Cyklopiroks a cyklopiroksolamina

Cyklopiroks czy cyklopiroksolamina? W literaturze wykorzystywane są obie te nazwy, zatem w głowie rodzi się pytanie, czy można ich używać zamiennie? Cyklopiroksolamina to z chemicznego punktu widzenia olaminowa sól cyklopiroksu. Łatwo przenika ona do włosów i mieszków włosowych, natomiast do skóry przenika przez naskórek i gruczoły łojowe. Stąd jej zastosowanie w preparatach na skórę (kremach, zawiesinach i roztworach) i szamponach do włosów [1,2]. Cyklopiroks z kolei to wolny kwas, który przenika przez płytkę paznokciową, dlatego w tej postaci wykorzystywany jest w leczniczych lakierach do paznokci. Preparaty zawierające wolny kwas są bardziej aktywne niż te, zawierające sól [1,2].

Cyklopiroksolamina – mechanizm działania

Działanie leków przeciwgrzybiczych opiera się przede wszystkim na hamowaniu syntezy ergosterolu, a w konsekwencji prowadzi do zahamowania wzrostu komórek grzyba. Mechanizm działania cyklopiroksolaminy nie został do końca poznany, jednak wiadomo, że jest on bardziej złożony niż innych leków przeciwgrzybiczych i może obejmować:

• chelatację kationów metali wielowartościowych, zwłaszcza żelaza (Fe 3+), co prowadzi do hamowania enzymów zależnych od metali i w konsekwencji zakłócenia czynności komórkowych, takich jak procesy transportu elektronów w mitochondriach, produkcja energii i pobieranie składników odżywczych przez błonę komórkową,
• zmianę przepuszczalności błony, co powoduje zablokowanie wewnątrzkomórkowego transportu prekursorów,
• zakłócenie naprawy DNA, sygnałów podziału komórek i dezorganizację struktur wewnętrznych grzybów,
• przy wyższych stężeniach naruszenie integralności błony komórkowej podatnych organizmów, a następnie wyciek jonów potasu i innego materiału wewnątrzkomórkowego,
• działanie hamujące na wydzielane proteinaz aspartylowych– ważnych czynników zjadliwości dla kilku typów infekcji Candida albicans, które sprzyjają adhezji drożdży do komórek nabłonkowych [3].

Unikalny i wielopoziomowy mechanizm działania cyklopiroksolaminy zapewnia bardzo niski potencjał rozwoju oporności u grzybów chorobotwórczych [4].

Działanie cyklopiroksolaminy wyróżnia ją na tle innych leków przeciwgrzybiczych

Do właściwości cyklopiroksolaminy należą:

• szerokie działanie przeciwgrzybicze przeciwko:
  • dermatofitom (Trichophyton spp., Microsporum spp., Epidermophyton floccosum),
  • drożdżom (Candida spp., Malassezia furfur, Cryptococcus neoformans, Sacchromyces cerevisiae),
  • pleśniom (Aspergillus spp., Scopulariopsis brevicaulis, Fusarium solani).
• działanie przeciwbakteryjne przeciwko bakteriom:
  • Gram-dodatnim (Trichophyton spp., Microsporum spp., Epidermophyton floccosum),
  • Gram-ujemnym (Escherichia spp., Proteus spp., Klebsiella spp., Salmonella spp., Shigella spp., Bacillus spp., Pseudomonas spp.)
  • Mycoplasma, Trichomonas pochwy i innych.
• działanie przeciwzapalne poprzez hamowanie kaskady kwasu arachidonowego [2].

Profil przeciwdrobnoustrojowy cyklopiroksolaminy obejmuje prawie wszystkie klinicznie istotne dermatofity, drożdżaki i pleśnie, w związku z czym jest szerszy niż w przypadku większości innych środków przeciwgrzybiczych. Szerokie spektrum działania cyklopiroksolaminy przekłada się na jej skuteczność terapeutyczną nie tylko w grzybicach, ale szczególnie w infekcjach mieszanych (grzybiczo-bakteryjnych) z toczącym się równolegle stanem zapalnym [4].

