REKLAMA
śr. 15 lipca 2020, 08:04

Recepty „pro familia”. Ministerstwo wyjaśnia komu można je wystawić…

Od 1 kwietnia 2020 r. farmaceuci mają możliwość przepisywania recept dla siebie oraz członków swojej rodziny. Jest to uprawnienie analogiczne do tego, które posiadają lekarze i opiera się też na tych samych przepisach. Co jednak w praktyce oznacza możliwość wystawania recept „pro familia”? Którym członkom rodziny farmaceuta może przepisać leki? Zapytaliśmy o to Ministerstwo Zdrowia…

Recepty pro familia nie można wystawić np. rodzeństwu małżonka (szwagier, szwagierka) oraz małżonkom rodzeństwa (bratowa, szwagier) (fot. Shutterstock)
Recepty pro familia nie można wystawić np. rodzeństwu małżonka (szwagier, szwagierka) oraz małżonkom rodzeństwa (bratowa, szwagier) (fot. Shutterstock)

Farmaceuci posiadający prawo wykonywania zawodu od 1 kwietnia 2020 r. mogą wystawiać recepty (także refundowane) pro auctore i pro familia. Uprawnienie to uzyskali na mocy art. 5 pkt 8 ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie systemu ochrony zdrowia związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 (czytaj więcej: Od dzisiaj farmaceuci mogą wystawiać refundowane recepty pro auctore i pro familia). Zakres osób, którym można wystawić taką receptę, określa art. 95b ust. 3 ustawy Prawo farmaceutyczne. Mówi on, że:

Recepta dla:
1) osoby wystawiającej, zwana dalej receptą pro auctore
2) małżonka, osoby pozostającej we wspólnym pożyciu, krewnych lub powinowatych w linii prostej, a w linii bocznej do stopnia pokrewieństwa między dziećmi rodzeństwa osoby wystawiającej, zwana dalej receptą pro familiae
– jest wystawiana w postaci elektronicznej albo papierowej.

Dla kogo zatem farmaceuta może wystawić receptę pro familia? Okazuje się, że ustalenie dokładnej listy członków rodziny, których można zaliczyć do definicji „pro familia” nie jest takie proste. W rezultacie pojawiają się różne interpretacje przepisów uwzględniające lub pomijające konkretne relacje rodzinne. Postanowiliśmy więc pod koniec maja poprosić o ostateczną interpretację Ministerstwo Zdrowia.

Co oznacza „pro familia”?

Odpowiedź z Ministerstwa Zdrowia nadeszła 9 lipca 2020 r. Jej autorem jest Łukasz Szmulski, p.o. dyrektora Departamentu Farmacji i Polityki Lekowej. Już na wstępie wskazuje on, że ustawą z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrażaniem rozwiązań w obszarze e-zdrowia (Dz.U. 2019 poz. 1590) rozszerzono grono osób, dla których można wystawić receptę pro familia. W rezultacie od blisko roku można jest przepisać „małżonkom, osobom pozostającym we wspólnym pożyciu, krewnym lub powinowatym w linii prostej, a w linii bocznej do stopnia pokrewieństwa między dziećmi rodzeństwa osoby wystawiającej”. A co to oznacza w praktyce?

Zakres definicji "pro familia" według Ministerstwa Zdrowia
Zakres definicji „pro familia” według Ministerstwa Zdrowia

Wspólne pożycie

– Pojęcie „wspólnego pożycia” ma charakter nieostry, nie posiada definicji legalnej w żadnej gałęzi prawa. Zgodnie jednak z dominującym stanowiskiem orzecznictwa sądowego wystarczające jest podjęcie pożycia na dowolnej płaszczyźnie, w szczególności fizycznej czy gospodarczej – wyjaśnia Łukasz Szmulski.

Jednocześnie wskazuje też, że zwrot „osoba pozostająca we wspólnym pożyciu” określa osobę, która pozostaje z inną osobą w takiej relacji faktycznej, w której między nimi istnieją jednocześnie więzi duchowe (emocjonalne), fizyczne oraz gospodarcze (wspólne gospodarstwo domowe). Ustalenie istnienia takiej relacji, tj. „pozostawania we wspólnym pożyciu”, jest możliwe także wtedy, gdy brak określonego rodzaju więzi jest obiektywnie usprawiedliwiony.

Krewni w linii prostej

Przedstawiciel ministerstwa zdrowia wskazuje również, że dla potrzeb wystawiania recept pro familia pojęcie „rodziny” w linii prostej dotyczy krewnych (dzieci, wnuków, prawnuków, rodziców, dziadków, pradziadkowie itd.) oraz powinowatych, tj. rodziców małżonka (teściów).

