W Centralnym Domu Technologii w Warszawie miała miejsce konferencja prasowa, podczas której organizacje pozarządowe reprezentujące środowiska: pacjenckie, seniorskie i konsumenckie przedstawiły stanowisko w toczącej się obecnie debacie dotyczącej zmian w Prawie farmaceutycznym w zakresie dostępu pacjentów do informacji oraz świadczeń oferowanych przez apteki i farmaceutów. Wydarzenie stanowiło kolejny krok po wspólnym Apelu organizacji pacjenckich do Minister Zdrowia z 26 marca 2026 r. Punkt wyjścia stanowi ubiegłoroczny wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE w sprawie C-200/24, który nakreślił ramy dopuszczalnej reklamy porównawczej w aptekach i którego pełna implementacja wymaga od polskiego ustawodawcy działania.
Wyrok TSUE przesądza, że Państwa Członkowskie nie mogą utrzymywać zakazów reklamy aptecznej niezgodnych z zasadą swobody przepływu towarów i usług. Dotychczasowy art. 94a Prawa farmaceutycznego wymaga nowelizacji – jest to obowiązek wynikający z prawa europejskiego. Uczestnicy konferencji z zadowoleniem przyjęli fakt, że Ministerstwo Zdrowia przygotowało projekt zmiany przepisów (UD291). Jednocześnie zgodnie ocenili, że dotychczas zaproponowane zmiany stanowią krok w dobrym kierunku, ale nie są wystarczające – zwłaszcza z perspektywy realnych potrzeb pacjentów oraz czekających Polskę wyzwań demograficznych.
Pacjent ma prawo wiedzieć: ceny i dostępność
Pacjenci oczekują prawa do pełnej informacji o dostępności i cenie leku – w tym prawa do sprawdzenia, w której aptece ten sam lek jest tańszy. Współpłacenie pacjentów za leki w Polsce sięga ok. 80% kosztów – jest to jeden z najwyższych poziomów w Unii Europejskiej. Badania opublikowane w Głosie Seniora z 2025 roku wskazują, że 63% osób starszych wymienia leki na receptę jako dominującą pozycję wydatków zdrowotnych, a 37% seniorów deklaruje, że zdarza im się rezygnować z wykupienia leków.
Możliwość kupowania leków po niższych cenach, dzięki dostępowi do wiarygodnej informacji o ofertach aptecznych, nie oznacza wzrostu nakładów na leki ani ich nadmiernej konsumpcji. Szerszy dostęp pacjentów do informacji oraz dobrze prowadzona edukacja nie spowodują nadkonsumpcji leków – wręcz przeciwnie, będą sprzyjać jej ograniczeniu, bo pacjent dobrze poinformowany kupuje to, co rzeczywiście mu potrzebne. Dziś problemem jest niekontrolowana polipragmazja. Bariery w dostępie do informacji o dostępności leków w aptece, ich interakcjach z innymi lekami, czy oferowanych przez apteki innych świadczeniach, stają się barierą zdrowotną – oddziałującą szczególnie na mieszkańców mniejszych miejscowości. W ich sytuacji, najczęściej poza placówką POZ mają do dyspozycji jedynie aptekę i pracującego w niej farmaceutę lub farmaceutkę.
Apteka jako lokalne centrum zdrowia – potrzebne jest dobre prawo
Uczestnicy konferencji podkreślali, że nowelizacja art. 94a Pf powinna zostać wpisana w szerszy cel: uczynienia apteki pełnoprawnym ogniwem systemu ochrony zdrowia – lokalnym centrum zdrowia oferującym szersze świadczenia niż tylko sprzedaż produktów leczniczych. Osiągnięcie tego celu wymaga nowelizacji prawa, które umożliwi rozszerzenie świadczeń oferowanych przez apteki o takie obszary jak:
- opiekę farmaceutyczną, w tym przeglądy lekowe;
- rozszerzenie programu szczepień realizowanych przez farmaceutów;
- dostawę leków do miejsca przebywania osób nie w pełni samodzielnych;
- wykonywanie określonych świadczeń zdrowotnych w miejscu zamieszkania pacjenta: szczepień, przeglądu lekowego czy prostych badań diagnostycznych;
- umożliwienie korzystania z ogólnopolskich programów rabatowych, dedykowanym określonym grupom społecznym, takich jak Karta Dużej Rodziny czy Ogólnopolska Karta Seniora.
