Od alergii do infekcji, czyli ostre zapalenie zatok przynosowych w sezonie letnim

Nieżyt nosa, potocznie nazywany katarem, jest jedną z najczęściej występujących dolegliwości dotyczących górnych dróg oddechowych u dorosłych. Choć często bywa bagatelizowany może istotnie obniżać jakość życia pacjentów, prowadząc do zaburzeń snu, pogorszenia koncentracji oraz spadku wydajności w nauce i pracy.¹

W Polsce alergiczny nieżyt nosa dotyczy około jednej czwartej populacji i stanowi istotny problem zdrowotny.¹ Przedłużające się zaburzenia drożności i prawidłowej wentylacji oraz bezpośrednie anatomiczne połączenie jam nosa z zatokami przynosowymi sprzyja rozwojowi ostrego zapalenia zatok.²

Funkcje ochronne i budowa jamy nosowej w kontekście zdrowia dróg oddechowych

Pod względem budowy anatomicznej nos składa się z dwóch jam oddzielonych od siebie przegrodą nosową. W każdej z nich znajdują się trzy małżowiny nosowe, które są bogato unaczynione i zawierają liczne gruczoły.³

W aspekcie nieżytu nosa najważniejszą rolą jam nosa jest ochrona. Wydzielany w jamach nosowych śluz zatrzymuje zanieczyszczenia, drobnoustroje i antygeny, które dostają się do nosa wraz z wdychanym powietrzem. Z kolei rzęski nabłonka migawkowego, pokrywającego małżowiny nosowe, przesuwają go wraz z zanieczyszczeniami do gardła, skąd jest usuwany.³ Sprawne działanie błony śluzowej nosa ma istotne znaczenie dla zdrowia dróg oddechowych i zmniejsza ryzyko infekcji.

Patomechanizm i obraz kliniczny alergicznego nieżytu nosa

W ostatnim czasie zaobserwowano znaczny wzrost częstości występowania chorób alergicznych, w tym alergicznego nieżytu nosa. Badanie ankietowe ECAP, które objęło ponad 20 tysięcy respondentów wykazało, że w Polsce objawy alergicznego nieżytu nosa dotyczą około 22% dorosłych.⁴

Alergiczny nieżyt nosa to stan zapalny wywołany reakcją układu odpornościowego na wziewne alergeny. Pyłki roślin, roztocza kurzu domowego, sierść i naskórek zwierząt czy pleśnie dostają się do jamy nosowej wraz z wdychanym powietrzem. Po kontakcie z komórkami błony śluzowej nosa dochodzi do uruchomiona kaskady reakcji, których efektem jest aktywacja komórek układu odpornościowego i uwolnienie mediatorów zapalnych, takich jak histamina, leukotrieny, czy prostaglandyny.⁵

Typowe objawy alergii, takie jak wodnista wydzielina z nosa, która często spływa po tylnej ścianie gardła, napadowe kichanie, uczucie zatkanego nosa oraz świąd nosa i oczu mają zazwyczaj charakter obustronny i występują sezonowo, co związane jest głównie z występowaniem pyłków roślin.⁶ Jednakże, ze względu na wzrost stopnia urbanizacji, poziomu zanieczyszczenia powietrza oraz styl życia alergia może występować całorocznie lub epizodycznie.^5,7

Alergiczny nieżyt nosa jako czynnik predysponujący do infekcji

Autorzy Europejskich wytycznych dotyczących zapalenia zatok przynosowych i polipów nosa (EPOS 2020) zaliczają alergiczny nieżyt nosa oraz związane z nim zaburzenia pracy rzęsek do czynników zwiększających ryzyko infekcji wirusowych. Budowa anatomiczna oraz obrzęk błony śluzowej wraz z obecnością wydzieliny towarzyszące alergicznemu nieżytowi nosa, stanowią ważny czynnik utrudniający prawidłowe funkcjonowanie nabłonka migawkowego. Zaburzenia w oczyszczaniu z dostających się do jam nosa zanieczyszczeń i drobnoustrojów jest czynnikiem predysponującym do rozwoju chorób infekcyjnych zatok przynosowych.²

Sezonowe zapalenie nosa i zatok przynosowych jako powikłanie alergicznego nieżytu nosa

