Gwajafenezyna skuteczna w leczeniu objawów grypy i przeziębienia?

ARTYKUŁ SPONSOROWANY

Obecna medycyna i farmacja dysponują szeroką gamą substancji leczniczych, stosowanych w celu łagodzenia podstawowych objawów przeziębienia i grypy. Taki stan rzeczy powinien ukierunkować nasz wybór na te, których skuteczność została potwierdzona w badaniach. Nie jest przecież sztuką leczyć, sztuką jest zaś wyleczyć. Skupmy się zatem na gwajafenezynie i zadajmy sobie pytanie – czy zasadne wydaje się jej użycie w łagodzeniu takiego objawu, jak kaszel – w przebiegu przeziębienia i grypy?

Z JAKIM KASZLEM SPOTYKAMY SIĘ W TRAKCIE PRZEZIĘBIENIA?

Ostra infekcja wirusowa górnych dróg oddechowych – czyli popularne przeziębienie – to najczęstsza jednostka chorobowa, z jaką pacjenci zgłaszają się do lekarza po poradę [1, 2]. Jako choroba wieloobjawowa przeziębienie dotyka osoby dorosłe 2–5 razy na rok. Wieloobjawowa – bo praktycznie jednocześnie pojawiają się: katar, kaszel, ból głowy, podwyższona temperatura, złe samopoczucie [2]. Wynika to z faktu, że w kontakcie z patogenem (w tym przypadku wirusem) organizm praktycznie natychmiast uwalnia mediatory stanu zapalnego w obrębie nabłonka górnych dróg oddechowych [3]. Prowadzi to m.in. do uwrażliwienia receptorów kaszlu, przez co pojawia się on już w II dobie infekcji, a od 4. doby staje się najbardziej dokuczliwym jej objawem [2, 3].

Kaszel w przebiegu przeziębienia ma w zdecydowanej większości czasu charakter produktywny. Pomimo początkowej formy suchej, już w 3. dniu przechodzi on w formę kaszlu mokrego, co bezpośrednio wynika ze zmian w strukturze śluzu pokrywającego nabłonek dróg oddechowych [4, 5]. Nieznacznie większą styczność z kaszlem suchym obserwuje się w przebiegu grypy, jednak i tam pojawia się kaszel mokry [6].

STRUKTURA ŚLUZU WYZNACZNIKIEM RODZAJU KASZLU?

Wspomniany już śluz to występujący naturalnie w obrębie dróg oddechowych element ich mechanizmu obronnego przed czynnikami zewnętrznymi. Produkowany przez komórki gruczołowe nabłonka składa się w 90% z wody, pozostałe kilka procent stanowią zaś mucyny i różne enzymy, białka i jony metali [7]. Rola, jaką pełni wydzielina dróg oddechowych, to przede wszystkim:

• ochrona przed drobnoustrojami poprzez aktywne ich usuwanie za pomocą aparatu śluzówkowo-rzęskowego,
• nawilżanie nabłonka dróg oddechowych [7, 8].

Sytuacja komplikuje się w momencie wniknięcia do organizmu patogenów, jak chociażby cząsteczek wirusa. Aby zachować ciągłość mechanizmów obronnych, komórki nabłonkowe i gruczoły zwiększają sekrecję śluzu, zmieniając jednocześnie jego strukturę [8]. Dochodzi do zwiększenia uwalniania mukopolisacharydów o dużych cząsteczkach (mucyn), które zwiększają lepkość śluzu [1]. W tym momencie również za sprawą ograniczenia ruchliwości rzęsek przez wiriony dochodzi do zaburzenia równowagi pomiędzy produkcją, uwalnianiem i usuwaniem śluzu – ma miejsce faza obturacji gęstej w przebiegu przeziębienia [1, 5, 7].
Zasadnym wydaje się zatem włączenie odpowiedniego leczenia, ukierunkowanego na nadprodukcję śluzu i uporczywy, mokry kaszel. Zasadnym, zwłaszcza że w literaturze znaleźć można zalecenia, aby nie stosować leków o działaniu p/kaszlowym w zakażeniach dróg oddechowych [9].

Sprawdźmy zatem, jak skuteczność i zasadność stosowania gwajafenezyny wygląda w świetle aktualnych badań.

GWAJAFENEZYNA – CZY WARTO WZIĄĆ JĄ POD UWAGĘ PRZY WYBORZE SKUTECZNEGO LEKU?

Gwajafenezyna znana była już Indianom, którzy w 1500 roku używali ekstraktów z drzewa gwajakowego [1]. Bliższe nam wydarzenie miało miejsce w 1952 roku, kiedy to FDA zaakceptowała gwajafenezynę jako substancję leczniczą, a później (w 1989 roku) wpisała ją do monografii leków OTC, stosowanych w leczeniu przeziębienia i kaszlu. Warto w tym miejscu nadmienić, że gwajafenezyna jako jedyny lek bez recepty zarejestrowana jest przez FDA, co oznacza, że ma wystarczającą liczbę badań na potwierdzenie swojej skuteczności i bezpieczeństwa [1].

Gwajafenezyna co do zasady zmniejsza produkcję MUC5AC – gęstej mucyny, zwiększającej lepkość i gęstość śluzu [1, 8]. Mniejsza zawartość mucyny to lepsze właściwości reologiczne śluzu i łatwiejsze jego usuwanie. Na efektywniejsze wydalanie z organizmu wydzieliny wpływ ma też aktywacja aparatu nabłonkowego, również za sprawą gwajafenezyny [8]. Tym samym usprawnia ona tzw. klirens śluzówkowo-rzęskowy.