Bez powinowatych w linii bocznej!

– Odnosząc się do dalszego kręgu osób uprawnionych należy stwierdzić, że relacja zachodząca w linii bocznej odnosi się jedynie do krewnych, gdyż w tym zakresie ustawodawca, odmiennie niż w przypadku linii prostej, wskazał na stopień pokrewieństwa pomijając jednocześnie stosunek powinowactwa – wskazuje Łukasz Szmulski.

Ponadto podkreśla również, że zastosowanie spójnika „a” o znaczeniu przeciwstawnym jednoznacznie świadczy, że przepis nie obejmuje swoją dyspozycją powinowatych w linii bocznej.  Oznacza to więc, że recepty pro familia nie można wystawić np. rodzeństwu małżonka (szwagier, szwagierka) oraz małżonkom rodzeństwa (bratowa, szwagier).

– Gdyby ustawodawca chciał, aby możliwe byłoby wystawienie recepty pro familiae dla powinowatych w linii bocznej, to wówczas ująłby ich w treści tej części przepisu, jak uczynił to w przypadku linii prostej – dodaje przedstawiciel ministerstwa zdrowia.

Krewni w linii bocznej

W kwestii kręgu krewnych w linii bocznej, dla których można wystawić receptę pro familie Szmulski wskazuje z kolei, że więzy rodzinne należy oceniać w stosunku do osoby wystawiającej receptę. Krewnymi w linii bocznej są więc osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej.

Najbliższe pokrewieństwo w linii bocznej to pokrewieństwo drugiego stopnia. Obejmuje ono rodzeństwo, zarówno rodzone, jak i przyrodnie (gdyż wystarczy jeden wspólny przodek). Natomiast trzeci stopień pokrewieństwa w linii bocznej obejmuje:

  • brata ojca lub matki,
  • siostrę matki lub ojca,
  • syna brata w stosunku do stryja,
  • córkę brata w stosunku do stryja,
  • syna brata w stosunku do siostry ojca,
  • córkę brata w stosunku do siostry ojca,
  • syna siostry,
  • córkę siostry.

W czwarty stopniu pokrewieństwa w linii bocznej krewnymi są:

  • syn brata ojca,
  • córka brata ojca,
  • syn brata matki,
  • córka brata matki,
  • syn siostry ojca lub siostry matki,
  • córka siostry ojca lub siostry matki.

– Mając na uwadze stwierdzenie „w linii bocznej do stopnia pokrewieństwa między dziećmi rodzeństwa osoby wystawiającej” należy wskazać, że możliwość wystawienia recepty pro familiae dotyczy rodzeństwa rodzonego, jak i przyrodniego oraz dzieci rodzeństwa osoby wystawiającej receptę – podsumowuje Łukasz Szmulski.

Sygn. akt PLO.051.158.2020.ES

©MGR.FARM


Artykuł sponsorowany
Redakcja mgr.farm

Osoby z niepełnosprawnością w aptece

29 maja 202309:24

Istotne, że niepełnosprawność odnosi się do stanu zdrowia o charakterze fizycznym oraz psychicznym. Natomiast ograniczenia wynikające z niepełnosprawności wpływają na codzienne funkcjonowanie jednostki w zakresie dysfunkcji fizycznych i czynnościowych organizmu, a także życia społecznego, gdzie zaburzone jest pełnienie określonych ról. Ponadto, z niepełnosprawności wynikają ograniczenia o charakterze psychologicznym, związanych z utratą podmiotowego traktowania oraz samodzielności w podejmowaniu decyzji dotyczących życia codziennego.

Codziennie w aptece farmaceuci spotykają się z osobami z niepełnosprawnościami (OzN), które wymagają szczególnego podejścia – pod względem fizycznym, społecznym oraz psychologicznym. Pamiętając o tym, że każdy pacjent wymaga indywidualnego podejścia, farmaceuci powinni być szczególnie wrażliwi na ich potrzeby oraz wymagania i wykazywać się wysokim poziomem empatii oraz zrozumienia dla pacjenta z niepełnosprawnością, aby zapewnić mu jak najwyższą jakość opieki i wsparcia.

