Jak zostać szczęśliwym posiadaczem karty GMS? Trzeba spełnić warunek odpowiedniego dochodu. (fot. Shutterstock)

Farmaceuta w Irlandii:...

Nieumiejętnie, w tym nadmiernie stosowana suplementacja, może powodować wiele niekorzystnych konsekwencji zdrowotnych. (fot. Shutterstock)

Racjonalna Suplementacja...

Czynnikami wywołującymi reakcje fototoksyczne mogą być substancje roślinne, leki czy środki chemiczne, działające zewnętrznie bądź podane doustnie. (fot. Shutterstock)

10 leków, przy których należy...

Nieograniczone stosowanie antybiotyków, skutkuje opornością na środki przeciwdrobnoustrojowe oraz rozwojem „superbakterii”. (fot. Shutterstock)

Antybiotykooporność jak...

System ten w aptece nie ma większego sensu! Oznacza on tylko masę problemów a niczego nie gwarantuje. (fot. Shutterstock)

Dyrektywa antyfałszywkowa, a...

Racjonalna Suplementacja Diety - próba określenia wytycznych postępowania, w celu poprawy bezpieczeństwa

Racjonalna Suplementacja Diety - próba określenia wytycznych postępowania, w celu poprawy bezpieczeństwa

Wspomaganie diety coraz większą ilością preparatów suplementacyjnych (często źle dobranych), jest problemem charakterystycznym dla polskiej populacji XXI wieku, niezależnie od stanu zdrowia, aktywności fizycznej czy parametrów antropometrycznych [Raport Instytutu Ochrony Zdrowia, 2017, Rautianinen et al. 2016].

Racjonalnie skomponowane jadłospisy w większości przypadków są w stanie zapewnić organizmowi dostarczenie wszystkich niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania składników pokarmowych. (fot. Shutterstock)

Przyjmowanie suplementów diety postrzegane jest jako łatwy sposób wzbogacenia źle zbilansowanej diety, dodatkowo to element nowej mody, związanej ze zdrowym stylem życia. Oparta jest ona głównie na dążeniu do wielokierunkowej (nie do końca prawidłowo rozumianej) profilaktyki chorób i uzupełnianiu ich leczenia, zwłaszcza w aspekcie utrzymania właściwej masy ciała, wspomagania sprawności fizycznej i intelektualnej czy spowolnienia starzenia się organizmu [AbuMweis et al. 2017, Gomes et al. 2016, Gleeson 2016, US Preventive Services Task Force 2017].

Bogata oferta suplementów diety (często o podobnym składzie do leków), występująca w sprzedaży w aptekach, ale także w sklepach spożywczych i na stacjach benzynowych lub innych ogólnodostępnych punktach, jak również ich stosunkowo niewysoka cena, z jednej strony mogą wskazywać przeciętnej osobie na potrzebę ich powszechnego stosowania, a z drugiej – zacierać potencjalne zagrożenia wynikające z ich używania, zwłaszcza w przypadku podrobionych preparatów czy zmiany właściwości produktów pod wpływem nieprawidłowych warunków przechowywania. Większość polskiego społeczeństwa nie zna różnicy pomiędzy lekami (zwłaszcza tymi wydawanymi bez recepty), a suplementami diety. Zdarza się, że z przyczyn finansowych, firmy farmaceutyczne przerejestrowują produkty z jednej kategorii dostępności w inną, najczęściej nieznacznie zmieniając tylko ich skład [Raport Instytutu Ochrony Zdrowia, 2017, Kharat et al. 2017].

Kierując się głównie informacjami reklamowymi, wiele osób stosuje suplementację diety bez konsultacji z lekarzem/farmaceutą czy dietetykiem, co może prowadzić do niewłaściwego postępowania, w tym wyboru niewskazanych preparatów i przyjmowanej dawki. Zapomina się zazwyczaj, że celem stosowania suplementów diety nie jest leczenie chorób, w przeciwieństwie do sytuacji gdy zażywa się leki [Yilmaz et al. 2017]. Przyjmując wybrane preparaty suplementacyjne należy uwzględniać, iż są one tylko uzupełnieniem diety i nie mogą być stosowane jako jej substytut, a tym bardziej zamiennik substancji leczniczych czy procesu leczenia. W obowiązującej ustawie (z dnia 25 sierpnia 2006 roku) można znaleźć definicję preparatu suplementacyjnego oraz celowość jego spożywania („Suplement diety to środek spożywczy, którego celem jest uzupełnienie normalnej diety, będący skoncentrowanym źródłem witamin lub składników mineralnych, lub innych substancji wykazujących efekt odżywczy, lub inny fizjologiczny (...)”). [Ustawa o bezpieczeństwie żywności i żywienia z dnia 25 sierpnia 2006 r.].

