Jak skutecznie zapobiec nawrotom zapalenia zatok?

W jaki sposób zapobiec nawrotom zapalenia zatok? Jaką role odgrywa fitoterapia w leczeniu nieżytu nosa i zapalenia zatok? Czy preparaty naturalne mogą być równie skuteczne, co chemiczne? Te pytania nie mogą pozostać bez odpowiedzi.

Wszystkim znane jest powiedzenie, że leczony katar trwa tydzień, a nieleczony 7 dni. Czy rzeczywiście tak jest? U dzieci, ze względu na niewykształcony jeszcze układ odpornościowy, katar może trwać nawet dłużej. Natomiast u osób dorosłych nieleczony lub źle leczony katar (np. za pomocą nieprawidłowo stosowanych alfa-adrenomimetyków) może nieść za sobą poważne konsekwencje. Dlatego tak ważne jest, aby celnie reagować od razu, gdy tylko pojawią się pierwsze objawy.

Zapalenie zatok – jakie są najczęstsze objawy?

Niedrożność nosa, katar, ból i uczucie rozpierania twarzy, a także upośledzenie lub wręcz utrata węchu. Brzmi znajomo? Zapalenie zatok przynosowych jest powszechnie występującym schorzeniem. Ostre zapalenie zatok przynosowych dotyka rocznie 6-15% populacji i najczęściej jest spowodowane infekcją wirusową, rzadziej bakteryjną. Może ono również być konsekwencją nieleczonego kataru i nagromadzenia śluzu w zatokach. Szacuje się, że z kolei na przewlekłe zapalenie zatok przynosowych, czyli trwające powyżej 12 tygodni, cierpi od 5,5% do 28% populacji ogólnej.[1]

Jakie czynniki wpływają na stan błony śluzowej nosa i zatok?

Co zatem ma wpływ na przewlekające się i nawracające stany zapalne zatok? Autorzy przeglądu systematycznego z 2022 roku są przekonani, że stopień zanieczyszczenia powietrza jest skorelowany z częstością występowania przewlekłego zapalenia zatok i ciężkością choroby.[2]  Badania z udziałem ludzi w tym zakresie są dość trudne do przeprowadzenia z uwagi na zmienność przebywania w różnym środowisku i oddychania powietrzem o różnym stopniu czystości. Natomiast o wiele łatwiej w pełni kontrolować stan powietrza w badaniach na modelach zwierzęcych.

Są to bardzo ciekawe badania, a podczas jednego z nich u myszy narażonych na zanieczyszczenia w postaci cząstek stałych stwierdzono m.in. podwyższony poziom makrofagów, neutrofili i eozynofili w porównaniu z myszami kontrolnymi. Także potwierdzono zwiększone nacieki komórek zapalnych w śluzówce zatok. Badania wyraźnie potwierdzają, że zanieczyszczenia środowiska zmieniają fizjologię górnych dróg oddechowych. Mechanizm tego zjawiska nie został jednak jeszcze do końca poznany. Dowody naukowe silnie wskazują także na korelację między aktywnym paleniem papierosów a przewlekłym zapaleniem zatok.[3]

Również wszechobecna klimatyzacja nie jest obojętna wobec zdrowia naszych zatok. Drastyczne zmiany temperatur, rozprzestrzenianie zanieczyszczonego powietrza spowodowane nieserwisowaniem sprzętu i nadmuch suchym powietrzem. To wszystko ma realny wpływ na stan i funkcjonowanie błony śluzowej nosa i zatok.[4]

Jak zmniejszyć ryzyko nawracającego zapalenia zatok?

Można założyć, że mamy niewielki wpływ na jakość powietrza, którym oddychamy. Co zatem możesz przekazać pacjentowi, w celu zmniejszenia ryzyka nawracającego zapalenia zatok?

• Nawadniaj się – nawodnione śluzówki są naturalną barierą chroniącą przed wszelkimi patogenami.
• Sprawdzaj stan powietrza zanim, wyjdziesz na spacer.
• Dbaj o regularny serwis klimatyzacji w pomieszczeniach, w których przebywasz.
• Temperaturę klimatyzacji zmniejszaj i zwiększaj stopniowo, aby zapobiec gwałtownym zmianom temperatur.
• Nie odstawiaj zalecanych preparatów, gdy tylko poczujesz się lepiej. Doprowadź terapię do końca, nawet jeśli miałaby trwać miesiąc.
• Wspieraj swój układ odpornościowy – pamiętaj o regularnej aktywności fizycznej (minimum 5 razy w tygodniu po 30 minut), do każdego posiłku włączaj porcję warzyw lub owoców, a także zadbaj o odpowiednią długość (7-9h) zdrowego snu.

