Coraz częściej można zaobserwować franczyzy skonstruowane w sposób, który uniemożliwia farmaceutom odstąpienie od wykonania zapisów umowy, pod groźbą dotkliwych kar finansowych (fot. Shutterstock)

Farmaceuta nie może mieć...

Rośliny od lat stosowane były w medycynie tradycyjnej. Z ich właściwości czerpiemy też współcześnie (fot. Shutterstock)

10 najciekawszych surowców...

Opiekun stażu może wyrazić negatywną opinię o praktykancie, jednak nie rzutuje ona na zakończenie studiów (fot. Shutterstock)

Apteka stażowa

Wielu lekarzy nadal uważa, iż najskuteczniejsze w leczeniu świądu są leki o silnym mechanizmie uspakajającym (fot. Shutterstock)

6 mitów o pokrzywce

Niektórzy przypuszczają, że Christie cierpiała z powodu przewlekłego lęku podczas pracy w aptece szpitalnej. Według tej teorii był to dla niej impuls do rozpoczęcia kariery pisarza... (fot. Shutterstock)

Herkules Poirot za pierwszym...

Problem z głowy

Problem z głowy

Tagi: 

Wszy nie potrafią skakać, latać ani pływać. Mimo to bezbłędnie odnajdują drogę do naszych włosów stając się koszmarem niejednej rodziny. Na szczęście coraz więcej wiemy o skutecznych metodach walki z nimi…

dr n. farm Natasza Staniak

Najstarsze znalezione skamieniałości jaj wszy pochodzą sprzed 10 000 lat! [1] Mimo cywilizacyjnego postępu i znaczącej poprawy warunków sanitarnych, w aptekach wciąż pojawiają się pacjenci w poszukiwaniu skutecznych preparatów przeciw wszawicy. W Polsce odsetek zakażonych osób waha się od ok 0,5 do 1,5 % [2]. Problem dotyczy w większości przypadków dzieci między 3 a 11 rokiem życia [3].

Wszawica głowowa, wiąże się przede wszystkim z przebywaniem w skupiskach ludzkich [2, 4], stąd jej częste występowanie u dzieci w wieku szkolnym i przedszkolnym, gdzie może pojawiać się nawet kilkukrotnie w ciągu roku. Pierwszy raz zaraz po wakacjach, gdy dzieci wracają z obozów i kolonii – od momentu zarażenia, do pojawienia się objawów mogą upłynąć nawet 3 tygodnie. Druga inwazja ma miejsce w okresie jesienno-zimowym, kiedy w szkolnych szatniach pojawiają się szaliki i czapki. Do zakażenia dochodzi przez bezpośredni kontakt z chorą osobą lub należącymi do niej przedmiotami (grzebienie, ozdoby do włosów, ręczniki, nakrycie głowy). Dlatego wszy częściej występują na głowach dziewczynek niż chłopców [5] - te chętniej obejmują się, przytulają i wzajemnie czeszą.
Wesz żywi się krwią ze skóry owłosionej [6]. Jej ślina wywołuje silny świąd i pojawienie się rumieniowych grudek. Następstwem tego jest drapanie, krwawiące nadżerki, a niekiedy też wtórne zliszajcowacenie zmian (tzw. wyprysk wszawicowy). Rozpoznanie choroby ułatwia badanie dermatoskopowe [5]. Zazwyczaj wystarczy jednak dokładnie obejrzeć owłosioną skórę głowy, zwłaszcza za uszami i w okolicach karku. Suche włosy należy przeczesywać gęstym grzebieniem, rozdzielając je na pojedyncze pasma [6]. Wszy głowowe są niewielkimi 2-3 mm owadami, przypominającymi nieco ziarenko sezamu. Są przezroczyste, co sprawia że mogą być trudne do wykrycia. Dopiero najedzone przybierają brunatny kolor. Jaja mają barwę perłowo-białą. Martwe jaja mają brązowawy kolor, a puste są białe i przypominają łupież.

Wesz porusza się z prędkością nawet do 23 cm/min, co utrudnia jej identyfikację i eliminację bez użycia dodatkowych środków [5]. Może przetrwać mycie włosów przez mocne chwytanie się włosa oraz zamykanie otworów przez które oddycha. Kilkadziesiąt lat temu jedynym sposobem pozbycia się wszy było staranne wyczesywanie dorosłych osobników i gnid z włosów zwilżonych wodą, roztworem octu bądź olejami. Obecnie poza wprowadzonymi do obrotu w latach 70-90 – tych ubiegłego wieku środkami farmakologicznymi [7], mamy do dyspozycji równie bezpieczne jak metody domowe, środki fizyczne, umożliwiające skuteczne pożegnanie się z chorobą.