Ostre zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych należy do najczęstszych chorób górnych dróg oddechowych znacząco obniżających jakość życia pacjentów. Dorośli chorują średnio 2–5 razy w roku. Najczęściej objawia się niedrożnością nosa, obecnością wydzieliny, bólem lub uczuciem rozpierania twarzy, bólem głowy oraz zaburzeniami węchu.⁶

W przeważającej liczbie przypadków (98-99,5%) choroba ta wywoływana jest przez wirusy.⁸ Jednakże, autorzy EPOS 2020 podkreślają, że na skutek infekcji wirusowej dochodzi do uszkodzenia błony śluzowej nosa i zatok, obrzęku, nadprodukcji śluzu oraz blokady ujść zatok, które mogą prowadzić do wzmożonego namnażania się bakterii i w efekcie rozwoju bakteryjnego ostrego zapalenia nosa i zatok przynosowych.⁹

Co może zrobić farmaceuta?

Farmaceuta często jest pierwszym specjalistą, do którego zgłasza się pacjent z narastającą niedrożnością nosa oraz objawami infekcji górnych dróg oddechowych. Leczenie powinno przede wszystkim łagodzić objawy, poprawiać komfort pacjenta oraz zapobiegać powikłaniom.¹

• Rozpoznanie rodzaju infekcji

Warto pamiętać, że wirusowe zapalenie zatok przynosowych ma zazwyczaj charakter samoograniczający.⁹ Jednak, jeżeli objawy choroby utrzymują się i utrudniają codzienne funkcjonowanie pacjenta należy zalecić zastosowanie odpowiedniego leczenia opartego o najnowsze wytyczne.⁸ W praktyce aptecznej odróżnienie typu nieżytu nosa wyłącznie na podstawie objawów bywa trudne. O bakteryjnym podłożu mogą świadczyć przede wszystkim śluzowo-ropna wydzielina z nosa oraz gorączka powyżej 38°C. Pozostałe objawy często są podobne do tych występujących w alergicznym nieżycie nosa, który zazwyczaj wiąże się z sezonowym występowaniem dolegliwości, kontaktem z alergenem oraz świądem nosa i oczu.⁶

• Dobór odpowiedniej terapii

Według danych WHO preparaty pochodzenia roślinnego cieszą się dużą popularnością wśród pacjentów i są powszechnie stosowane w różnych schorzeniach.⁸ Ich znaczenie podkreślają również wytyczne EPOS 2020, które w leczeniu infekcyjnego zapalenia zatok rekomendują stosowanie leków obkurczających błonę śluzową nosa, NLPZ lub paracetamolu, płukania nosa roztworami soli fizjologicznej oraz leków roślinnych o udokumentowanej badaniami skuteczności terapeuttycznej.^{6, 9}

Dobrym wyborem jest lek Respero Myrtol, który zawiera unikatową na rynku aptecznym, standaryzowaną mieszaninę olejków eterycznych (eukaliptusowego, pomarańczowego, mirtowego i cytrynowego). Dzięki działaniu sekretolitycznemu oraz sekretomotorycznemu składników, wspomaga upłynnianie i usuwanie zalegającej wydzieliny. Lek działa jak „inhalacja w kapsułce”. Poprawia transport śluzowo-rzęskowy, wspiera oczyszczanie dróg oddechowych oraz może łagodzić objawy, takie jak uczucie ucisku w obrębie zatok. Preparat jest zazwyczaj dobrze tolerowany i rzadko obserwuje się przy jego stosowaniu działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego.^{8, 10}

Nieżyt nosa, zarówno alergiczny, jak i infekcyjny, należy do najczęstszych chorób górnych dróg oddechowych i może znacząco obniżać jakość życia. Zaburzenia drożności nosa oraz upośledzenie pracy nabłonka migawkowego sprzyjają zaleganiu wydzieliny i zwiększają ryzyko rozwoju ostrego zapalenia zatok przynosowych, najczęściej o etiologii wirusowej.

Farmaceuta odgrywa ważną rolę we wczesnej ocenie objawów i doborze leczenia. Odpowiednia terapia oraz edukacja pacjenta dotycząca prawidłowego stosowania leków mogą ograniczyć nasilenie objawów i zmniejszyć ryzyko powikłań.