Cyklopiroksolamina wykazuje działanie przeciwzapalne poprzez hamowanie kaskady kwasu arachidonowego, hamując w ten sposób syntezę prostaglandyn i leukotrienów w granulocytach wielojądrzastych. W teście przeciwzapalnym cyklopiroksolamina okazała się najskuteczniejsza w porównaniu z ketokonazolem, ekonazolem, a nawet 2,5% hydrokortyzonem [5]. Działanie przeciwzapalne wyróżnia cyklopiroksolaminę również na tle popularnych leków przeciwgrzybiczych, takich jak terbinafina i klotrimazol.

Skuteczność cyklopiroksolaminy została potwierdzona w badaniach klinicznych

Badania kliniczne potwierdzają skuteczność cyklopiroksolaminy w takich schorzeniach jak m.in.:

• grzybica ciała,
• grzybica stóp,
• łupież pstry,
• kandydoza skóry,
• grzybica skóry owłosionej,
• łojotokowe zapalenie skóry [3].

Według Rekomendacji Ekspertów Sekcji Mikologicznej Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego dotyczących leczenia powierzchownych zakażeń grzybiczych, cyklopiroksolamina z powodzeniem może być wykorzystywana w leczeniu grzybic skóry gładkiej (w tym m.in. grzybicy potnicowej stóp, gryzbicy pachwin), kandydoz skórnych i łupieżu pstrego [6].

Istnieją badania kliniczne, które wykazały, że cyklopiroksolamina jest skuteczna w leczeniu grzybicy stóp porównywalnie do klotrimazolu. Niektóre z badań natomiast wskazują przewagę cylopiroksolaminy nad klotrimazolem [3].

Łojotokowe zapalenie skóry (ŁZS) jest przewlekłą, zapalną chorobą skóry z wysypką o różnym stopniu zaczerwienienia, łuszczenia i swędzenia. Według autorów przeglądu Cochrane z 2015 roku cyklopiroksolamina należy do najlepiej zbadanych środków przeciwgrzybiczych i jest bardziej skuteczna niż placebo w łagodzeniu objawów ŁZS. Cyklopiroksolamina nie jest mniej skuteczna niż ketokonazol [7]. W podwójnie zaślepionym badaniu z randomizacją wykazano skuteczność 1% kremu z cyklopiroksolaminą w leczeniu łojotokowego zapalenia skóry twarzy o nasileniu łagodnym do umiarkowanego [8].

Cyklopiroks w leczeniu grzybicy paznokci

W leczeniu grzybicy paznokci mamy do wyboru przede wszystkim dwie substancje: cyklopiroks i amorolfinę. Jakie są między nimi różnice i na czym polega przewaga jednej substancji nad drugą?

Tabela 1 Charakterystyka porównawcza cyklopiroksu i amorolfiny

Skuteczność cyklopiroksu i amorolfiny w leczeniu grzybicy paznokci stała się przedmiotem badań licznych prac naukowych. W dalszym ciągu jednak nie dysponujemy twardymi dowodami naukowymi, które wskazałyby przewagę jednej substancji nad drugą, jeśli chodzi o ocenę skuteczności leczenia i powodzenie terapii. Według autorów przeglądu Cochrane z 2020 roku prawdopodobnie różnica pomiędzy nimi w zakresie wyleczenia mikologicznego jest niewielka lub nie ma jej wcale. Na korzyść cyklopiroksu zdecydowanie przemawia jego szerokie spectrum działania, natomiast preparaty z amorolfiną są od początku kuracji łatwiejsze w stosowaniu, co niewątpliwie przekłada się na Compliance i tym samym większe prawdopodobieństwo powodzenia terapii. Inne różnice zostały przedstawione w Tabeli 1. [2][9].

• Czytaj także: Podczas stosowania tych leków należy zapobiegać ciąży

Czego jeszcze nie wiemy o cyklopiroksie?

Białko nukleokapsydu odgrywa kluczową rolę w replikacji SARS-CoV-2 i jest najobficiej występującym białkiem strukturalnym o długim okresie półtrwania. Co ciekawe, zarówno badania in vitro, jak i in vivo wykazały, że cyklopiroks znacząco hamuje replikację SARS-CoV-2 indukując degradację białka nukleokapsydu, co stwarza duże nadzieje do dalszego rozwoju w zakresie zwalczania COVID-19 [10].