Zastosowania gwajafenezyny sprawia, że kaszel staje się bardziej produktywny – łatwiej dochodzi do usunięcia zalegającej w drogach oddechowych wydzieliny [1]. Jednocześnie też zmniejszeniu ulega wrażliwość na odruch kaszlu – co jest jednoznaczne z ograniczeniem częstości jego występowania. Ważnym jest w kontekście tej właściwości gwajafenezyny fakt, że spadek częstości odruchu kaszlowego dotyczy jedynie osób chorych (infekcja wirusowa). Wynika to z tego, iż u osób tych receptory kaszlu są wysoce uwrażliwione, a tylko takie wydają się miejscem uchwytu dla gwajafenezyny [1, 10].

Wyniki badań nad gwajafenezyną donoszą zatem, że stosowanie jej:

• zmniejsza lepkość śluzu i jednocześnie zwiększa jego objętość,
• ułatwia jego odkrztuszanie,
• zmniejsza częstość kaszlu,
• prowadzi do poprawienia wentylacji i ułatwienia oddychania, a tym samym do poprawy jakości życia chorego,
• zmniejsza prawdopodobieństwo konieczności zastosowania antybiotyków – dzięki efektywniejszemu usuwaniu patogenów z dróg oddechowych,
• zwiększa szybkość wchłaniania paracetamolu podanego jednocześnie z gwajafenezyną – a zatem usprawnia proces leczenia, będąc składnikiem produktów złożonych z paracetamolem,
• jest wysoce bezpieczne i nie powoduje ciężkich działań niepożądanych [1, 10, 11, 12, 13].

Biorąc pod uwagę przytoczone wyniki badań, zasadnym wydaje się zatem jej stosowanie w leczeniu objawów przeziębienia i grypy. Jedna z analiz dostarczyła też informacji, że leczenie kaszlu produktywnego za pomocą gwajafenezyny było szczególnie skuteczne wśród pacjentów od 4. dnia infekcji. Jest to zgodne z teorią fazowości przeziębienia i faktem, że kaszel od 4. doby infekcji staje się najbardziej dokuczliwym objawem choroby [3].

Literatura:

1. Role of guaifenesin in the management of chronic bronchitis and upper respiratory tract infections, Helmut H. Albrecht, Peter V. Dicpinigaitis, Eric P. Guenin, Multidisciplinary Respiratory Medicine 2017, 12:31.
2. Rationale for treatment of common cold and flu with multi-ingredient combination products for multi-symptom relief in adults, Ron Eccles, Ingo Fietze, Uwe-Bernd Rose, Open Journal of Respiratory Diseases, 2014, 4, 73–82.
3. Comprehensive evidence-based review on European antitussives, Alyn Morice, Peter Kardos, BMJ Open Resp Res, 2016.
4. Katar – etiologia i skuteczne leczenie, Robert Szamborski, Farmacja Polska, tom 65, Nr 10, 2009.
5. Czy i jak leczyć objawowo zakażenia dróg oddechowych, Piotr Albrecht, Medycyna Rodzinna 6/2014, 268–277.
6. Profilaktyka i leczenie grypy – wytyczne Kolegium Lekarzy Rodzinnych w Polsce (2016), Kraków 2016.
7. Mucyny śliny ludzkiej – ich rola i znaczenie, Justyna Pol, Jadwiga Buczkowska-Radlińska, Agnieszka Bińczak-Kuleta, Matylda Trusewicz, Roczniki Pomorskiej Akademii Medycznej w Szczecinie, 2007, 53, 2, 87–91.
8. Effects of guaifenesin, N-acetylcysteine, and ambroxol on MUC5AC and mucociliary transport in primary differentiated human tracheal-bronchial cells, Jean Clare Seagrave, Helmut H. Albrecht, Dacid B. Hill, Duncan F. Rogers, Gail Solomon, Respiratory Research 2012, 13: 98.
9. Leczenie objawowe zakażeń dróg oddechowych, Piotr Albrecht, Andrzej Radzikowski, Nowa Medycyna 1/2019, s. 21–26.
10. Effect of guaifenesin on cough reflex sensitivity, Peter V. Dicpinigaitis, Yvonne E. Gayle, CHEST 2003; 124: 2178–2181.
11. Improved quality of life associated with long-term use of guaifenesin in a patient with chronic obstructive pulmonary disease (COPD) & stable chronic bronchitis: a case report, Ethan Singer, Judi E. Miller, Respi Med Case Per 2019; 26: 9–10.
12. The effect of guaiphenesin on absorption and bioavailability of paracetamol from composite analgesic preparations, Perlik F., Janku I., Kordac V., International Journal of Clinical Pharmacology, Therapy and Toxicology, 1988, 26(8): 413–416.
13. Extended-release guaifenesin/pseudoephedrine hydrochloride for symptom relief in support of a wait-and-see approach for the treatment of acute upper respiratory tract infections: a randomized, double-blind, placebo-controlled study, Edward J. Septimus, Helmut H. Albrecht, Gail Solomon, Eric P. Guenin, Current Therapeutic Research, 2017.