 2019 roku uchwałą zespołu ds. suplementów diety w sprawie wyrażenia opinii dotyczącej maksymalnej dawki witaminy D w zalecanej dziennej porcji w suplementach diety, podtrzymano zalecenie, że 2 000 j.m. to maksymalna zalecana dawka.
Po niespełna 2 latach, uchwałą nr 1/2021 ta sama jednostka zmieniła poprzednią uchwałę w sprawie wyrażenia opinii dotyczącej maksymalnej dawki witaminy D w zalecanej dziennej porcji w suplementach diety. Zmiana uchwały polegała na zwiększeniu maksymalnej dopuszczalnej ilości witaminy D w suplementach diety przeznaczonych wyłącznie dla osób zdrowych powyżej 75 roku życia do poziomu 4 000 j.m.
Uchwała ta spowodowała rozpowszechnienie produktów spożywczych z dawką witaminy D3 przekraczającą 2 000 j.m. i skutkowała rosnącą popularnością produktów kapsułkowych zawierających 4 000 j.m. omawianej witaminy. Dawka 4 000 j.m. była rekomendowana u starszych pacjentów ze względu na zmniejszoną skuteczność syntezy skórnej, możliwe złe wchłanianie i zmieniony metabolizm witaminy D oraz potencjalnie wysoce niebezpiecznym konsekwencjom niedobory.
Nowe życie dawki 4 000 j.m.
Wedle nowych wytycznych dawka 4 000 j.m. zyskuje nowe życie, bo dostosowując dawkę do masy ciała – 2 000 j.m. jest wystarczające w okresie jesienno-zimowym dla osoby o masie cała do 75 kg – powyżej tej wagi we wspomnianym okresie rekomenduje się maksymalnie 4 000 j.m.
Wystarczy spojrzeć na strukturę sprzedaży witaminy D3 w powyższych latach, aby dostrzec zależność zmiany wytycznych wobec sprzedaży. Podczas, gdy rekomendowaną dawką była 1 000 j.m. nastąpił switch produktu leczniczego Vigantoletten i dawka 1 000 j.m. stanowiła ponad 55% udziałów rynkowych. Polacy kupili 1 658 518 opakowań leku z ta dawką i tylko około 850 tys. opakowań produktów z zawartością 2 000 j.m. witaminy D. Nastał czas pandemii, w czasie której witamina odporności zyskała na popularności i była dodawana do niemal każdego nowego suplementu diety pojawiającego się na rynku.
Przy zmianie rekomendacji w 2021 roku i uwolnieniu dawki 4 000 j.m. u seniorów, na rynku aptecznej sprzedaży witaminy D zaczęliśmy obserwować zmiany. Już w 2021 roku udział rynkowy produktów z zawartością 1 000 j.m. wynosił tylko 23% i kontynuował spadek w 2022 roku do 14%. W tym czasie witamina D dawce 2 000 j.m. umacniała się i udział ilościowy sprzedaży w analogicznych latach wynosił odpowiednio 39% i 43%. W 2021 roku pojawia się nam też coraz wyraźniejsza sprzedaż apteczna produktów z dawką 4 000 j.m., które sukcesywnie budują swoje udziały rynkowe , zaczynając od 25% w 2021 i wzrastając w kolejnym roku do 32%.
Statystyczna Polka 2 000 j.m., statystyczny Polak 4 000 j.m.
Statystyczny Polak, to częściej kobieta o imieniu Anna, urodzona w 1969, rzadziej to Piotr urodzony w 1973. Oboje są średniego wzrostu: Anna 164 cm, a Piotr 177 cm. Anna jest zadowolona ze swojej sylwetki bo waży 65 kg, natomiast Piotr już 83 kg. Naturalnie istnienie statystycznego Polaka jest pewną matematyczną symulacją, ale pokazuje ona, że Anna powinna stosować 2 000 j.m., a Piotr 4 000 j.m.
Źródła:
- Wytyczne dla lekarzy rodzinnych dotyczące suplementacji witaminy D. Forum Medycyny Rodzinnej 2013, tom 7, nr 2, 55–58
- Płudowski, P.; Kos-Kudła, B.; Walczak, M.; Fal, A.; Zozulińska-Ziółkiewicz, D.; Sieroszewski, P.; Peregud-Pogorzelski, J.; Lauterbach, R.; Targowski, T.; Lewiński, A.; Spaczyński, R.; Wielgoś, M.; Pinkas, J.; Jackowska, T.; Helwich, E.; Mazur, A.; Ruchała, M.; Zygmunt, A.; Szalecki, M.; Bossowski, A.; Czech-Kowalska, J.; Wójcik, M.; Pyrżak, B.; Żmijewski, M.A.; Abramowicz, P.; Konstantynowicz, J.; Marcinowska-Suchowierska, E.; Bleizgys, A.; Karras, S.N.; Grant, W.B.; Carlberg, C.; Pilz, S.; Holick, M.F.; Misiorowski, W. Guidelines for Preventing and Treating Vitamin D Deficiency: A 2023 Update in Poland. Nutrients 2023, 15, 695. https://doi.org/10.3390/nu15030695
©MGR.FARM
