Masowe zwolnienia, wstrzymanie produkcji, wzrost cen leków to tylko kilka problemów, które dotknęły ukraiński rynek farmaceutyczny. Ponadto istnieje duże prawdopodobieństwo, że trwający konflikt między producentami leków a hurtownikami i sieciami aptek zagrozi potrzebom armii i rannych. Największymi ofiarami toczącej się walki będą przede wszystkim pacjenci. Zwłaszcza najubożsi mieszkańcy Ukrainy oraz emeryci.
Czego dotyczy spór?
Zdaniem Amelina geneza konfliktu dotyczy zmian w regulacjach rynku farmaceutycznego. Wołodymyr Zełenski wraz z Radą Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony zdecydowali się na 30% obniżkę cen 100 najpopularniejszych leków. Co więcej, nowelizacja przepisów obejmowała też zakaz płatności marketingowych pomiędzy producentami a aptekami. Zniesienie opłat marketingowych było szczególnie bolesne dla sieci aptecznych, gdyż koszty promocyjne mogły stanowić nawet 30% ostatecznej ceny leku. Zmiany w prawie weszły w życie wraz z dniem 12 lutego 2025 r.
Niemniej jednak już pod koniec 2024 r. firma Darnitsa — jedno z największych przedsiębiorstw farmaceutycznych w Ukrainie — podniosła ceny swoich produktów o 120%. Działania producenta leków stały się jedną z głównych przyczyn wybuchnięcia konfliktu na rodzimym rynku.
Ukraiński rynek farmaceutyczny stał się areną walk o wpływy
Amelin zwrócił uwagę, że decyzja firmy Darnitsa nie pozostała bez reakcji ze strony innych przedsiębiorców. Dowodem tego jest fakt, że w marcu br. pięć sieci aptecznych zawarły nieformalne porozumienie. Sieci ANC, Podrozhnyk, Pharmacy 9-1-1, Wish You Well oraz Dobroho Dnia zdecydowały się na ograniczenie zakupów od kijowskiego producenta. Podobną postawę przyjęły firmy BaDM i Optima-Pharm, które kontrolują ponad 85% hurtowego rynku farmaceutycznego.
– Wolumen zakupów droższych leków z Darnitsy zmalał na rzecz tańszych odpowiedników od innych ukraińskich producentów — skomentował dyrektor generalny sieci Podrozhnyk, Taras Kołyada.
Wspólne działania tych siedmiu przedsiębiorstw odbiły się na wynikach Darnitsy. Udział firmy na rodzimym rynku farmaceutycznym pod względem sprzedaży zmalał z 15% do 10%, a pod względem wartości pieniężnej z 5% do około 3%. W czerwcu 2025 roku sprzedaż była o 30% mniejsza, a w sierpniu o 50% porównując do 2024 r. Ponadto Darnitsa była zmuszona zwolnić ok. 11% pracowników i wypłacić im jedynie 2/3 pensji. Firma, która dotychczasowo była wiceliderem rynku, spadła na czwartą pozycję.
Andrii Obrizan, dyrektor generalny Darnitsy, złożył skargę do Ukraińskiej Komisji Antymonopolowej (AMC) i oskarżył wszystkie siedem firm o stworzenie sztucznego deficytu. Niemniej jednak AMC zdecydowało się ukarać wyłącznie dystrybutorów, których zmuszono do zapłacić grzywnę w wysokości 4,8 mld UAH. Niestety nawet tak wysoka kara nie była w stanie rozbić hurtowniczego duopolu BaDM i Optima-Pharm.
Śledztwo w sprawie skargi Darnitsy na sieci apteczne wciąż trwa, ale do tej pory nie przyniosło żadnych rezultatów.
Kto jest prawdziwym beneficjentem konfliktu?
Współtwórca think tanku UIP zaprezentował w swoim wpisie dokładną analizę sprawozdań finansowych wszystkich stron zamieszanych w sprawę. Rentowność producentów leków, na bazie przychodów i zysków pięciu największych firm, oscylowała w okolicach 8,8%. Sieci apteczne okazały się najmniej rentownymi uczestnikami tego sporu, gdyż średni zysk netto w tej branży w Ukrainie wynosi 0,7%. To właśnie ukarani przez AMC hurtownicy okazali się największymi wygranymi, gdyż ukraiński rynek farmaceutyczny jest przez nich kontrolowany w blisko 90% przez dwie firmy. Ich przychody w ciągu ostatnich dwóch lat wzrosły sześciokrotnie. Wynika to z faktu, że mają minimalne ryzyko i inwestycje, a jednocześnie uzyskują najwyższe marże i kontrolują łańcuchy dostaw.
Anatolii Amelin podsumował jednak, że ostatecznymi przegranymi są Ukraińcy. To właśnie obywatele są najbardziej narażeni na ryzyko niedoborów lekowych lub drastycznego wzrostu kosztów zakupu produktów farmaceutycznych.
Źródła:
MGR.FARM©