Co ciekawe, na częste zapalenie zatok może wpłynąć nierozpoznana lub źle kontrolowana alergia, wady anatomiczne w obrębie nosa i zatok (w tym krzywa przegroda nosa i polipy zatok), a także refluks lub powikłania po kanałowym leczeniu zęba.[1]

Preparaty chemiczne stosowane w zapaleniu zatok

W czasie nieżytu nosa i zapalenia zatok pacjenci chętnie sami sięgają po doustne preparaty z pseudoefedryną i spray’e zawierające alfa-adrenomimetyki. Pseudoefedryna jest substancją, która skutecznie obkurcza naczynia krwionośne, zmniejsza przekrwienie, obrzęk i łagodzi uczucie zatkanego nosa. Dzięki temu znajduje zastosowanie w objawowym leczeniu zapalenia błony śluzowej nosa i zatok przynosowych. Należy jednak do substancji psychoaktywnych, która wchodzi w interakcje z innymi lekami, a ponadto nie powinna być stosowana u osób z nadciśnieniem tętniczym i zaburzeniami rytmu serca.

Z kolei alfa-adrenomimetyki, choć również skutecznie odblokowują zatkany nos, wysuszają śluzówkę i osłabiają ruch rzęsek. W konsekwencji prowadzi do upośledzenia naturalnych mechanizmów obronnych, większego ryzyka kolejnych infekcji kataralnych, a w skrajnych przypadkach nawet do zmian martwiczych śluzówki i perforacji przegrody nosa.[5,6]

Uzależnienie od popularnych kropli do nosa jest dość powszechne. Ciężko tu o jakiekolwiek statystyki z uwagi na fakt, że sporo pacjentów  nawet nie zdaje sobie sprawy ze swojego uzależnienia. Powagę problemu widzimy my, farmaceuci, wydając po kilka opakowań najtańszych kropli do nosa ciągle tym samym pacjentom. Dostępność tych leków, zarówno pseudoefedryny, jak i ksylo- i oksymetazoliny, bez konieczności odbycia wizyty lekarskiej, dodatkowo sprzyja ich niewłaściwemu stosowaniu. Tym samym zwiększa ryzyko związanych z tym skutków ubocznych. Czy zatem wśród równie skutecznych, ale bezpieczniejszych alternatyw, jest miejsce dla fitoterapii?

Naturalna alternatywa

Na polskim rynku znajdziemy preparaty donosowe, które zawierają ekstrakty roślinne lub naturalne olejki eteryczne. Spray do nosa Sinulan Express Forte jest lekko hipertonicznym roztworem soli, który skutecznie udrażnia zatkany nos. Zawarty w preparacie kompleks glicerolu z hydroksypropylocelulozą tworzy warstwę ochronną na powierzchni błony śluzowej jamy nosowej. Dzięki temu przywraca jej prawidłowe nawilżenie oraz chroni przed podrażnieniami i wysuszeniem. W przypadku nieżytu nosa ważne jest, aby zastosować preparat działający na jego przyczynę i w sposób naturalny oczyścić zatoki z zalegającej wydzieliny. Zawarte w preparacie Sinulan Express Forte olejki eteryczne (rozmarynowy, eukaliptusowy, miętowy i tymiankowy) upłynniają zalegającą wydzielinę, działają przeciwzapalnie, przeciwwirusowo i przeciwbakteryjnie, a także w naturalny sposób odblokowują zatkany nos.[9,10]

Unikatowy kompleks glicerolu, hydrokypropylocelulozy i tanin zawartych w olejkach eterycznych nazwany został filmogenem II generacji. Dzięki swoim właściwościom, wspiera usunięcie z jamy nosowej zanieczyszczeń, a także wszelkich patogenów, co wpływa na krótszy czas infekcji i szybsze wyzdrowienie. Ponadto wykazuje 5x silniejsze działanie osmotyczne w porównaniu z wodą morską i łagodzi ból zatok, co zostało potwierdzone w badaniach klinicznych.[10] Wysoki profil bezpieczeństwa dodatkowo podkreśla fakt, że preparat Sinulan Express Forte może być stosowany przez kobiety w ciąży i karmiące piersią (po konsultacji z lekarzem).

