Niedobór żelaza i niedokrwistość wynikająca z niedoboru żelaza są powszechnymi, często bagatelizowanymi stanami. Powodują one podatność na choroby, a także śmiertelność – pomimo powszechnej dostępności skutecznego leczenia. Historycznie, badania przesiewowe skupiały się na dzieciach w wieku przedszkolnym oraz kobietach ciężarnych.
Czym jest anemia?
Anemia, inaczej niedokrwistość, to zaburzenie, w którym krew ma zmniejszoną zdolność przenoszenia tlenu z powodu niższej niż normalnie liczby erytrocytów lub z powodu zmniejszenia poziomu hemoglobiny. Niedokrwistość wynika z utraty krwi, zmniejszonej produkcji czerwonych krwinek lub zwiększonego rozpadu czerwonych krwinek. Przyczyny zmniejszonej produkcji erytrocytów obejmują m.in. niedobór żelaza, niedobór witaminy B12, czy szereg nowotworów szpiku kostnego [1]. Rozpoznanie anemii u mężczyzn opiera się na stężeniu hemoglobiny poniżej 130-140 g/l (13-14 g/dl). U kobiet poniżej 120-130 g/l (12-13 g/dl). Białkiem, które magazynuje żelazo i uwalnia je w kontrolowany sposób jest ferrytyna. Zakresy prawidłowego poziomu ferrytyny mogą się różnić w zależności od laboratorium, ale zazwyczaj jest to od 30 do 300 μg/l dla mężczyzn i 30-160 μg/l dla kobiet [2].
Wyniki badania
W czerwcu tego roku zostało opublikowane badanie, w którym badano poziom żelaza u kobiet w wieku 12-21 lat – w latach 2003-2020. W badaniu wzięło udział 3490 nieciężarnych kobiet, a spośród nich 188 było w okresie przedmiesiączkowym. Oznacza to, że nie miały jeszcze pierwszej miesiączki. Było to bardzo istotne, ponieważ utrata krwi z powodu menstruacji może zwiększyć zapotrzebowanie na żelazo w diecie. Utrata krwi podczas menstruacji jest głównym powodem, dla którego dziewczętom w wieku od 14 do 18 lat zaleca się dzienne spożycie żelaza w wysokości co najmniej 15 mg w porównaniu do 11 mg w przypadku chłopców w tym samym wieku. Jest to zgodne z zaleceniami National Institutes of Health (NIH).
Zalecane dzienne spożycie żelaza jest takie samo (8 mg) zarówno dla dziewcząt, jak i chłopców w wieku od 9 do 13 lat, a dla dorosłych kobiet w wieku od 19 do 50 lat zalecane dzienne spożycie wzrasta do 18 mg żelaza – w porównaniu do 8 mg dla mężczyzn w tym samym przedziale wiekowym. Przeprowadzone badanie wykazało niedobór żelaza aż u 38,6% kobiet, co oznaczało, że zmierzony poziom ferrytyny we krwi był poniżej 25 μg/l [3].
Jak utrzymać prawidłowy poziom żelaza?
Autorzy badania sugerują, że to najwyższy czas, aby opracować zalecenia dla nastoletnich dziewcząt i młodych kobiet [4]. Zanim jednak pojawią się oficjalne dane, należy pamiętać, że podstawą utrzymania prawidłowego poziomu żelaza we krwi jest zbilansowana dieta. Produkty bogate w żelazo to przede wszystkim mięso, żółtko jaj, twaróg, orzechy, mleko, czy warzywa strączkowe. Warto pamiętać, że szpinak – wbrew powszechnej opinii – zawiera umiarkowane ilości żelaza i to na dodatek w formie słabo przyswajalnej przez człowieka [5]. Przez lata sądzono, że szpinak posiada prawie 30 mg żelaza w 100 gramach liści. Tymczasem jest go o rząd wielkości mniej, czyli tylko 3 mg. Wynik taki był zwyczajną pomyłką, która powstała w trakcie publikacji badania naukowego lata temu. Do dziś jest to jednak silnie zakotwiczony w społeczeństwie mit.
Literatura:
[1] „Anemia: Practice Essentials, Pathophysiology, Etiology”. 9 November 2021. Retrieved 8 February 2022.
[2] Smith RE (March 2010). „The clinical and economic burden of anemia”. The American Journal of Managed Care. 16 Suppl Issues: S59–66. PMID 20297873
[3] https://jamanetwork.com/journals/jama/article-abstract/2806540?guestAccessKey=5e01eda1-2b8b-47f8-9ff8-5126024bd77e&utm_source=For_The_Media&utm_medium=referral&utm_campaign=ftm_links&utm_content=tfl&utm_term=062723
[4] https://www.forbes.com/sites/brucelee/2023/07/04/study-finds-iron-deficiency-in-over-38-of-teen-girls-young-women/?sh=3de12b6c2d7e
[5] W: Edward Bańkowski: Biochemia. Podręcznik dla studentów uczelni medycznych. Wyd. II. Elsevier Urban & Partner, 2009, s. 406.
MGR.FARM