Racjonalnie skomponowane jadłospisy w większości przypadków są w stanie zapewnić organizmowi dostarczenie wszystkich niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania składników pokarmowych. Powszechne niedobory w Polsce raczej nie występują, z wyjątkiem niskiej podaży witaminy D z dietą. W sytuacjach niedostatecznej syntezy skórnej (okres jesienno-zimowy; nadmierna masa ciała) oraz zwiększonego zapotrzebowania (ciąża, laktacja, intensywny wzrost), wskazane jest stosowanie skondensowanych źródeł tej witaminy (w postaci leków lub ewentualnie sprawdzonych suplementów diety) [Płudowski et al. 2017, Gomes et al. 2016, US Preventive Services Task Force 2017].

Brak wymogów w Polsce, co do potwierdzenia składu rejestrowanych produktów, umożliwia wprowadzenie do obrotu także preparatów o niskiej jakości, a nawet niebezpiecznych, w przypadku nieuczciwych producentów. Nakłada się to na brak jednoznacznych opinii naukowców w wielu kwestiach dotyczących suplementów diety (bezpieczeństwa, celowości stosowania bioaktywnych składników, dawkowania) wynikających m.in. z różnic w metodach badawczych, co skutkuje przeciwstawnymi wnioskami w ocenie słuszności ich przyjmowania [Rautiainen et al. 2016, Yilmaz et al. 2017].



Niezależnie od powyższych niejasności, działanie bioaktywnych substancji jest najbardziej wskazane w grupach ze stwierdzonym występowaniem niedoborów. W przypadku nieracjonalnego sposobu żywienia można rozważyć znaczenie suplementacji jako jednego ze sposobów uzupełnienia niedoborów pokarmowych, zwłaszcza w grupach o zwiększonym zapotrzebowaniu na składniki bioaktywne i małych zasobach finansowych [Płudowski et al. 2017, Dibaba et al. 2017, Gomes et al. 2016]. Należy jednak mieć na uwadze, że nieumiejętne stosowanie suplementów diety, ze względu na skoncentrowaną zawartość bioaktywnych związków, może zwiększać ryzyko przekroczenia górnych bezpiecznych poziomów podaży wybranych składników pokarmowych (zwłaszcza jeśli łączy się dietę ze spożywaniem produktów żywnościowych fortyfikowanych witaminami i/lub składnikami mineralnymi), a tym samym pogłębiać niekorzystne objawy choroby podstawowej i/lub utrudniać diagnostykę [Rautiainen et al. 2016, Yilmaz et al. 2017, Berendsen et al. 2016, Khalesi et al. 2017].

Z powodu braku wytycznych związanych z racjonalną suplementacją, podjęto próbę wyznaczenia uproszczonych zasad algorytmu działania (Rycina 1), kroków zbliżających do właściwego stosowania suplementów diety, a także uszeregowania uwag podsumowujących, dotyczących najważniejszych aspektów związanych z tym tematem, w tym podstawowych wskazówek podczas wyboru suplementu diety. Zadanie to było możliwe po dogłębnej ocenie bazy literaturowej, głównie artykułów opublikowanych w recenzowanych czasopismach naukowych (obejmujących badania kliniczne bioaktywnych substancji obecnych w suplementach diety, w tym analiz randomizowanych, kohortowych
i metaanaliz).

Podsumowując, stosunkowo niskie ceny większości preparatów suplementacyjnych w porównaniu do leków, wciąż niewystarczająca dostępność do opieki zdrowia, drogie usługi dietetyczne (brak rozwiązań systemowych w sprawie kontraktowania usług) i słaba wiedza na temat prozdrowotnego sposobu żywienia, nakładające się na konsumowanie coraz niższej jakości produktów spożywczych, sprawiają, że stosowanie leków z niedoborowymi witaminami/składnikami mineralnym lub ewentualnie sprawdzonej suplementacji diety jest jednym ze sposobów ograniczenia niebezpiecznych skutków niekontrolowanego przyjmowania suplementów diety przez polskie społeczeństwo.

Bibliografia:

  1. AbuMweis S., Jew S., Tayyem R., Agraib L. Eicosapentaenoic acid and docosahexaenoic acid containing supplements modulate risk factors for cardiovascular disease: a meta-analysis of randomised placebo-control human clinical trials. J. Hum. Nutr. Diet. 2017 doi: 10.1111/jhn.12493.
  2. Berendsen AA., van Lieshout LE., van den Heuvel EG., Matthys C., Péter S., de Groot LC. Conventional foods, followed by dietary supplements and fortified foods, are the key sources of vitamin D, vitamin B6, and selenium intake in Dutch participants of the NU-AGE study. Nutr. Res. 2016 doi: 10.1016/j.nutres.2016.05.007.
  3. Dibaba D.T., Xun P., Song Y., Rosanoff A., Shechter M., He K. The effect of magnesium supplementation on blood pressure in individuals with insulin resistance, prediabetes, or noncommunicable chronic diseases: a meta-analysis of randomized controlled trials. Am. J. Clin. Nutr. 2017, 106(3), 921-929. doi: 10.3945/ ajcn.117.155291.
  4. Gleeson M. Immunological aspects of sport nutrition. Immunol. Cell Biol. 2016, 94(2), 117-123. doi: 10.1038/icb.2015.109.
  5. Gomes S., Lopes C., Pinto E. Folate and folic acid in the periconceptional period: recommendations from official health organizations in thirty-six countries worldwide and WHO. Public Health Nutr. 2016, 19(1), 176-189. doi: 10.1017/S1368980015000555.
  6. Khalesi S., Johnson D.W., Campbell K., Williams S., Fenning A., Saluja S., Irwin C. Effect of probiotics and synbiotics consumption on serum concentrations of liver function test enzymes: a systematic review and meta-analysis. Eur. J. Nutr. 2017, doi: 10.1007/s00394-017-1568-y.
  7. Płudowski P., Holick M.F., Grant W.B., Konstantynowicz J., Mascarenhas M.M., Haq A., Povoroznyuk V., Balatska N., Barbosa A.P., Karonova T., Rudenka E., Misiorowski W., Zakharova I., Rudenka A., Łukaszkiewicz J., Marcinowska-Suchowierska E., Łaszcz N., Abramowicz P., Bhattoa H.P., Wimalawansa S.J. Vitamin D supplementation guidelines. J. Steroid. Biochem. Mol. Biol. 2017, https://doi.org/10.1016/j. jsbmb.2017.01.021.
  8. Raport Instytutu Ochrony Zdrowia, „Suplementy diety: pacjent/ rynek/trendy/regulacje” 2017.
  9. Rautiainen S., Manson JE., Lichtenstein AH., Sesso HD. Dietary supplements and disease prevention - a global overview. Nat. Rev. Endocrinol. 2016, 12(7), 407-420. doi: 10.1038/nrendo.2016.54. 10. Ustawa o bezpieczeństwie żywności i żywienia z dnia 25 sierpnia 2006 r. Dz. U. 2008 r. Nr 171, poz.1225 z późn. zm.
  10. US Preventive Services Task Force, Bibbins-Domingo K., Grossman D.C., Curry S.J., Davidson K.W., Epling J.W. Jr., García F.A., Kemper A.R., Krist A.H., Kurth A.E., Landefeld C.S., Mangione C.M., Phillips W.R., Phipps M.G., Pignone M.P., Silverstein M., Tseng C.W. Folic acid supplementation for the prevention of neural tube defects: US Preventive Services Task Force Recommendation Statement. JAMA. 2017, 317(2), 183-189. doi: 10.1001/jama.2016.19438.
  11. Yilmaz Z., Piracha F., Anderson L., Mazzola N. Supplements for diabetes mellitus: A review of the literature. J. Pharm. Pract. 2017, 30(6), 631-638. doi: 10.1177/0897190016663070.
  12. Kharat M, Du Z, Zhang G, McClements DJ. Physical and chemical stability of curcumin in aqueous solutions and emulsions: Impact of pH, temperature, and molecular environment. J. Agric. Food Chem. 2017, 1; 65(8), 1525-1532.

Więcej na temat racjonalnej suplementacji dowiesz się podczas konferencji "Promocja zdrowia i profilaktyka zdrowotna w aptekach ogólnodostępnych", która odbędzie w Poznaniu 26 maja. Poznaj szczegóły, zarejestruj się na farmacja.net/racjonalnasuplementacja.pl

Jeżeli natomiast osoba wydająca jest w stanie określić brakujący kod pocztowy, to może opisać go na rewersie recepty papierowej. (fot. Shutterstock)Czy farmaceuta może uzupełnić kod...

Od 18 kwietnia, gdy weszło w życie nowe rozporządzenie w sprawie recept, elementem obowiązkowym...

Techniczka na stażu samodzielnie wydawała leki pacjentom, a w systemie była wtedy zalogowana na kierownika apteki. (fot. Shutterstock)Sposób na zatrzymanie technika stażysty...

Sąd Rejonowy Szczecin-Centrum już po raz kolejny, w krótkim czasie, rozstrzygał sprawę...

Póki co wszystkie osoby zatrzymane w poniedziałek przez CBA, zostały zwolnione do domu. (fot. Shutterstock)Nielegalny wywóz leków to proceder...

"To proceder niezwykle szkodliwy" - mówi o nielegalnym wywozie leków dr Paweł Wróblewski. "...

W ocenie Ministra Zdrowia obowiązujące obecnie regulacje odnoszące się do kwestii koncentracji zezwoleń na prowadzenie apteki ogólnodostępnej mają charakter kompleksowy. (fot. MGR.FARM)Ministerstwo Zdrowia o cofaniu zezwoleń...

Pod koniec stycznia poseł Waldemar Buda zwrócił się do Ministra Zdrowia z pytaniem o los 1500...

NFZ wyjaśnia, że data i godzina realizacji recepty oznacza moment fiskalizacji recepty lub kilku recept, kiedy pacjent płaci za wydawane leki. (fot. Shutterstock)Będą kary dla aptek, za błędnie...

Mazowiecki Oddział Wojewódzki NFZ wydał interpretację przepisów nowego rozporządzenia w sprawie...