Doustna terapia zapalenia zatok

W terapii doustnej wykorzystywane są m.in. surowce roślinne takie jak: korzeń pelargonii afrykańskiej, kwiat bzu czarnego, kwiat dziewanny pospolitej, ziele werbeny pospolitej, czy korzeń goryczki żółtej. Mają one za zadanie wspierać prawidłowe funkcjonowanie układu oddechowego i immunologicznego. Na szczególną uwagę w kontekście leczenia zapalenia zatok zasługuje korzeń pelargonii afrykańskiej, który został wyróżniony w wytycznych laryngologicznych EPOS (European Position Paper on Rhinosinusitis and Nasal Polyps) z 2020 roku jako surowiec korzystnie wpływający na objawy przeziębienia, jednocześnie nie obarczony działaniami niepożądanymi.[1] Skuteczność i bezpieczeństwo pelargonii afrykańskiej zostały potwierdzone w wieloośrodkowym, podwójnie zaślepionym badaniu z randomizacją kontrolowanym placebo. Autorzy badania ocenili preparat z pelargonii jako dobrze tolerowany i skuteczniejszy od placebo w leczeniu ostrego zapalenia zatok przynosowych.[7]

Pelargonia afrykańska stała się również przedmiotem analizy przeglądu Cochrane z 2013 roku, którego autorzy ocenili, że ekstrakt z pelargonii może być skuteczny w łagodzeniu objawów ostrego zapalenia zatok przynosowych i przeziębienia u dorosłych.[8] Dla wzmocnienia efektu, i aby zapobiec nawrotom infekcji, warto rekomendować pacjentom dłuższą kurację, trwającą miesiąc, a nawet 2 miesiące.

Zwróć uwagę na wskaźnik DER

Wybierając dobry preparat ziołowy warto zwrócić uwagę na wskaźnik DER. Informuje on, jak mocno skoncentrowany jest ekstrakt. Im wyższy DER, tym więcej surowca użyto do uzyskania ekstraktu i tym bardziej wartościowy jest preparat. Wyższa koncentracja ekstraktu  umożliwia uzyskanie zamierzonego efektu przy jednoczesnym zachowaniu wygodnego dla pacjenta sposobu stosowania – np. 1 tabletka dziennie.

Bibliografia:

1. Fokkens, W. J., Lund, V. J., Hopkins, C., Hellings, P. W., Kern, R. i in. (2020). European Position Paper on Rhinosinusitis and Nasal Polyps 2020. Pobrano w wersji polskiej: https://epos2020.com/Documents/Ex-Summary-EPOS2020-Polish.pdf
2. Leland, E. M., Vohra, V., Seal, S. M., Zhang, Z., & Ramanathan, M., Jr (2022). Environmental air pollution and chronic rhinosinusitis: A systematic review. Laryngoscope investigative otolaryngology, 7(2), 349–360. https://doi.org/10.1002/lio2.774
3. Leland, E. M., Zhang, Z., Kelly, K. M., & Ramanathan, M., Jr (2021). Role of Environmental Air Pollution in Chronic Rhinosinusitis. Current allergy and asthma reports, 21(8), 42. https://doi.org/10.1007/s11882-021-01019-6
4. https://www.allergyasthma.clinic/blog/can-air-conditioning-cause-sinus-congestion
5. Mickenhagen, A., Siefer, O., Neugebauer, P., & Stennert, E. (2008). Der Einfluss verschiedener alpha-Sympathomimetika und Benzalkoniumchlorid auf die Zilienschlagfrequenz humaner Flimmerzellen in vitro [The influence of different alpha-sympathomimetic drugs and benzalkoniumchlorid on the ciliary beat frequency of in vitro cultured human nasal mucosa cells]. Laryngo- rhino- otologie, 87(1), 30–38. https://doi.org/10.1055/s-2007-966891
6. Wahid, N. W. B., & Shermetaro , C. (2023). Rhinitis Medicamentosa. In StatPearls. StatPearls Publishing.
7. Bachert, C., Schapowal, A., Funk, P., & Kieser, M. (2009). Treatment of acute rhinosinusitis with the preparation from Pelargonium sidoides EPs 7630: a randomized, double-blind, placebo-controlled trial. Rhinology, 47(1), 51–58.
8. Timmer, A., Günther, J., Motschall, E., Rücker, G., Antes, G., & Kern, W. V. (2013). Pelargonium sidoides extract for treating acute respiratory tract infections. The Cochrane database of systematic reviews, (10), CD006323. https://doi.org/10.1002/14651858.CD006323.pub3
9. https://www.americansinus.com/blog/essential-oils-that-help-relieve-sinus-congestion
10. Żarłok K. (2015). Nowa generacja miejscowej terapii przeciwwirusowej zastosowanej do leczenia nieżytu nosa, zapalenia zatok i zapalenia gardła, dostępna w Europie. Lek w Polsce. 11/12(294/295):15-20.

STADA/PL/2024/134