Metoklopramid – lek o wielu obliczach

26 lutego 2015 07:10

Prokinetyki to leki, które wpływają na przyspieszenie pasażu jelitowego oraz opróżniania żołądka poprzez oddziaływanie z receptorami znajdującymi się w ośrodkowym układzie nerwowym, czyli za pomocą mechanizmów neurohormonalnych oraz poprzez receptory znajdujące się na obwodzie.

Leki
prokinetyczne

   Poszczególne leki z tej grupy wpływają agonistycznie
na receptor 5-HT4, co nasila wydzielanie acetylocholiny z zakończeń pozazwojowych.
Inne są antagonistami receptora D2 dla dopaminy, a niektóre wykazują również
powinowactwo dla receptorów motylinowych. Prokinetyki zamykają mięsień
zwieracza wpustu i zwiększają napięcie oraz amplitudę skurczów żołądka,
rozkurczają odźwiernik i nasilają perystaltykę dwunastnicy.

    Co
ważne, działanie prokinetyczne odbywa się bez wydzielania dodatkowych ilości
kwasu solnego. Do grupy tej nie zalicza się substancji rozluźniających masy
kałowe, zwiększających wydzielanie soków żołądkowych i  jelitowych, ani leków wzmagających kurczliwość
przewodu pokarmowego przy niezmienionym czasie pasażu. Ze względu na mechanizm
działania stosuje się je głównie w refluksie żołądkowo-przełykowym i
żołądkowo-jelitowym, czynnościowej niedrożności przewodu pokarmowego,
opóźnionym opróżnianiu żołądka (gastroparezie), zaparciach i współistniejącym
zespole jelita drażliwego, zapaleniu żołądka, objawach dyspepsji oraz
opóźnionego opróżniania, a także w nudnościach i wymiotach spowodowanych zastojem
pokarmu w żołądku.

 

Patomechanizm
nudności

    Za
pojawienie się mdłości i wymiotów odpowiadają dwa podstawowe mechanizmy:
ośrodkowy i obwodowy. W patomechanizmie ośrodkowym istotną rolę odgrywa obszar
zlokalizowany w pniu mózgu. Nazywany jest on polem najdalszym (area postrema). W jego obszarze
zlokalizowane są receptory dopaminowe D2 i serotoninowe 5-HT3. Są one wrażliwe
na działanie substancji takich jak: jony wapnia, mocznik, oraz szereg leków,
zwłaszcza cytostatycznych i opioidowych. W patomechanizmie nudności i wymiotów równie
ważną rolę spełniają receptory zlokalizowane na obwodzie w przewodzie
pokarmowym. Są to receptory dla serotoniny 5-HT3, 5-HT4 oraz receptory
dopaminowe D2. 
Ich
pobudzenie następuje zwykle po zadziałaniu serotoniny uwolnionej z komórek
  enterochromatofilnych zlokalizowanych w
ścianie jelit w odpowiedzi na różne bodźce, zwłaszcza podawane leki
cytostatyczne, radioterapię i toksyny.

 

O
metoklopramidzie słów kilka

    Metoklopramid
(4-amino-5-chloro-N-(2 (dietyloamino) etylo)-2-metoksybenzamid) to pochodna
benzamidu o strukturze chemicznej podobnej do prokainamidu, ale bez działania
przeciwarytmicznego. Jest to lek należący do grupy prokinetyków, ale o wyjątkowych
właściwościach. Po pierwsze, jako jedyny oddziałuje zarówno na receptory
dopaminergiczne D2, jak i serotoninoergiczne 5-HT4. Poza tym wykazuje również
antagonistyczną aktywność w stosunku do receptora 5-HT3, co sprawia, że po jego
zastosowaniu pojawia się działanie przeciwwymiotne. Dlatego też bardzo często
wykorzystywany jest właśnie w leczeniu nudności i wymiotów, ponieważ łączy
zarówno działanie ośrodkowe, jak i obwodowe.

    Metoklopramid
dobrze wchłania się z przewodu pokarmowego, może być również podawany dożylnie,
co ma duże znaczenie przy silnym odruchu wymiotnym. Okres półtrwania leku
wynosi niecała 5 godzin, działa dość szybko bo po około 15-60 minutach. Lek
gromadzi się przede wszystkim w błonie śluzowej przewodu pokarmowego, wątrobie
i gruczołach ślinowych. Stosowany jest w zapobieganiu nudnościom i wymiotom spowodowanym
podawaniem chemioterapii, po zabiegach operacyjnych oraz wywołanych
zaburzeniami czynnościowymi przewodu pokarmowego (gastropareza, zespół
uciśniętego żołądka, niedrożność mechaniczna wywołana guzem i zaburzenia
motoryki jelit).

  Jest
to lek pierwszego rzutu stosowany w leczeniu nudności związanych z
chemioterapią i stosowaniem opioidów. Nie hamuje wymiotów pochodzenia
błędnikowego. Ze względu na właściwości prokinetyczne podaje się go w zgłębnikowaniu
jelita cienkiego, zaburzeniach czynności żołądka w cukrzycy oraz w diagnostyce
radiologicznej, ponieważ wpływając na motorykę przewodu pokarmowego ułatwia
przechodzenie papki barytowej przez żołądek. Stosowany jest również w
premedykacji przed zabiegami chirurgicznymi jako profilaktyka zachłyśnięcia.
Lek jest zazwyczaj bardzo dobrze tolerowany. Niekiedy, szczególnie przy zastosowaniu
wysokich dawek, może powodować działania niepożądane takie jak: ruchy
dystoniczne, objawy pozapiramidowe(dlatego jest przeciwwskazany w chorobie Parkinsona),
rzadko drgawki. U starszych i wyniszczonych chorych czasem obserwuje się
senność.

  1. Wojciech Leppert, Nudności i wymioty u chorych w medycynie paliatywnej. ARTYKUŁY POGLĄDOWE I WYTYCZNE Medycyna Paliatywna 2011; 3: 113–120
  2. Anna Adamczyk Prokinetyki w opiece paliatywnej Polska Medycyna Paliatywna 2003, tom
    2, nr 3
  3. WOJCIECH
    LEPPERT LECZENIE OBJAWÓW ZE STRONY PRZEWODU POKARMOWEGO U CHORYCH W MEDYCYNIE
    PALIATYWNEJ Nowiny Lekarskie 2011, 80, 1, 47–57
  4. Wojciech Leppert1, Dorota Swoboda2 Management of cancer patients with symptoms of bowel obstruction
    ARTYKUŁY POGLĄDOWE I WYTYCZNE Medycyna Paliatywna 2010; 4: 177–189
  5. Allen Lee, Braden Kuo Metoclopramide in the Treatment of Diabetic Gastroparesis Expert Rev Endocrinol
    Metab.
    2010;5(5):653-662.

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

    Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

    0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]

    Powiązane artykuły

    Kwas chenodeoksycholowy dopuszczony przez EMA Kwas chenodeoksycholowy dopuszczony przez EMA

    Europejska Agencja Leków EMA udziela pozwolenia na wprowadzenie do obrotu produktu leczniczego kwas ...

    Wiara, nadzieja, skuteczność Wiara, nadzieja, skuteczność

    Czasami mam wrażenie, że stoję po niewłaściwej stronie. Zajmując się na co dzień bardzo wąską grupą ...

    Rewolucyjny lek pomoże leczyć choroby układu oddechowego Rewolucyjny lek pomoże leczyć choroby układu oddechowego

    Pierwsze badania kliniczne wskazują, że związek OATD-01 może hamować proces zapalny w drogach oddech...