Farmaceuta powinien mieć dostęp do dokumentacji medycznej pacjenta oraz móc wykonywać świadczenia również poza apteką – w miejscu zamieszkania lub przebywania pacjenta. To jest element deinstytucjonalizacji opieki, zgodnie z którym pacjent powinien być otoczony opieką w swoim środowisku, a nie zmuszany do podróży często przekraczających jego możliwości.
Łukasz Salwarowski, Prezes Stowarzyszenia MANKO, wydawca Ogólnopolskiej Karty Seniora zwrócił uwagę na wewnętrzną sprzeczność obowiązujących przepisów.
– Jeśli kolejne rządy oficjalnie popierają programy takie jak Karta Dużej Rodziny czy Ogólnopolska Karta Seniora, trudno zrozumieć, dlaczego prawo jednocześnie zabrania aptekom honorowania tych kart i informowania o nich pacjentów.
Z kolei Stanisław Maćkowiak, Prezes Federacji Pacjentów Polskich, zakwestionował samą logikę toczącej się debaty.
– Apteka istnieje po to, żeby służyć pacjentowi, a nie żeby być przedmiotem sporu o to, kto ma prawo nią zarządzać.
Maćkowiak podkreślił, że hasło „apteka dla aptekarza” jest odwróceniem właściwej hierarchii – w centrum powinien stać pacjent, a nie interes właściciela. Jego zdaniem, dopóki debata publiczna pozostaje zdominowana przez spory branżowe, głos pacjenta będzie systematycznie wypychany na margines.
Czego oczekują pacjenci od ustawodawcy?
Uczestnicy konferencji sformułowali pod adresem Ministerstwa Zdrowia oraz parlamentarzystów następujące oczekiwania:
Źródła
- Pełna nowelizacja art. 94a Pf – wdrożenie wyroku TSUE C-200/24 nie może być połowiczne;
- Prawo do informacji cenowej i porównywania ofert aptek – bez którego nie ma realnego wyboru ekonomicznego pacjenta;
- Możliwość korzystanie z ogólnopolskich programów rabatowych w aptekach, takich jak Karta Dużej Rodziny, Ogólnopolska Karta Seniora i inne) – jako mechanizm umożliwiający wybranym grupom społecznym na obniżenie kosztów zakupu leków, wyrobów medycznych oraz innych świadczeń oferowanych przez apteki;
- Uznanie apteki za pełnoprawne ogniwo systemu ochrony zdrowia – z prawem do rozwoju opieki farmaceutycznej, w tym m.in. wykonywaniem przeglądów lekowych i szczepień;
- Uznanie zawodu farmaceuty za pełnoprawnego profesjonalistę medycznego – z prawem do wglądu do dokumentacji medycznej pacjenta oraz świadczenia finansowanych przez NFZ usług opieki farmaceutycznej również w miejscu zamieszkania lub pobytu pacjenta a nie tylko
w budynku apteki; - Inwestycja w rozwój geriatrów oraz ideę nauczania geriatrów wszystkich w systemie
i rozwój usług opieki farmaceutycznej – w tym poprzez adekwatną do kosztów wycenę całościowej oceny geriatrycznej oraz rozwój świadczeń takich jak przegląd lekowy realizowanych w ramach opieki farmaceutycznej finansowanych przez NFZ, które to zmiany uczynią obydwie grupy zawodowe atrakcyjnymi dla młodego pokolenia medyków i zwiększą bezpieczeństwo pacjentów.
Udostępnij tekst w mediach społecznościowych