Bitwa o histaminę

18 maja 2015 06:42

Śledząc nowinki i doniesienia medyczne, można pochopnie uznać, że alergia to problem naszego pokolenia, które zanadto wyszorowało mieszkania, odkurzyło dywany i w końcu wygrało batalię o czyste ręce swoich dzieci. Nic jednak bardziej mylnego. Reakcje alergiczne mają swoją wieloletnią historię, szczególnie znaną wśród osób uczulonych na jad pszczół lub substancje lecznicze pochodzenia roślinnego, tak chętnie aplikowane przez dawnych lekarzy i farmaceutów.

zilola-bitwa-teaser.png

Nic dziwnego zatem, że usilnie poszukiwano przyczyny, dla której pacjenci w pełni zdrowia, w ciągu kilku minut, a nierzadko nawet sekund zaczynają puchnąć, czerwienić się, pociągać nosem , kichać, drapać, a w skrajnych przypadkach dusić i tracić przytomność. Histaminę, jako niezbyt skomplikowaną cząsteczkę chemiczną, znano już od roku 1907, kiedy to dwóch badaczy wyizolowało ją poprzez dekarboksylację powszechnie występującego aminokwasu-histydyny. Jednak przez kolejne 30 lat wiele pytań dotyczących histaminy i jej powiązań z alergią pozostawało bez odpowiedzi. W 1932 roku po raz pierwszy udowodniono związek tej niepozornej cząsteczki, z groźnymi reakcjami anafilaktycznymi, które powstają w organizmie na skutek kontaktu z alergenem, co dało solidne podstawy do zastosowania tego związku w praktyce klinicznej.

Kiedy już znamy całą (czy na pewno?) prawdę o histaminie, mechanizm jej działania wydaje się jasny. Wyobraźmy sobie jasny, słoneczny dzień, w którym nasz Pacjent A wybiera się na spacer. Wiosenny wiatr uderza go lekko w nozdrza, idzie mu się gładko i przyjemnie, wokół kwitną drzewa owocowe. Nic bardziej optymistycznego, niż budząca się wiosna, wymyśleć nie można. Niestety, kwitnące drzewa (najczęściej brzoza) to skarbnica pyłków, które są identyfikowane jako zagrożenie dla dużej części polskiej populacji alergików. 80 ziaren pyłku brzozy w 1 metrze sześciennym powietrza wywołuje objawy uczuleniowe u 95% osób uczulonych. Kiedy więc pyłek dociera do Pacjenta A, wywołuje w jego organizmie istną lawinę przemian. Na skutek reakcji antygenu z przeciwciałem człowieka dochodzi do uwalniania histaminy- tkankowego informatora, który wysyła w świat organizmu sygnał: Bronić się! Nasz organizm pojmuje jednak tę obronę dość specyficznie: zwiększa się przepuszczalność naczyń krwionośnych i dochodzi do ich rozszerzenia, w wyniku czego powstaje obrzęk, katar, łzawienie, zaczerwienienie, zmiany skórne. Kiedy w efekcie przewlekłego drażnienia antygenem, histamina uwalniana jest niemal stale, ściany naczyń nie mają czasu na „odpoczynek” i może dochodzić do ich degeneracji, dającej objawy całorocznego alergicznego nieżytu nosa czy przewlekłej pokrzywki. Pacjent A traci cierpliwość. Chciałby pozbyć się ciągle „siąpiącego nosa” i zapłakanych oczu. Co może zaproponować mu farmakologia?

Pacjent A ma szczęście. Gdyby urodził się jeszcze w latach 50 ubiegłego stulecia, lekarz zaproponowałby mu zapewne terapię Anterganem (fenobenzamina) lub Benandrylem (difenhydramina). Te pierwsze leki antyhistaminowe, które rozpoczęły swoją historię w 1942 roku miały za zadanie zablokować receptory, z którymi fizjologicznie łączy się histamina, odcinając w ten sposób drogę szerzenia się objawów alergicznych. Niestety, nie były to substancje selektywne. Zamiast marzenia farmakologów o kluczu, który pasowałby tylko do jednego zamka (w tym przypadku -obwodowego receptora histaminowego rH1) leki antyhistaminowe I generacji były „wytrychami”, które pasowały do wielu różnych punktów uchwytu- innych receptorów. Wiązały się z receptorami adrenergicznymi, cholinergicznymi, dopaminergicznymi i serotoninergicznymi. Przenikały przez barierę krew-mózg. Do najbardziej uciążliwych, a zarazem najczęstszych działań niepożądanych tej grupy leków zaliczano senność, upośledzenie koncentracji i uwagi, zmniejszoną zdolność uczenia się, zaburzenia koordynacji ruchów, suchość w jamie ustnej, zaparcia. Rzadziej leki te powodowały zaburzenia rytmu serca, związane z wydłużeniem odcinka QT w EKG, szczególnie kiedy wchodziły w interakcje z innymi substancjami działającymi analogicznie. Trzeba uczciwie przyznać, że decyzja pacjenta: brać taki lek czy lepiej z niego zrezygnować z powodu działań niepożadanych nie była łatwa. Uporczywa senność i zaburzenia czynności poznawczych nie są pożądane w świecie, gdzie liczy się czas, refleks i błyskotliwość. Nikt nie chciał, by mała pigułka odbierała mu razem z katarem klarowność umysłu i jasność myślenia.

