REKLAMA
śr. 15 lipca 2020, 08:04

Recepty „pro familia”. Ministerstwo wyjaśnia komu można je wystawić…

Od 1 kwietnia 2020 r. farmaceuci mają możliwość przepisywania recept dla siebie oraz członków swojej rodziny. Jest to uprawnienie analogiczne do tego, które posiadają lekarze i opiera się też na tych samych przepisach. Co jednak w praktyce oznacza możliwość wystawania recept „pro familia”? Którym członkom rodziny farmaceuta może przepisać leki? Zapytaliśmy o to Ministerstwo Zdrowia…

Recepty pro familia nie można wystawić np. rodzeństwu małżonka (szwagier, szwagierka) oraz małżonkom rodzeństwa (bratowa, szwagier) (fot. Shutterstock)
Recepty pro familia nie można wystawić np. rodzeństwu małżonka (szwagier, szwagierka) oraz małżonkom rodzeństwa (bratowa, szwagier) (fot. Shutterstock)

Farmaceuci posiadający prawo wykonywania zawodu od 1 kwietnia 2020 r. mogą wystawiać recepty (także refundowane) pro auctore i pro familia. Uprawnienie to uzyskali na mocy art. 5 pkt 8 ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie systemu ochrony zdrowia związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 (czytaj więcej: Od dzisiaj farmaceuci mogą wystawiać refundowane recepty pro auctore i pro familia). Zakres osób, którym można wystawić taką receptę, określa art. 95b ust. 3 ustawy Prawo farmaceutyczne. Mówi on, że:

Recepta dla:
1) osoby wystawiającej, zwana dalej receptą pro auctore
2) małżonka, osoby pozostającej we wspólnym pożyciu, krewnych lub powinowatych w linii prostej, a w linii bocznej do stopnia pokrewieństwa między dziećmi rodzeństwa osoby wystawiającej, zwana dalej receptą pro familiae
– jest wystawiana w postaci elektronicznej albo papierowej.

Dla kogo zatem farmaceuta może wystawić receptę pro familia? Okazuje się, że ustalenie dokładnej listy członków rodziny, których można zaliczyć do definicji „pro familia” nie jest takie proste. W rezultacie pojawiają się różne interpretacje przepisów uwzględniające lub pomijające konkretne relacje rodzinne. Postanowiliśmy więc pod koniec maja poprosić o ostateczną interpretację Ministerstwo Zdrowia.

Co oznacza „pro familia”?

Odpowiedź z Ministerstwa Zdrowia nadeszła 9 lipca 2020 r. Jej autorem jest Łukasz Szmulski, p.o. dyrektora Departamentu Farmacji i Polityki Lekowej. Już na wstępie wskazuje on, że ustawą z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrażaniem rozwiązań w obszarze e-zdrowia (Dz.U. 2019 poz. 1590) rozszerzono grono osób, dla których można wystawić receptę pro familia. W rezultacie od blisko roku można jest przepisać „małżonkom, osobom pozostającym we wspólnym pożyciu, krewnym lub powinowatym w linii prostej, a w linii bocznej do stopnia pokrewieństwa między dziećmi rodzeństwa osoby wystawiającej”. A co to oznacza w praktyce?

Zakres definicji "pro familia" według Ministerstwa Zdrowia
Zakres definicji „pro familia” według Ministerstwa Zdrowia

Wspólne pożycie

– Pojęcie „wspólnego pożycia” ma charakter nieostry, nie posiada definicji legalnej w żadnej gałęzi prawa. Zgodnie jednak z dominującym stanowiskiem orzecznictwa sądowego wystarczające jest podjęcie pożycia na dowolnej płaszczyźnie, w szczególności fizycznej czy gospodarczej – wyjaśnia Łukasz Szmulski.

Jednocześnie wskazuje też, że zwrot „osoba pozostająca we wspólnym pożyciu” określa osobę, która pozostaje z inną osobą w takiej relacji faktycznej, w której między nimi istnieją jednocześnie więzi duchowe (emocjonalne), fizyczne oraz gospodarcze (wspólne gospodarstwo domowe). Ustalenie istnienia takiej relacji, tj. „pozostawania we wspólnym pożyciu”, jest możliwe także wtedy, gdy brak określonego rodzaju więzi jest obiektywnie usprawiedliwiony.

