Według nowego przeglądu systematycznego i metaanalizy istnieje 15% szans, że po zaprzestaniu stosowania leków przeciwdepresyjnych wystąpią objawy odstawienia, takie jak zawroty i ból głowy, nudności, bezsenność i/lub drażliwość. Ciężkie objawy odnotowano w około 3% przypadków. Przy czym większe ryzyko wiązało się ze stosowaniem leków, takich jak imipramina, paroksetyna i wenlafaksyna. Wyniki badania zostały opublikowane 5 czerwca br w czasopiśmie „The Lancet Psychiatry”.
Aby skutecznie i bezpiecznie odstawiać leki w depresji podkreślono znaczenie przekazywania pacjentom i pracownikom ochrony zdrowia wskazówek opartych na dowodach. Podkreślono również fakt, że objawy odstawienne nie są wynikiem uzależniającego działania leków i można je załagodzić przy odpowiednim wsparciu.
W publikacji naukowcy zaznaczyli, że dostępne dane wskazują na mocne dowody potwierdzające skuteczność leków przeciwdepresyjnych. Stosowanych samodzielnie lub w połączeniu z innymi metodami leczenia, takimi jak np. psychoterapia. Podkreślili jednak, że leki te nie działają na każdego i u niektórych pacjentów mogą powodować nieprzyjemne skutki uboczne. W przypadku osób, u których obserwuje się znaczną poprawę i zatrzymanie objawów depresji rozważa się odstawienie leków. Dlatego tak ważne jest, aby zarówno lekarze, jak i pacjenci mieli jasną, opartą na dowodach wiedzę na temat tego, co może się wydarzyć po zaprzestaniu stosowania leków przeciwdepresyjnych.
Wyniki bardziej optymistyczne niż dane z lat poprzednich
Objawy odstawienne są faktem i odnotowywane są dość powszechnie. Osoby odstawiające leki przeciwdepresyjne powinny mieć dostęp do informacji i wsparcia ze strony pracowników ochorny zdrowia. Wyniki przeglądu systematycznego opublikowanego w The Lancet są jednak dużo bardziej pozytywne niż można by przypuszczać. Według zebranych danych częstość występowania objawów odstawiennych nie jest tak wysoka jak wcześniej sądzono i sugerowały wcześniejsze badania.
Z poprzednich badań wynikało, że u ponad połowy pacjentów po przerwaniu leczenia depresji obserwowane są objawy odstawienne. Przy czym połowa z nich miała charakter ciężki. Wiadomo jednak, że wiele z tych danych opiera się jedynie na badaniach obserwacyjnych. Te z kolei nie mogą wiarygodnie określić problemu, a jedynie dać pewne wskazówki i nadać kierunek poszukiwaniom.
Odstawienie leków przeciwdepresyjnych, a odstawienie placebo
Dobrze zaplanowane i przeprowadzone randomizowane badania kontrolne (czyli badania RCT), w których jedna grupa otrzymywała placebo, a druga lek przeciwdepresyjny pozwalają dokładniej określić kiedy rzeczywiście mamy do czynienia z objawami spowodowanymi przez ostawienie leku, a kiedy mówimy o objawach niespecyficznych, na które wpływają oczekiwania pacjentów lub lekarzy (tzw. efekt nocebo).
– Postanowiliśmy ocenić częstość występowania objawów po zaprzestaniu stosowania leków przeciwdepresyjnych u pacjentów odstawiających zarówno leki, jak i placebo – czytamy w opisie badania.
Przegląd systematyczny – szczegóły zebranych danych
Celem badania opublikowanego w The Lancet był przegląd wszystkich dostępnych dowodów dotyczących występowania objawów odstawiennych po lekach przeciwdepresyjnych. Określenie ich częstości z uwzględnieniem tych określanych jako ciężkie oraz określenie różnic w tym zakresie pomiędzy poszczególnymi lekami.
Naukowcy przeprowadzili przegląd i metaanalizę 79 badań (44 badań RCT i 35 badań obserwacyjnych). Obejmowały one dane dotyczące 21 002 osób. Wśród nich było 16 532 osób, które przerwały stosowanie leków przeciwdepresyjnych i 4470 osób przerwało stosowanie placebo. Średni wiek uczestników wynosił 45 lat, z czego 72% stanowiły kobiety.
W randomizowanych, kontrolowanych badaniach 17% uczestników doświadczyło objawów po odstawieniu placebo, co sugeruje, że około połowa efektów ubocznych u osób odstawiających leki przeciwdepresyjne może wynikać z negatywnych oczekiwań – tak zwanego efektu nocebo.
Wpływ zespołu odstawienia leków przeciwdepresyjnych
Doktor medycyny Joao L. de Quevedo, psychiatra z UTHealth Houston, niezaangażowany w opisywany przegląd systematyczny w rozmowie z Medical News Today zauważył, że „zrozumienie tematu objawów odstawiennych ma kluczowe znaczenie dla poprawy jakości opieki nad pacjentem. Objawy wynikające z odstawienia leków przeciwdepresyjnych w praktyce nie są rzadkością. Zwykle są spowodowane tym, że pacjenci samodzielnie odstawiają leki bez poinformowania o tym swoich lekarzy”.
Doktor De Quevedo zwrócił również uwagę, że „zespół odstawienia leków przeciwdepresyjnych (ADS) może trwać nie tylko 1–2 tygodnie, jak sądzono wcześniej, ale nawet miesiące”.
– Klinicznie bardzo pomocne jest także zrozumienie, które leki przeciwdepresyjne łączyć należy z większym prawdopodobieństwem poważnych objawów odstawienia. Pozwala to na bardziej świadome i ostrożne postępowanie w przypadku odstawienia leków – wyjaśnił de Quevedo.
Naukowcy, którzy przeprowadzili badanie podkreślają potrzebę poinformowania pacjentów, że objawy odstawienia są możliwe, ale nie są nieuniknione. Jeśli więc odstawienie leku staje się problemem pacjenci powinni poinformować o tym swojego lekarza. W takich sytuacjach mogą razem zdecydować, jak bezpieczenie odstawić leki.
Wspomniany wcześniej profesor De Quevedo dodał, że „świadomość objawów odstawienia ma kluczowe znaczenie dla zrozumienia bezpieczeństwa i skuteczności leków przeciwdepresyjnych, a także uznania, że objawy te, jeśli wystąpią, stanowią normalną część procesu”.
– To zrozumienie może pomóc zmniejszyć mity, które narosły wokół leczenia zdrowia psychicznego. Może zachęcić więcej osób do szukania pomocy w tym zakresie w razie potrzeby – powiedział. – Zrozumienie objawów zespołu odstawienia leków przeciwdepresyjnych może również zapobiec nagłemu samodzielnego odstawianiu leków przez pacjentów.
Literatura:
- https://www.thelancet.com/journals/lanpsy/article/PIIS2215-0366(24)00174-3/abstract
- https://www.medicalnewstoday.com/articles/1-in-6-people-who-stop-antidepressants-face-withdrawal-symptoms#Slowly-getting-off-antidepressants-may-be-best
©MGR.FARM
