Pod koniec kwietnia resort zdrowia przekazał do prekonsultacji projekt Ustawy o Receptach. Znalazły się w nim między innymi zapisy dotyczące wystawiania przez farmaceutów recept kontynuowanych. Temat ten wzbudził wiele dyskusji w środowisku aptekarskim. Okazuje się, że zainteresowała się nim też grupa posłów. Postanowili oni zapytać resort zdrowia o możliwość wykorzystania również techników farmaceutycznych w procesie kontynuacji leczenia pacjentów.
Czy Twoim zdaniem technicy farmaceutyczni powinni mieć prawo do wystawiania recept kontynuowanych, podobnie jak farmaceuci?
– Technicy farmaceutyczni stanowią liczną grupę zawodową posiadającą wieloletnie doświadczenie w bezpośredniej pracy z pacjentem, realizacji recept oraz funkcjonowavniu systemu obrotu produktami leczniczymi. W wielu małych miejscowościach technicy farmaceutyczni są jednymi z najłatwiej dostępnych przedstawicieli zawodów medycznych – przekonywali w interpelacji.
Parlamentarzyści wskazywali, że znaczną część pacjentów stanowią osoby przewlekle chore wymagające regularnej kontynuacji wcześniej wdrożonego leczenia. W praktyce wiele wizyt lekarskich dotyczy wyłącznie przedłużenia terapii oraz wystawienia kolejnej recepty na produkty lecznicze stosowane stale przez pacjenta. Zdaniem posłów “zasadne wydaje się przeanalizowanie możliwości lepszego wykorzystania potencjału techników farmaceutycznych w procesie kontynuacji leczenia pacjentów przewlekle chorych”.
W swojej interpelacji zwrócili się do Ministerstwa Zdrowia z szeregiem pytań dotyczących dalszego rozwoju uprawnień techników farmaceutycznych. Niedawno resort odpowiedział na nie, wyjaśniając szczegółowo, dlaczego instrument recepty kontynuowanej musi pozostać wyłączną domeną magistrów farmacji.
Recepta kontynuowana od technika farmaceutycznego?
Ograniczenia zawodu technika farmaceutycznego
Ministerstwo Zdrowia przypomniało, że zasady wykonywania zawodu technika farmaceutycznego opierają się obecnie na przepisach dwóch kluczowych aktów prawnych. Pierwszym z nich jest ustawa z dnia 17 sierpnia 2023 r. o niektórych zawodach medycznych, która reguluje zasady wykonywania 15 zawodów medycznych, w tym zawodu technika farmaceutycznego. Drugim filarem jest ustawa z dnia 6 września 2001 r. – Prawo farmaceutyczne.
Zgodnie z art. 90 ustawy – Prawo farmaceutyczne, przy wykonywaniu w aptece czynności fachowych mogą być zatrudnieni wyłącznie farmaceuci i technicy farmaceutyczni w granicach ich uprawnień zawodowych. Sam zakres tych uprawnień został precyzyjnie określony w art. 91 ust. 1 Prawa farmaceutycznego, nakładając na technika konkretne warunki i ograniczenia:
-
Wymóg stażu pracy: Samodzielne czynności fachowe technik może wykonywać w aptece dopiero po odbyciu dwuletniej praktyki w pełnym wymiarze czasu pracy.
-
Dozwolone czynności fachowe: Kwalifikacje te obejmują sporządzanie, wytwarzanie oraz prowadzenie obrotu produktami leczniczymi i wyrobami medycznymi.
-
Bezwzględne wyłączenia asortymentowe: Ustawodawca wprowadził kategoryczny zakaz wykonywania przez techników czynności fachowych związanych z produktami leczniczymi mającymi w składzie substancje bardzo silnie działające, substancje odurzające oraz substancje psychotropowe grupy I-P oraz II-P.