Krewni w linii prostej

Przedstawiciel ministerstwa zdrowia wskazuje również, że dla potrzeb wystawiania recept pro familia pojęcie „rodziny” w linii prostej dotyczy krewnych (dzieci, wnuków, prawnuków, rodziców, dziadków, pradziadkowie itd.) oraz powinowatych, tj. rodziców małżonka (teściów).

Bez powinowatych w linii bocznej!

– Odnosząc się do dalszego kręgu osób uprawnionych należy stwierdzić, że relacja zachodząca w linii bocznej odnosi się jedynie do krewnych, gdyż w tym zakresie ustawodawca, odmiennie niż w przypadku linii prostej, wskazał na stopień pokrewieństwa pomijając jednocześnie stosunek powinowactwa – wskazuje Łukasz Szmulski.

Ponadto podkreśla również, że zastosowanie spójnika „a” o znaczeniu przeciwstawnym jednoznacznie świadczy, że przepis nie obejmuje swoją dyspozycją powinowatych w linii bocznej.  Oznacza to więc, że recepty pro familia nie można wystawić np. rodzeństwu małżonka (szwagier, szwagierka) oraz małżonkom rodzeństwa (bratowa, szwagier).

– Gdyby ustawodawca chciał, aby możliwe byłoby wystawienie recepty pro familiae dla powinowatych w linii bocznej, to wówczas ująłby ich w treści tej części przepisu, jak uczynił to w przypadku linii prostej – dodaje przedstawiciel ministerstwa zdrowia.

Krewni w linii bocznej

W kwestii kręgu krewnych w linii bocznej, dla których można wystawić receptę pro familie Szmulski wskazuje z kolei, że więzy rodzinne należy oceniać w stosunku do osoby wystawiającej receptę. Krewnymi w linii bocznej są więc osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej.

Najbliższe pokrewieństwo w linii bocznej to pokrewieństwo drugiego stopnia. Obejmuje ono rodzeństwo, zarówno rodzone, jak i przyrodnie (gdyż wystarczy jeden wspólny przodek). Natomiast trzeci stopień pokrewieństwa w linii bocznej obejmuje:

  • brata ojca lub matki,
  • siostrę matki lub ojca,
  • syna brata w stosunku do stryja,
  • córkę brata w stosunku do stryja,
  • syna brata w stosunku do siostry ojca,
  • córkę brata w stosunku do siostry ojca,
  • syna siostry,
  • córkę siostry.

W czwarty stopniu pokrewieństwa w linii bocznej krewnymi są:

  • syn brata ojca,
  • córka brata ojca,
  • syn brata matki,
  • córka brata matki,
  • syn siostry ojca lub siostry matki,
  • córka siostry ojca lub siostry matki.

– Mając na uwadze stwierdzenie „w linii bocznej do stopnia pokrewieństwa między dziećmi rodzeństwa osoby wystawiającej” należy wskazać, że możliwość wystawienia recepty pro familiae dotyczy rodzeństwa rodzonego, jak i przyrodniego oraz dzieci rodzeństwa osoby wystawiającej receptę – podsumowuje Łukasz Szmulski.

Sygn. akt PLO.051.158.2020.ES

©MGR.FARM


Flora bakteryjna – jak o nią prawidłowo dbać?

11 kwietnia 202408:44

Flora bakteryjna człowieka kształtuje się od pierwszego dnia jego narodzin, a przez wszystkie następne lata podlega ciągłym fluktuacjom. Wpływ na zmianę składu i jakości mikrobiomu ma bardzo wiele czynników, m.in. stosowana dieta, przebyte infekcje, zażywane leki, aktywność fizyczna, przewlekły stres, zmiany hormonalne i szereg innych. [1][2]

Flora bakteryjna- jak o nią prawidłowo dbać? (fot. shutterstock.com)