Trudności osób z niepełnosprawnością w aptece

Osoby z niepełnosprawnościami często mają problemy z komunikowaniem się – nadawaniem mowy oraz jej rozumieniem, co wpływa na trudności w zrozumieniu instrukcji dotyczących zamawiania i przyjmowania leków. Wskazanymi trudnościami może być brak wglądu w swój stan zdrowia, co skutkuje problemami w komunikowaniu potrzeb oraz zrozumieniu własnych ograniczeń o charakterze psychoruchowym. Efektem nakładających się problemów jest rezygnacja z wykupowania leków oraz ich regularnego przyjmowania. Do takiej grupy zaliczamy pacjentów z zaburzeniami mowy, problemami słuchowymi, pacjentów po udarze oraz pacjentów z zaburzeniami neurologicznymi. Inną grupą pacjentów są osoby z trudnością w poruszaniu się. Mogą być to osoby niewidome czy z zaburzeniami ruchowymi oraz osoby poruszające się o kulach lub na wózkach inwalidzkich. Wskazane jest aby farmaceuci, i generalnie personel aptek, powinni być przygotowani do kontaktu z pacjentem z niepełnosprawnością w celu zapewnienia mu odpowiedniej opieki – uwzględniającej komfort fizyczny, społeczny oraz emocjonalny.

Indywidualne podejście

To jeden z najważniejszych aspektów w kontaktach z OzN   – uwzględniający jej możliwości oraz potrzeby wynikające z niepełnosprawności. Szczególnie ważna jest tutaj cierpliwość, wyrozumiałość oraz gotowość do pomocy. Dlatego szczególnie istotną umiejętnością w pracy farmaceuty jest identyfikacja indywidualnych potrzeb pacjenta w celu zapewnienia mu profesjonalnej opieki oraz wysokie umiejętności komunikacyjne. Istotą jest tutaj umiejętność aktywnego słuchania, czyli skupienie uwagi na tym, co mówi i o co pyta pacjent, akceptacja jego aktualnego stanu zdrowia oraz wynikającej z niej niepełnosprawności i trudności w poruszaniu się, komunikowaniu czy rozumieniu, stwarzanie przestrzeni do zadawania pytań czy wyrażenia obaw i wątpliwości związanych z farmakoterapią, a także podążanie za pacjentem, czyli sygnalizowanie, że rozumiemy, co pacjent chce nam przekazać oraz proponowanie rozwiązań w leczeniu, uwzględniających ograniczenia psychoruchowe pacjenta. Ponadto umiejętności komunikacyjne farmaceuty powinny obejmować skuteczne radzenie sobie ze stresem własnym oraz pacjenta. Umiejętności te podnoszą jakość obsługi oraz pozwalają stworzyć bezpieczną przestrzeń do komunikacji między farmaceutą, a pacjentem. Dlatego już w trakcie studiów zajęcia z psychologii komunikacji oraz zarządzania emocjami powinny stanowić podstawę kształcenia przyszłych farmaceutów.

Pacjent niewidomy i niedowidzący

Pacjentów należących do tej grupy można wesprzeć poprzez czytanie etykiet leków, opisanie ich dawkowania oraz szczególnych instrukcji ich zażywania, a także pomagając przy ich zamawianiu. Farmaceuta może także zaproponować alternatywne postaci leków, takie jak tabletki o wyraźnej strukturze lub leki w płynie z etykietami w reliefie.

Pacjent z trudnościami w poruszaniu się

Osoby na wózkach inwalidzkich lub z innymi niepełnosprawnościami ruchowymi mogą mieć trudności z dostępem do półek z suplementami, popularnymi lekami bez recepty lub z poruszaniem się po aptece. Farmaceuci powinni zapewnić im wygodne miejsce do oczekiwania na swoją kolejkę lub obsłużyć ich w pierwszej kolejności, minimalizując lub eliminując dyskomfort oczekiwania i stania nieruchomo w jednej pozycji. Mogą również zaoferować dostawę leków bezpośrednio do domu pacjenta.

Pacjent z problemami poznawczymi

Farmaceuci powinni stosować jasne i zrozumiałe instrukcje dotyczące zażywania leków, używając prostych i łatwych do zrozumienia określeń. Pacjenci z niepełnosprawnościami mogą mieć trudności ze zrozumieniem bardziej skomplikowanych instrukcji, dlatego farmaceuci powinni upewnić się, że pacjent w pełni rozumie w jaki sposób zażywać i dawkować leki. – Można to zrobić prosząc go, aby powtórzył swoimi słowami instrukcje, które chwile wcześniej usłyszał od farmaceuty.

