Sejm aktualnie pracuje nad ustawą o zawodzie farmaceuty. Jej projekt trafił do konsultacji publicznych w połowie lipca ubiegłego roku. Tym co rozczarowało w nim niektórych farmaceutów, był brak zapisów na temat możliwości wykonywania szczepień ochronnych w aptekach. I to pomimo faktu, że zapisy na ten temat znalazły się w przyjętym rok wcześniej przez Radę Ministrów dokumencie „Polityka Lekowa Państwa 2018-2022”.
Dość jednoznaczne stanowisko w sprawie możliwości szczepień w aptekach prezentują też w ostatnich tygodniach przedstawiciele ministerstwa zdrowia. Wiceminister Maciej Miłkowski odpowiadając na interpelacje poselskie zapowiedział, że resort zdrowia nie planuje wprowadzenia takiego rozwiązania (czytaj również: Ministerstwo Zdrowia: Nie będzie szczepień ochronnych w aptekach)..
Dlaczego resort zdrowia jest przeciwny szczepieniom w aptekach, przez farmaceutów? Wiceminister Miłkowski wskazuje przede wszystkim na brak uprawnień farmaceutów do kwalifikowania pacjentów do szczepień czy samego wykonywania szczepień. Jego zdaniem „do prawidłowego i bezpiecznego wykonania iniekcji niezbędna jest praktyczna znajomość anatomii oraz umiejętność reagowania w przypadku wystąpienia wstrząsu anafilaktycznego”. Według resortu zdrowia farmaceuci nie posiadają w tym zakresie wystarczającego przygotowania. Kolejną przeszkodą ma być też brak możliwości prowadzenia szczegółowej dokumentacji szczepień w aptekach, która powinna być skorelowana z dokumentacją prowadzoną w podmiotach leczniczych (czytaj również: Kiedy i w jaki sposób będą możliwe szczepienia w aptekach?).
Eksperci rozwiewają wątpliwości…
Można odnieść wrażenie, że niejako w odpowiedzi na ostatnie stanowiska Ministerstwa Zdrowia powstała „Koalicja na rzecz szczepień w aptece”. Utworzyły ją trzy organizacje: Ogólnopolski Program Zwalczania Grypy, Naczelna Izba Aptekarska i Związek Zawodowy Pracowników Farmacji (czytaj więcej: Powstała koalicja na rzecz szczepień w aptekach).
Koalicja przygotowała między innymi raport dotyczący szczepień przeciwko grypie w aptekach, ale też odpowiedziała na najczęstsze pytania w tej kwestii. Oto one:
Czy farmaceuci posiadają odpowiednie kompetencje do wykonywania szczepień?
Tak jak we wszystkich krajach europejskich, prowadzenie szczepień przez farmaceutów muszą poprzedzać odpowiednie szkolenia i potwierdzenie kwalifikacji. Podobnie jak w przypadku lekarzy i pielęgniarek, niezbędne jest ustalenie przez właściwe podmioty odpowiednich kursów i szkoleń teoretycznych i praktycznych dedykowanych farmaceutom, które umożliwią uzyskać im uprawnienia do prowadzenia szczepień. Odpowiednie kompetencje farmaceuci powinni zdobywać na dedykowanych kursach podyplomowych lub jako element specjalizacji.
– Kształcenie farmaceutów organizowane w krajach europejskich obejmuje szereg teoretycznych i praktycznych aspektów realizacji szczepień. Wstępem do szkolenia jest przedstawienie naukowych i technicznych podstaw szczepień, a kolejnym etapem bardziej operacyjce podejście ilustrujące wykonywanie szczepień i postępowanie w fazach przed, w trakcie i po podaniu szczepionki. W 25% szkolenie poświęcone jest zadaniom praktycznym, a jego obowiązkowym uzupełnieniem jest szkolenie z zakresu udzielania pierwszej pomocy i postępowania w przypadku wystąpienia wstrząsu anafilaktycznego – wskazują eksperci Koalicji.
Samorządy aptekarskie aktywnie uczestniczą w rozwoju szkoleń dla farmaceutów, współpracując z uniwersytetami, firmami szkoleniowymi i dostawcami platform szkoleniowych. Ramowy program studiów na kierunku farmacja powinien być poszerzony o zajęcia pozwalające zdobyć wiedzę z zakresu przeprowadzania szczepień ochronnych.
Eksperci przypominają, że lekarze i pielęgniarki szczepienia mogą wykonywać również po nabyciu odpowiednich kompetencji. Zgodnie z ustawą o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych obowiązkowe szczepienia ochronne przeprowadzają lekarze lub felczerzy, pielęgniarki, położne i higienistki szkolne, jeżeli odbyli w ramach doskonalenia zawodowego kurs lub szkolenie w zakresie szczepień ochronnych i uzyskali dokument potwierdzający ukończenie tego kursu lub szkolenia lub uzyskali specjalizację w dziedzinie, w przypadku której ramowy program kształcenia podyplomowego obejmował problematykę szczepień ochronnych na podstawie przepisów o zawodach lekarza i lekarza dentysty oraz przepisów o zawodach pielęgniarki i położnej.
Czy apteki są przygotowane do realizacji szczepień? Jak powinny być przygotowane pod kątem logistycznym?
Umożliwienie realizacji szczepień w aptekach na mocy ustawy nie spowoduje wprowadzenia szczepień fizycznie z dnia na dzień. Jest to proces i na pewno apteki muszą mieć czas, aby obwiednio się do tego przygotować. Niezwykle ważne jest jednak, aby była możliwość realizacji szczepień w aptekach. Wtedy każda z aptek, która chciałaby wprowadzić taką usługę musiałaby spełnić szereg wymagań sanitarnych, organizacyjnych, logistycznych i podsiadać odpowiednio wyszkolony personel.
Pomieszczenia, w których wykonywane są iniekcje muszą zapewniać prywatność, być bezpieczne i dobrze oświetlone. W pomieszczeniu powinno znajdować się krzesło dla pacjenta (najlepiej z funkcją ustawienia w pozycji poziomej, jako alternatywa wobec leżanki lub kanapy), lodówka ze szczepionkami, przestrzeń robocza pozwalająca na przygotowanie szczepionki, pojemniki na odpady zwykłe i medyczne, środki do dezynfekcji rąk, kompresy, rękawiczki i opatrunki. Apteka powinna być również wyposażona w tzw. pakiet anafilaktyczny.