Bibliografia:

1. Fornal, R., Kurzawa, R., Błażowski, Ł. i Sak, I. (2015). Nieżyt nosa-najważniejsze fenotypy i endotypy oraz zasady leczenia. Alergia Astma Immunologia, 20(4), s.242-252. Pobrano z: https://www.alergia-astma-immunologia.pl/2015_20_4/AAI_04_2015_fornal.pdf
2. Fokkens, W. J., Lund, V. J., Hopkins, C., Hellings, P. W., Kern, R., Reitsma, S., Toppila-Salmi, S., Bernal-Sprekelsen, M., Mullol, J., Alobid, I., Anselmo-Lima, W. T., Bachert, C., Baroody, F., von Buchwald, C., Cervin, A., Cohen, N., Constantinidis, J., De Gabory, L., Desrosiers, M., … i Joos, G. F. (2020). European position paper on rhinosinusitis and nasal polyps 2020 (EPOS2020). Rhinology, 58(Suppl. 29), 1–464. Pobrano z: https://epos2020.com/Documents/Ex-Summary-EPOS2020-Polish.pdf
3. Freeman, S. C., Karp, D. A., i Kahwaji, C. I. (2023). Physiology, nasal. StatPearls Publishing. Dostęp [25.05.2026]: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK526086/
4. Samoliński, B., Raciborski, F., Lipiec, A., Tomaszewska, A., Krzych-Fałta, E., Samel-Kowalik, P., … i Nowicka, A. (2014). Epidemiologia chorób alergicznych w Polsce (ECAP). Alergologia Polska-Polish Journal of Allergology, 1(1), 10-18. Pobrano z: https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S235338541400009X?via%3Dihub
5. Papadopoulos, N. G. i Guibas, G. V. (2016). Rhinitis Subtypes, Endotypes, and Definitions. Immunology and allergy clinics of North America, 36(2), 215–233. https://doi.org/10.1016/j.iac.2015.12.001. Pobrano z: linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0889-8561(15)00112-5
6. Arcimowicz, M., Babicki, M., Brożek-Mądry, E. i Pokorna-Kałwak, D. (2025). Wytyczne dotyczące postępowania diagnostyczno-terapeutycznego w zapaleniu błony śluzowej nosa i zatok przynosowych u dorosłych i dzieci. Lekarz POZ, (4/2025), s.1-11. Pobrano z: https://www.termedia.pl/Wytyczne-dotyczace-postepowania-diagnostyczno-terapeutycznego-w-zapaleniu-blony-sluzowej-nosa-i-zatok-przynosowych-u-doroslych-i-dzieci,98,56605,0,1.html
7. Krzych-Fałta, E. i Samoliński, B. (2016). Polskie standardy leczenia alergicznego nieżytu nosa. Lekarz POZ, 2(1), 58-60. Pobrano z: https://www.termedia.pl/Polskie-standardy-leczenia-alergicznego-niezytu-nosa,98,27095,0,1.html
8. Peric, A., Soklic, T. K., Aleksic, A., Kopacheva-Barsova, G. i Peric, A. V. (2021). Efficacy and Safety of Myrtol® Standardized in the Treatment of Acute and Chronic Rhinosinusitis: A Review of Literature. Journal of Clinical Practice and Research, 43(1), 3-8. https://doi.org/10.14744/etd.2020.34467. Pobrano z: https://jcpres.com/article/853
9. Rapiejko, P., Talik, P., & Jurkiewicz, D. (2022). New treatment options for acute rhinosinusitis according to EPOS 2020. Polish Journal of Otolaryngology, 76(1), 29-39. DOI: 10.5604/01.3001.0015.7094. Pobrano z: https://psjd.icm.edu.pl/psjd/element/bwmeta1.element.ojs-doi-10_5604_01_3001_0015_7094
10. Pohl-Boskamp GmbH & Co. KG. Respero Myrtol, kapsułki dojelitowe, miękkie, 300 mg – charakterystyka produktu leczniczego. Urząd Rejestracji Produktu Leczniczego. Pobrano z: https://rejestry.ezdrowie.gov.pl/api/rpl/medicinal-products/42108/characteristic

Więcej o produkcie Respero Myrtol^® >>

Skrócona informacja o leku Respero Myrtol^® >>