W latach osiemdziesiątych dla alergików pojawiła się nowa nadzieja. W odpowiedzi na potrzeby rynku, zsyntetyzowano leki przeciwhistaminowe II generacji. Ich unikatową cechą była przede wszystkim mała lipofilność, która sprawiała, że trudno przechodziły one do ośrodkowego układu nerwowego oraz brak interakcji z innymi receptorami, niż docelowe rH1. Dodatkowo, substancje te wykazywały działanie przeciwzapalne i przeciwalergiczne, na drodze innej niż blokowanie dostępu histaminy do receptorów. Wisienką na torcie tej radości był długi czas działania leków- duża część z nich była aktywna przez całą dobę, co umożliwiało tylko jednorazowe przyjęcie tabletki w ciągu całego dnia. Pacjenci kochają proste dawkowanie, nie gardzą nim także lekarze.

Obecnie w Polsce z leków II generacji dostępna jest cetyryzyna i loratadyna (niekiedy mogą powodować lekką senność), a także nowsze preparaty, zaliczane niekiedy do III generacji – feksofenadyna, desloratadyna, lewocetyryzyna (u większości chorych nie wywołują one senności). Do leków ostatnio wprowadzonych na polski rynek należą rupatadyna i bilastyna (wyłącznie na receptę).

Lewocetyryzyna, jako przedstawiciel najnowszej generacji leków antyhistaminowych jest silnym i selektywnym antagonistą receptorów histaminowych typu 1. Oznacza to, że skutecznie blokuje ona drogę reakcji histaminowych, które prowadzą do dobrze znanym alergikom efektów. Lewocetyryzyna ma 2-krotnie większe powinowactwo do ludzkich receptorów H1 niż cetyryzyna. Wynika to z faktu, że stanowi ona wyizolowaną frakcję czynnego enancjomeru z mieszaniny, jaką jest lewo- i prawoskrętna cetyryzyna. Przekładając zaś z farmakologii na język polski, oznacza to, że zamiast podwójnej dawki leku, można stosować dwukrotnie mniej z tym samym efektem terapeutycznym, posługujemy się bowiem najaktywniejszą frakcją substancji.

Alergicy nie muszą wykazywać się dziś także cierpliwością- nowe leki działają zwykle już po 20 minutach, dochodząc do pełni działania w ciągu dwóch godzin od zażycia. Oznacza to, że przyjmując tabletkę rano, można uniknąć nieprzyjemnych objawów podczas wędrówki do szkoły lub pracy, ba, możliwym staje się nawet spacer wiosenną alejką, nie siejąc przy okazji za sobą stosu papierowych chusteczek.

Świat bez alergii nie jest jeszcze dostępny dla współczesnej medycyny. Coraz więcej substancji okazuje się być identyfikowanymi przez nasz organizm, jako potencjalni wrogowie. Nie zapowiada się także, żeby bitwa my kontra alergia miała dobiegać ku końcowi. Ważne jednak, że na swojej szali posiadamy skuteczne leki, które pomagają dzisiaj niepomiernie lepiej łagodzić objawy i umożliwiać zmęczonym alergicznym nosom, oczom i skórze z nadzieją spoglądać w przyszłość.