Dodatkowo technicy farmaceutyczni posiadają uprawnienia do wykonywania czynności pomocniczych przy sporządzaniu i przygotowywaniu preparatów leczniczych w aptekach szpitalnych lub zakładowych. Są również upoważnieni do zgłaszania działań niepożądanych produktów leczniczych bezpośrednio do Prezesa Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych lub do podmiotu odpowiedzialnego. Ustawa przewiduje również możliwość sprawowania przez nich funkcji kierownika punktu aptecznego, pod warunkiem posiadania trzyletniego stażu pracy w aptekach ogólnodostępnych.
Recepta kontynuowana to element opieki farmaceutycznej
Główną osią interpelacji poselskiej było pytanie o rozszerzenie kompetencji techników o prawo do wystawiania recept kontynuowanych. Resort zdrowia zdecydowanie odrzuca takie rozwiązanie. W swojej odpowiedzi wskazuje na różnice w charakterze i odpowiedzialności obu zawodów. Ministerstwo podkreśla, że rola technika koncentruje się na obszarze wykonawczym i dystrybucyjnym, a nie decyzyjnym.
– Ustawodawca przypisał technikowi farmaceutycznemu istotną rolę w obrocie detalicznym produktami leczniczymi, w szczególności w zakresie czynności związanych z ich sporządzaniem, przygotowaniem i wydawaniem pacjentowi. Nie jest to jednak rola obejmująca samodzielne podejmowanie decyzji terapeutycznych, ocenę zasadności kontynuacji leczenia ani wystawianie recept. Obowiązujące przepisy nie przyznają technikom farmaceutycznym żadnych kompetencji preskrypcyjnych – wskazuje Ministerstwo.
Wystawianie recepty kontynuowanej nie jest czynnością czysto techniczną, lecz integralnym elementem sprawowania opieki farmaceutycznej. Farmaceuta może podjąć taką decyzję w celu kontynuacji terapii produktem leczniczym, środkiem spożywczym specjalnego przeznaczenia żywieniowego lub wyrobem medycznym przepisanym wcześniej przez lekarza. Wymaga to jednak głębokiej wiedzy klinicznej i oceny ryzyka.
– Kompetencja ta została więc ukształtowana jako element profesjonalnej oceny farmaceutycznej, powiązanej z kwalifikacjami farmaceuty, oceną bezpieczeństwa farmakoterapii oraz odpowiedzialnością zawodową farmaceuty. Z punktu widzenia bezpieczeństwa pacjenta kontynuacja leczenia, nawet w przypadku chorób przewlekłych i terapii wcześniej wdrożonej przez lekarza, wymaga uwzględnienia aktualnego stanu zdrowia pacjenta, możliwych działań niepożądanych, interakcji czy potencjalnej potrzeby modyfikacji terapii. Z tego względu ustawodawca powierzył kompetencje w zakresie recepty kontynuowanej farmaceucie, a nie technikowi farmaceutycznemu – podkreśla resort.
Przyznanie technikom farmaceutycznym prawa do wystawiania takich recept doprowadziłoby do głębokiej zmiany jakościowej w strukturze zawodu. Oznaczałoby to de facto przypisanie uprawnień do sprawowania opieki farmaceutycznej, a co najmniej jej części, do zawodu technika, prowadząc do nadania mu niedozwolonych obecnie kompetencji preskrypcyjnych.
Edukacja a kompetencje – czego nie uczy się technik farmaceutyczny?
Kolejnym kluczowym argumentem Ministerstwa Zdrowia przeciwko rozszerzaniu uprawnień techników jest struktura ich kształcenia zawodowego. Resort odwołuje się w tym miejscu do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 22 kwietnia 2025 r. w sprawie szczegółowego wykazu czynności zawodowych osób wykonujących niektóre zawody medyczne oraz przepisów Ministra Edukacji Narodowej z dnia 16 maja 2019 r. w sprawie podstaw programowych.
Z dokumentów tych wynika, że technik farmaceutyczny w toku edukacji nabywa wyłącznie kwalifikację oznaczoną symbolem MED.09. Na jej podstawie absolwent szkoły jest przygotowany do wykonywania trzech głównych zadań:
-
Sporządzanie i wytwarzanie: produktów leczniczych, suplementów diety, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, preparatów do żywienia pozajelitowego i dojelitowego, produktów radiofarmaceutycznych, płynów infuzyjnych, roztworów do hemodializy i dializy dootrzewnowej oraz przygotowywania leków w dawkach dziennych, w tym cytostatyków.