Optimum termiczne dla wszy mieści się między 28-32 st. C. Wysokie temperatury powodują odwodnienie, a niskie utrudniają rozmnażanie. Poniżej 22 st. C nimfy nie wykluwają się z jaj, a poniżej 12 st. C jaja nie są w ogóle składane. To oznacza, że wystarczy uprać bieliznę, ubrania i pościel w temperaturze minimum 60 stopni C, a następnie wyprasować, aby trwale pozbyć się wszy. Dla pełnego bezpieczeństwa najlepiej nie używać ich przez kolejne 14 dni. Grzebienie i szczotki można umyć mydłem i zalać wrzątkiem, po czym zostawiać się w gorącej wodzie przez 10 minut. Przedmioty (np. maskotki) i materiały (np. wełniane płaszcze), których nie można poddać działaniu wysokich temperatur umieszcza się w foliowym szczelnym worku na 14 dni w celu zagłodzenia wszy (lub w zamrażarce na 2 dni).



Co doradzić w razie braku skuteczności leczenia lub gdy problemy z wszawicą powracają? Przede wszystkim należy się upewnić czy pacjent właściwe stosował się do zaleceń farmaceuty lub lekarza. Wszy nie potrafią skakać, latać i pływać, dlatego najważniejszym elementem profilaktyki jest też unikanie bezpośrednich kontaktów z osobami, które mogą stanowić źródło zakażenia (kontakt głowa do głowy). Można również wziąć pod uwagę, że na czapkach, ubraniach, grzebieniach i szczotkach, zagłówkach samochodów mogą znajdować się wszy bądź ich jaja. Należy uczulić dzieci, aby unikały używania ubrań, szalików i czapek należących do ich kolegów ze szkolnej ławy. Długie włosy najlepiej zaplatać lub nosić związane.

Schemat rozwoju wszy
Schemat rozwoju wszy (źródło: Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Białej Podlaskiej)

Literatura:
[1] Treatment of Pediculosis Capitis. Verma P, Namdeo C. Indian J Dermatol. 2015 May-Jun; 60(3): 238–247.
[2] Choroby pasożytnicze skóry - ciągle aktualnym problemem. Zasady leczenia. Dr med. Joanna Maj, dr med. Ewa Plomer-Niezgoda "TERAPIA" NR 3 z. 1 (163), MARZEC 2005, strona 34-36.
[3] Interventions for treating head lice. Van der Wouden JC, Klootwijk T, Le Cleach L, Do G, Vander Stichele R, Knuistingh Neven A, et al. Cochrane Database Syst Rev. 2011;(10):CD009321.
[4] Dermatologia dla niedermatologów. 37-letnia kobieta ze świądem owłosionej skóry głowy. Dr med. Andrzej Jaworek, lek. Maciej Pastuszczak, prof. dr hab. med. Anna Wojas-Pelc. www.mp.pl
[5] Pediculus humanus capitis: an update. Nutanson I, Steen CJ, Schwartz RA, Janniger CK. Acta Dermatovenerol Alp Panonica Adriat. 2008;17(4):147–54. 156–7, 159.
[6] Plastic detection comb better than visual screening for diagnosis of head louse infestation. Balcioglu C, Burgess IF, Limoncu ME, Sahin MT, Ozbel Y, Bilaç C, Kurt O, Larsen KS. Epidemiol Infect. 2008 Oct;136(10):1425-31.
[7] Insecticide resistance in head lice: clinical, parasitological and genetic aspects. Durand R ,Bouvresse S, Berdjane Z, Izri A, Chosidow O, Clark JM. Clin Microbiol Infect. 2012 Apr;18(4):338-44.

ZAPPA z całkowitym niezrozumieniem i dezaprobatą odnosi się do proponowanego przez KRAUM przywrócenia konieczności posiadania specjalizacji przez kierownika apteki. (fot. Shutterstock)Farmaceuci w sieciach mają narzucone co...

"Polska codzienna praktyka pokazuje, że farmaceuci zatrudnieni w komercyjnych sieciach...

W komunikacie na swojej stronie internetowej ministerstwo zdrowia zapewniło, że jest otwarte na dialog z technikami farmaceutycznymi (fot. Shutterstock)Minister zdrowia za przywróceniem...

"Jest szansa na przywrócenie kształcenia techników farmaceutycznych. Jestem ogromnym...

Zdaniem ekspertów taka sytuacja na rynku, to efekt jego konsolidacji (fot. Shutterstock)Sieci aptek nadal rosną. Indywidualnych...

Firma IQVIA opublikowała właśnie wyniki swoich badań rynku aptecznego w sierpniu. Wynika z nich...

Nie obowiązku prawnego ustanawiania lub zatrudniania w aptece na odrębnym stanowisku osoby odpowiedzialnej za jakość sporządzanych w aptece leków. (fot. Shutterstock)Kto w aptece jest osobą odpowiedzialną...

W związku z opublikowaniem w nowym wydaniu Farmakopei Polskiej monografii "Leki sporządzane w...

W ostatnich latach farmaceuci coraz częściej bowiem pozywają lokalne władze, wskazując, że harmonogram dyżurów jest dla nich krzywdzący (fot. Shutterstock)Czy ten przepis będzie orężem aptekarzy...

Aktualnie w całej Polsce toczą się spory między aptekarzami i powiatami, dotyczące dyżurów aptek...