mgr farm. Sylwia Płusa

ZILOLA (Levocetirizini dihydrochloridum) Skład jakościowy i ilościowy: Każda tabletka powlekana zawiera 5 mg lewocetyryzyny dichlorowodorku. Postać farmaceutyczna: Tabletka powlekana. Opakowanie: 7 tabletek powlekanych w blistrze. Wskazania terapeutyczne do stosowania: Objawowe leczenie alergicznego zapalenia błony śluzowej nosa (w tym przewlekłego zapalenia błony śluzowej nosa) i przewlekłej idiopatycznej pokrzywki. Dawkowanie i sposób podawania: Tabletkę powlekaną pacjent powinien przyjmować doustnie, połykając w całości i popijając płynem. Tabletkę można przyjmować z posiłkiem lub niezależnie od posiłku. Zaleca się pacjentowi przyjmowanie dobowej dawki raz na dobę. Dorośli i młodzież w wieku 12 lat i powyżej: Zalecana dawka dobowa wynosi 5 mg (1 tabletka powlekana). U dzieci w wieku od 2 do 6 lat nie jest możliwe dostosowanie dawkowania produktu leczniczego w postaci tabletek powlekanych. Zaleca się stosowanie lewocetyryzyny w postaci farmaceutycznej przeznaczonej dla dzieci. Osoby w podeszłym wieku: U pacjentów w podeszłym wieku z umiarkowanymi do ciężkich zaburzeniami czynności nerek zaleca się dostosowanie dawki. Dzieci w wieku od 6 do 12 lat: Zalecana dawka dobowa wynosi 5 mg (1 tabletka powlekana). Dorośli pacjenci z zaburzeniami czynności nerek: Odstępy czasu pomiędzy kolejnymi dawkami muszą być ustalone indywidualnie w zależności od czynności nerek. Dawkowanie należy zmodyfikować wg informacji poniżej oraz skorzystać ze wzoru, z którego należy obliczyć klirens kreatyniny (Clkr) w ml/min. Klirens kreatyniny (ml/min) można obliczyć znając stężenie kreatyniny w surowicy krwi (mg/dl) i stosując następujący wzór: Clkr = {[140 – wiek (lata)] x masa ciała (kg) / 72 x stężenie kreatyniny w surowicy (mg/dl)} x 0,85 dla kobiet. Dostosowanie dawki u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek: Prawidłowa czynność nerek – Klirens kreatyniny (ml/min) ≥80 → Dawka i częstość podawania: 5 mg raz na dobę; Lekkie zaburzenia czynności nerek – Klirens kreatyniny (ml/min) 50 – 79 → Dawka i częstość podawania: 5 mg raz na dobę; Umiarkowane zaburzenia czynności nerek – 50 – 79 → Dawka i częstość podawania: 5 mg co drugi dzień; Ciężkie zaburzenia czynności nerek – <30 – i częstość podawania: 5 mg co trzeci dzień; Schyłkowa niewydolność nerek – pacjenci dializowani – <10 → Dawka i częstość podawania: Produkt leczniczy przeciwwskazany. U dzieci z zaburzeniami czynności nerek dawkę należy dostosować indywidualnie po uwzględnieniu klirensu nerkowego i masy ciała pacjenta. Brak szczegółowych danych dotyczących stosowania produktu leczniczego u dzieci z zaburzeniami czynności nerek. Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby: Nie jest konieczne dostosowanie dawki u pacjentów wyłącznie z zaburzeniami czynności wątroby. U pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby oraz zaburzeniami czynności nerek zaleca się dostosowanie dawki. Czas trwania leczenia: Okresowe alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa (objawy < 4 dni w tygodniu lub utrzymujące się krócej niż 4 tygodnie) należy leczyć zgodnie z przebiegiem choroby; leczenie można przerwać od razu po ustąpieniu objawów i wznowić po ponownym ich wystąpieniu. W przypadku przewlekłego alergicznego zapalenia błony śluzowej nosa (objawy > 4 dni w tygodniu i utrzymujące się dłużej niż 4 tygodnie) można zalecić pacjentowi kontynuowanie leczenia w okresie ekspozycji na alergeny. Doświadczenie kliniczne dotyczące stosowania lewocetyryzyny w dawce 5 mg w postaci tabletek powlekanych obejmuje 6-miesięczny okres leczenia. Doświadczenie kliniczne z zastosowaniem racematu w leczeniu przewlekłej pokrzywki oraz przewlekłego alergicznego zapalenia błony śluzowej nosa obejmuje okres do 1 roku. Przeciwwskazania: Nadwrażliwość na lewocetyryzynę, inne pochodne piperazyny lub na którąkolwiek substancję pomocniczą. Produktu leczniczego nie należy stosować u pacjentów z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, niedoborem laktazy (typu Lapp) lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy. Ciężkie zaburzenia czynności nerek z klirensem kreatyniny mniejszym niż 10 ml/min. Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności: Nie zaleca się podawania tabletek powlekanych dzieciom w wieku poniżej 6 lat, ponieważ nie jest możliwe odpowiednie dostosowanie dawki w przypadku tej postaci leku. Nie zaleca się stosowania lewocetyryzyny u niemowląt i dzieci w wieku poniżej 2 lat. Należy zachować ostrożność podczas przyjmowania produktu leczniczego jednocześnie z alkoholem. Ciąża i laktacja: Brak danych klinicznych dotyczących stosowania lewocetyryzyny w okresie ciąży. Należy zachować ostrożność przepisując produkt leczniczy kobietom w ciąży lub karmiącym piersią. Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn: W porównawczych badaniach klinicznych nie wykazano, aby lewocetyryzyna w zalecanej dawce osłabiała koncentrację uwagi, zdolność reagowania lub zdolność prowadzenia pojazdów. Jednakże niektórzy pacjenci mogą odczuwać senność, zmęczenie i osłabienie podczas leczenia lewocetyryzyną. Dlatego pacjenci zamierzający prowadzić pojazdy, wykonujący potencjalnie niebezpieczne czynności lub obsługujący maszyny, powinni wziąć pod uwagę swoją reakcję na produkt leczniczy. Działania niepożądane: Często (≥1/100 do <1/10): ból głowy, senność, suchość w jamie ustnej, zmęczenie; Niezbyt często (≥1/1000 do <l/100): osłabienie, bóle brzucha. Przypadki sedatywnych działań niepożądanych, takich jak: senność, zmęczenie i osłabienie, występowały częściej po podaniu lewocetyryzyny 5 mg (8,1%) niż po podaniu placebo (3,1%). Oprócz wymienionych wyżej działań niepożądanych zgłaszanych podczas badań klinicznych, po wprowadzeniu produktu leczniczego do obrotu opisano bardzo rzadkie przypadki następujących działań niepożądanych: nadwrażliwość, w tym anafilaksja, agresja, pobudzenie, drgawki, zaburzenia widzenia, kołatanie serca, duszność, nudności, zapalenie wątroby, obrzęk naczynioruchowy, trwały wyprysk polekowy, świąd, wysypka, pokrzywka, bóle mięśni, zwiększenie masy ciała, nieprawidłowe wyniki testów wątrobowych. Numer Pozwolenia MZ: 19540 Kategoria dostępności: Wydawane bez przepisu lekarza – OTC Podmiot odpowiedzialny: Gedeon Richter Polska Spółka z o.o. ul. ks. J. Poniatowskiego 5, 05-825 Grodzisk Mazowiecki. Podmiot prowadzący reklamę: Gedeon Richter Marketing Polska Sp. z o.o., ul. Królowej Marysieńki 70, 02-954 Warszawa. tel. +48-22-593-93-00, fax: +48-22-642-23-54. Przed przepisaniem leku należy zapoznać się z pełną informacją medyczną zawartą w charakterystyce produktu leczniczego (ChPL), znajdującą się w Dziale Medycznym: Gedeon Richter Polska Spółka z o.o. ul. ks. J. Poniatowskiego 5, 05-825 Grodzisk Mazowiecki, tel.: +48-22-755-96-25; fax: +48-22-55-96-24 24-godzinny System Informacji Medycznej oraz zgłaszanie działań niepożądanych: +48-22-755-96-48 Adresy e-mail: lekalert@gedeonrichter.com.pl, lekalert@grodzisk.rgnet.org

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]

Odpowiadasz:

avatar
Akceptuję regulamin dyskusji *
Komentujesz jako gość! Chcesz być informowany o nowych komentarzach w temacie? Zarejestruj się, lub jeśli już masz konto w grupie farmacja.net - .

Powiązane artykuły

Badanie bioróżnorodności grzybów w celu opracowania leków nowej generacji Badanie bioróżnorodności grzybów w celu opracowania leków nowej generacji

Spadek skuteczności antybiotyków oraz kurcząca się liczba firm farmaceutycznych zajmujących się ich ...

Firmy farmaceutyczne podwyższają ceny leków Firmy farmaceutyczne podwyższają ceny leków

Nowy rok nie przyniósł poprawy cen leków w USA. Firmy farmaceutyczne znów zdecydowały się na podwyżk...

Podsumowanie zmian w pharmacovigilance Podsumowanie zmian w pharmacovigilance

Komisja Europejska opublikowała raport podsumowujący trzyletni okres od wprowadzenia nowych przepisó...