Odpowiednio ukształtowana flora bakteryjna jelit jest jednym z najważniejszym elementów, warunkujących utrzymanie dobrego stanu zdrowia człowieka przez całe życie. Badania naukowe dowodzą, iż zachowanie homeostazy organizmu w dużej mierze zależy od składu mikrobiomu, a zmiany w nim zachodzące mogą przełożyć się na trwałe efekty, wpływające na funkcjonowanie całego organizmu przez wiele lat. [3]

Z tego powodu tak ważne jest, aby nie zaniedbywać własnego mikrobiomu, a w razie wystąpienia sytuacji, które mogą niekorzystnie wpływać na jego funkcjonowanie (np. infekcje z towarzyszącą biegunką, przyjmowanie niektórych leków, zaburzenia hormonalne, przewlekły stres itp.), wspomagać organizm odpowiednimi preparatami probiotycznymi.[1][2]

Probiotyki a stosowanie leków z różnych grup terapeutycznych

Wbrew powszechnie panujacej opinii, według której probiotyki stosuje się jedynie podczas antybiotykoterapii, należy wziąć pod uwagę konieczność ich suplementacji podczas przyjmowania leków, mogących doprowadzić do dysbiozy jelitowej. Są to m.in. leki przeciwzapalne i przeciwbólowe z grupy NLPZ, często łączone z lekami hamującymi wydzielanie kwasu solnego z grupy IPP (szczególnie u pacjentów w podeszłym wieku). Połączenie to wpływa niekorzystnie zarówno na śluzówkę przewodu pokarmowego (działanie uszkadzające wywołane przez NLPZ), jak i na skład i liczebność bakterii jelitowych (dysbioza wywołana przez IPP). Badania naukowe dowiodły, iż stosowanie probiotyków równolegle z NLPZ i IPP zmniejsza negatywne działanie tychże leków na śluzówkę przewodu pokarmowego oraz działa korzystnie na mikrobiom. [4][5]

Ponadto, innymi lekami, mogącymi powodować niekorzystne zmiany w mikrobiomie i wywoływać zaburzenia żołądkowo – jelitowe są: statyny, metformina (szczególnie w początkowym okresie leczenia) oraz leki przeczyszczające. [5] Udowodniono, iż równoczesne stosowanie probiotyków w czasie zażywania leków z powyższych grup wiąże się ze zminimalizowaniem skutków dysbiozy jelitowej oraz poprawą szczelności nabłonka jelit. [4]

Odporność organizmu a stosowanie probiotyków

Co więcej, warto pamiętać również o profilaktycznym stosowaniu probiotyków w okresie zwiększonej zapadalności na infekcje, m.in. jesienią i zimą. Według badań naukowych aż 70% limfocytów człowieka związanych jest z tkanką limfatyczną jelit, której stymulacja odbywa się za pomocą mikrobiomu. Podawanie probiotyków ma więc niebagatelny wpływ na utrzymanie wysokiej odporności organizmu. [1]

Probiotykoterapia w przewlekłym stresie

Kolejnym istotnym czynnikiem, który w znaczący sposób zaburza funkcjonowanie mikroflory jelitowej jest silny i przewlekły stres. [1] Według doniesień naukowych, istnieje wyraźny związek pomiędzy przyjmowaniem określonych szczepów probiotycznych, a reakcją organizmu na czynniki stresowe. Wykazano również, iż stosowanie probiotyków przez osoby zmiagające się ze stresem, poprawia szczelność nabłonka jelitowego i wpływa na obniżenie napięcia nerwowego.[6]

Mało urozmaicona dieta a probiotyki

Probiotyki zalecane są również podczas stosowania mało urozmaiconej diety. Badania wykazały, że nieprawidłowa (uboga w błonnik) dieta może prowadzić do namnażania w jelitach szkodliwych bakterii, co z kolei sktkuje wieloma problemami jelitowymi, takimi jak wzdęcia, zaparcia czy biegunki. Suplementacja bakterii probiotycznych wpływa wówczas na poprawę składu i jakości mikrobiomu, co przekłada się na zminimalizowanie ryzyka wystąpienia np. jelita drażliwego oraz objawów dyspeptycznych. [1][7]