-
Prowadzenie obrotu: produktami leczniczymi i wyrobami medycznymi oraz innymi produktami dopuszczonymi do obrotu aptecznego i pozaaptecznego na podstawie przepisów prawa.
-
Współuczestniczenie w analizach: produktów leczniczych i wyrobów medycznych w laboratoriach.
Porównując ten oficjalny program nauczania z wymaganiami stawianymi przed osobami ordynującymi leki, Ministerstwo wskazuje na brak przygotowania klinicznego niezbędnego do oceny stanu pacjenta.
– W związku z powyższym należy zauważyć, że technik farmaceutyczny nie zdobywa w ramach ww. kształcenia kompetencji w zakresie wystawiania recept kontynuowanych i zakres czynności określony dla tego zawodu nie obejmuje tych czynności. Mając zatem na względzie, że osoby wykonujące zawody medyczne, w tym technicy farmaceutyczni, wykonują zawód zgodnie z umiejętnościami zawodowymi uzyskanymi w toku kształcenia, nie są podejmowane działania legislacyjne mające na celu rozszerzenie kompetencji techników farmaceutycznych w zakresie realizacji recept kontynuowanych – czytamy w odpowiedzi resortu zdrowia.
Przyszłość techników farmaceutycznych
Stanowisko Ministerstwa Zdrowia przekłada się bezpośrednio na realia legislacyjne rządu w 2026 roku. Resort poinformował, że przedmiotowe rozwiązanie nie znalazło odzwierciedlenia w projektowanej ustawie o receptach i o zmianie niektórych innych ustaw. Nie są też prowadzone żadne inne alternatywne prace nad zmianą przepisów w tym obszarze.
Choć resort dostrzega znaczenie optymalnego wykorzystania kompetencji zawodów medycznych w kontekście zapewnienia pacjentom dostępności do świadczeń, to nadrzędnym celem pozostaje zapewnienie bezpieczeństwa pacjentów oraz sprawna organizacja pracy. Kwestie te są przedmiotem bieżącej analizy, jednak zmiany kompetencji wymagają systemowej oceny skutków
– Należy jednak podkreślić, że dalsze rozszerzanie kompetencji zawodów medycznych wymaga każdorazowo szczegółowej, systemowej oceny skutków takiego rozwiązania, obejmującej nie tylko potrzeby zdrowotne społeczeństwa, lecz także zakres przygotowania zawodowego, standardy odpowiedzialności zawodowej, mechanizmy nadzoru oraz możliwość zapewnienia jednolitej i bezpiecznej praktyki wykonywania nowych czynności. Z tego względu ewentualne zmiany w tym zakresie powinny być poprzedzone analizą prawną, organizacyjną i merytoryczną, tak aby nie prowadziły do rozproszenia odpowiedzialności za proces terapeutyczny ani do obniżenia poziomu ochrony zdrowia pacjentów – wskazuje resort.
Odpowiedź Ministerstwa Zdrowia na interpelację posłów kładzie kres spekulacjom na temat dopuszczenia techników farmaceutycznych do procesu wystawiania recept kontynuowanych. Rząd uznaje techników za niezwykle istotne, lecz pomocnicze ogniwo systemu obrotu lekami. Przypisanie im kompetencji preskrypcyjnych, bez reformy kształcenia i struktur odpowiedzialności zawodowej, byłoby w ocenie resortu działaniem zagrażającym bezpieczeństwu pacjentów oraz spójności opieki farmaceutycznej. System ochrony zdrowia w 2026 roku stawia na wyraźny podział ról – ocena terapeutyczna i ordynacja leków pozostają wyłączną domeną zawodów o profilu klinicznym.
©MGR.FARM
Udostępnij tekst w mediach społecznościowych