Według niektórych autorów cyklopiroks może okazać się skuteczny w terapii nowotworów poprzez hamowanie proliferacji komórek, indukowanie apoptozy, hamowanie migracji i inwazji komórek oraz hamowanie angiogenezy i limfangiogenezy [11].

Stwierdzono również, że potencjał cyklopiroksu jest zdecydowanie większy i może być on przydatny w łagodzeniu cukrzycy i jej powikłań, blokowaniu zakażenia wirusem HIV i poprawie wad sercowo-naczyniowych związanych z wiekiem, jednak potwierdzenie tych właściwości zdecydowanie wymaga dalszych badań [12].

Dane te, choć nie do końca potwierdzone, są kolejnym dowodem wielokierunkowego działania cyklopiroksu, jego szerokiego zakresu terapeutycznego i dużego potencjału leczniczego, który nie jest jeszcze w pełni poznany.

Literatura:

1. https://www.mp.pl/pacjent/leki/subst.html?id=4607
2. Tabara, K., Szewczyk, A. E., Bienias, W., Wojciechowska, A., Pastuszka, M., Oszukowska, M., & Kaszuba, A. (2015). Amorolfine vs. ciclopirox – lacquers for the treatment of onychomycosis. Postepy dermatologii i alergologii, 32(1), 40–45. https://doi.org/10.5114/pdia.2014.40968
3. Sonthalia, S., Agrawal, M., & Sehgal, V. N. (2019). Topical Ciclopirox Olamine 1%: Revisiting a Unique Antifungal. Indian dermatology online journal, 10(4), 481–485. https://doi.org/10.4103/idoj.IDOJ_29_19
4. Subissi, A., Monti, D., Togni, G., & Mailland, F. (2010). Ciclopirox: recent nonclinical and clinical data relevant to its use as a topical antimycotic agent. Drugs, 70(16), 2133–2152. https://doi.org/10.2165/11538110-000000000-00000
5. Rosen, T., Schell, B. J., & Orengo, I. (1997). Anti-inflammatory activity of antifungal preparations. International journal of dermatology, 36(10), 788–792. https://doi.org/10.1046/j.1365-4362.1997.00309.x
6. Maleszka, R., Adamski, Z., Szepietowski, J., Baran, E. (2015). Leczenie powierzchownych zakażeń grzybiczych – rekomendacje ekspertów Sekcji Mikologicznej Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego. Przegląd Dermatologiczny. 102(4), 305-315.
7. Okokon, E. O., Verbeek, J. H., Ruotsalainen, J. H., Ojo, O. A., & Bakhoya, V. N. (2015). Topical antifungals for seborrhoeic dermatitis. The Cochrane database of systematic reviews, (5), CD008138. https://doi.org/10.1002/14651858.CD008138.pub3
8. Dupuy, P., Maurette, C., Amoric, J. C., Chosidow, O., & Study Investigator Group (2001). Randomized, placebo-controlled, double-blind study on clinical efficacy of ciclopiroxolamine 1% cream in facial seborrhoeic dermatitis. The British journal of dermatology, 144(5), 1033–1037. https://doi.org/10.1046/j.1365-2133.2001.04194.x
9. Foley, K., Gupta, A. K., Versteeg, S., Mays, R., Villanueva, E., & John, D. (2020). Topical and device-based treatments for fungal infections of the toenails. The Cochrane database of systematic reviews, 1(1), CD012093. https://doi.org/10.1002/14651858.CD012093.pub2
10. Wei, X., Zhou, Y., Shen, X., Fan, L., Liu, D., Gao, X., Zhou, J., Wu, Y., Li, Y., Feng, W., & Zhang, Z. (2024). Ciclopirox inhibits SARS-CoV-2 replication by promoting the degradation of the nucleocapsid protein. Acta pharmaceutica Sinica. B, 14(6), 2505–2519. https://doi.org/10.1016/j.apsb.2024.03.009
11. Huang, Z., & Huang, S. (2021). Reposition of the Fungicide Ciclopirox for Cancer Treatment. Recent patents on anti-cancer drug discovery, 16(2), 122–135. https://doi.org/10.2174/1574892816666210211090845
12. Shen, T., & Huang, S. (2016). Repositioning the Old Fungicide Ciclopirox for New Medical Uses. Current pharmaceutical design, 22(28), 4443–4450. https://doi.org/10.2174/1381612822666160530151209