Inne wskazania

Warto także pamiętać o zasadności stosowania probiotyków w czasie zmian hormonalnych, a także procesów starzenia się organizmu. Wykazano bowiem istnienie związku pomiędzy zmianami, zachodzącymi  w układzie endokrynnym, a składem mikroflory jelitowej.[2]

Ponadto, badania dowodzą, że przyjmowanie szczepów probiotycznych przez osoby, u których zachodzą procesy starzenia, korzystnie wpływa na różnorodność flory bakteryjnej jelit. [8]

Probiotyki wieloszczepowe – korzyści ze stosowania

Aby zapewnić sobie kompleksową probiotykoterapię warto wybierać takie preparaty, które zawierają wiele różnych szczepów bakteryjnych. Badania wykazały, iż kombinacja szczepów probiotycznych może wykazywać się większą skutecznością, niż stosowania tylko jednego szczepu, dzięki zachodzącemu synergizmowi działania. [9] Dla przykładu, preparat zawierający dziewięć różnych szczepów bakterii z rodzajów: Lactobacillus, Bifidobacterium, Streptococcus i Lactoccocus działa wielokierunkowo na mikrobiom, szybko wypełniając w nim ewentualne ubytki. [10] Co więcej, podczas wyboru probiotyku, dobrze jest zwrócić uwagę na obecność w nim substancji prebiotycznej (np. fruktoligosacharydów), która zapewnia szykie namnażanie szczepów probiotycznych w jelitach. [9]

Podsumowując, najczęstszym wskazaniem do stosowania probiotyków jest antybiotykoterapia. Jednak warto zdawać sobie sprawę z korzyści, wynikających z przyjmowania preparatów probiotycznych w sytuacjach, które mogą negatywnie wpłynąć na stan flory jelitowej, np. stosowanie leków typu NLPZ, IPP czy metforminy, mało urozmaicona dieta, zmiany hormonalne czy przewlekły stres. Warto również zwrócić uwagę na dobroczynne skutki stosowania probiotyków, zawierających wiele różnych szczepów bakteryjnych, mogących kompleksowo wpływać na mikrobiom organizmu.[2][4][5][6][9]

Źródła:

  1. M. Gałęcka i wsp., Znaczenie mikrobioty jelitowej w kształtowaniu zdrowia człowieka — implikacje w praktyce lekarza rodzinnego, Insytut Mikroekologii w Poznaniu. Forum Medycyny Rodzinnej 2018;12(2):50-59.
  2. H. Neuman i wsp., Microbial endocrinology: the interplay between the microbiota and the endocrine system, FEMS Microbiology Reviews 39(4), 2015. https://www.researchgate.net/publication/272624683_Microbial_endocrinology_the_interplay_between_the_microbiota_and_the_endocrine_system
  3. R.Witkowska-Wirstlein, M. U. Jurczyk , Czynniki determinujące kolonizację przewodu pokarmowego noworodka, Katedra Zdrowia Matki i Dziecka, Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu. http://www.przeglad.amp.edu.pl/uploads/2016/3/285_3_48_2016.pdf
  4. Węgielska, J. Suliburska, Wpływ leków na mikroflorę jelitową, Katedra Higieny Żywienia Człowieka, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu.
  5. https://www.aptekarzpolski.pl/wiedza/zaburzenia-flory-jelitowej-wywolane-lekami/
  6. Herman, Probiotics supplementation in prophylaxis and treatment of depressive and anxiety disorders – a review of current research, Psychiatr Pol 2019;53(2):459-473. https://www.psychiatriapolska.pl/Probiotics-supplementation-in-prophylaxis-and-treatment-of-depressive-and-anxiety,92392,0,2.html
  7. D. Winiarz i wsp., Probiotyki a zdrowie – dziś i jutro, Biul. Wydz. Farm. WUM, 2017, 10, 86-94.
  8. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2468501120300146
  9. Zaremba, Dobrodziejstwa probiotyków i prebiotyków oraz ich naturalne źródła. Wydział Biochemii, Biofizyki i Biotechnologii Uniwersytetu Jagiellońskiego.
  10.  https://www.multilac.pl/multilac-kapsulki/?

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]