Pacjent z problemami emocjonalnymi

Pacjenci z niepełnosprawnościami często doświadczają problemów o charakterze emocjonalnym – na przykład wysokiego poziomu lęku i stresu związanego z obawami o swój stan zdrowia. W kontakcie z nimi farmaceuci powinni wykazać się empatią i zrozumieniem oraz wskazać na możliwość skorzystania ze wsparcia psychologicznego lub wizyty u lekarza psychiatry. To istotne z punktu widzenia rozszerzonej opieki farmaceutycznej, która wzmacnia rolę farmaceuty w systemie opieki zdrowotnej. Dzięki temu  współpraca pomiędzy nim, lekarzem i pacjentem ulegnie umocnieniu. Biorąc pod uwagę częste nakładanie się objawów somatycznych i psychosomatycznych u OzN, poszerzona opieka farmaceutyczna umożliwi wyższą jakość obsługi pacjenta w postaci lepszej diagnostyki różnicowej problemów o charakterze emocjonalnym oraz umożliwi pacjentom szybsze dotarcie do specjalisty w celu wdrożenia ewentualnego leczenia psychiatrycznego lub poradnictwa psychologicznego.

Podsumowanie

Farmaceuta odgrywa istotną rolę w zapewnieniu wysokiej jakości opieki farmaceutycznej dla pacjentów z niepełnosprawnościami, którzy mają trudności na poszczególnych etapach zakupu leków – od momentu ich zamówienia, przez problemy w komunikacji dotyczące rodzaju przyjmowanych leków i ich dawkowania, po problemy w dotarciu do apteki oraz sprawnym poruszaniu się po niej. Wszystkie te aspekty stanowią problemy o podłożu psychologicznym, które mogą wpłynąć na niechęć do odwiedzania apteki oraz w konsekwencji wpłynąć na zaburzenie lub zaniechanie farmakoterapii. Mając to na uwadze, farmaceuci powinni wykazywać wysoki poziom empatii wobec tej grupy pacjentów, a w kontakcie z nimi wykazać się wysokim poziomem komunikacji, uwzględniającym zindywidualizowane potrzeby oraz wymagania każdego pacjenta.

dr n. społ Milena Marczak

 

 

Gedeon Richter Plc., z siedzibą w Budapeszcie, jest jedną z największych firm farmaceutycznych w Europie Środkowo-Wschodniej, coraz prężniej rozwijającą swoją działalność na rynkach Europy Zachodniej, w Chinach i Ameryce Łacińskiej. Wachlarz produktów firmy Richter obejmuje wiele ważnych obszarów terapeutycznych, m.in. ginekologię, ośrodkowy układ nerwowy oraz układ sercowo-naczyniowy. Posiadając największe centrum badawczo-rozwojowe w Europie Środkowo- Wschodniej, spółka Richter koncentruje swoje badania nad lekami oryginalnymi w dziedzinie chorób ośrodkowego układu nerwowego. Za sprawą swojego powszechnie uznanego doświadczenia w dziedzinie chemii steroidów firma Richter odgrywa na świecie znaczącą rolę w zakresie zdrowia kobiet. Aktywnie angażuje się również w rozwój produktów biopodobnych.

 

Literatura

  1. Bąbelek T. (2009). Wskazania WHO do sprawowania opieki farmaceutycznej, Aptekarz Polski. Pismo Naczelnej Izby Aptekarskiej, 31(9e), 23–25.
  2. Kaczan, D. (2019). Świadczenie usług farmaceutycznych jako udzielanie świadczeń zdrowotnych, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny, 81(4), 151–163.
  3. Łazowski J. (2005). Podstawy opieki farmaceutycznej w teorii i praktyce aptecznej, Farmapress, Warszawa.
  4. Mełgieś, K. (2021). Prawne determinanty funkcjonowania aptek ogólnodostępnych a bezpieczeństwo pacjenta, Roczniki Nauk Prawnych, 31(2), 43–60.
  5. Mełgieś, K.,, Miaskowska-Daszkiewicz, K. (2017). Zdrowie ludzkie jako wartość determinująca zadania administracji publicznej [w:] Aksjologia prawa administracyjnego, red. Zimmermann, J., Warszawa, Tom 1, 257–272.
  6. Mikołajczyk, A., Biuro RPO. (2020). Dostępność usług opieki zdrowotnej dla osób z niepełnosprawnościami – analiza i zalecenia. Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich, Warszawa.
  7. Szalonka K. (2011), Opieka farmaceutyczna w ochronie zdrowia Polaków, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
  8. Waszyk-Nowaczyk, M., Simon, M. (2009). Znaczenie porady farmaceuty w procesie samoleczenia się pacjentów, Farmacja Polska, 65(11), 772–774.
  9. Żak, K. (2017). Implementacja programu opieki farmaceutycznej w aptece ogólnodostępnej — dostosowanie do potrzeb osób niepełnosprawnych, Ekonomia-Wroclaw Economic Review, 23(1), 83–103.

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]