Heroina była czołowym produktem Bayera do czasu wybuchu I Wojny Światowej (fot. Shutterstock)

Farmacja w służbie złu

Coraz częściej można zaobserwować franczyzy skonstruowane w sposób, który uniemożliwia farmaceutom odstąpienie od wykonania zapisów umowy, pod groźbą dotkliwych kar finansowych (fot. Shutterstock)

Farmaceuta nie może mieć...

Rośliny od lat stosowane były w medycynie tradycyjnej. Z ich właściwości czerpiemy też współcześnie (fot. Shutterstock)

10 najciekawszych surowców...

Opiekun stażu może wyrazić negatywną opinię o praktykancie, jednak nie rzutuje ona na zakończenie studiów (fot. Shutterstock)

Apteka stażowa

Wielu lekarzy nadal uważa, iż najskuteczniejsze w leczeniu świądu są leki o silnym mechanizmie uspakajającym (fot. Shutterstock)

6 mitów o pokrzywce

10 najniebezpieczniejszych roślin wykorzystywanych dawniej w lecznictwie

10 najniebezpieczniejszych roślin wykorzystywanych dawniej w lecznictwie

Autor: Kamil Bąk

W tradycyjnej medycynie, surowce roślinne odgrywały niebagatelną rolę. Mieszanki takie były często przygotowywane, przez aptekarzy w terapii rozmaitych dolegliwości. Należy jednak pamiętać, że podobnie jak w przypadku leków syntetycznych, również te roślinne mogą mieć bardzo silne działanie i powinno się je stosować rozważnie. Oto przegląd 10 najniebezpieczniejszych surowców naturalnych, powszechnie stosowanych w przeszłości.

Uszkodzenie miąższu wątroby, ogniskowe zwłóknienia - to tylko niektóre z długiej listy toksyczynych działań roślin, stosowanych dawniej w medycynie (fot. Shutterstock)

1. Kulczyba Wronie Oko (łac. Strychnos nux - vomica)

Jest to gatunek wiecznie zielonego drzewa lub krzewu. Właściwości lecznicze kulczyby znane już były w starożytności. Ale dopiero w średniowieczu dzięki arabskim lekarzom znalazła zastosowanie w lecznictwie, w Europie. W XVI wieku stała się popularnym lekiem sprzedawanym w aptekach. Surowiec ten stosowano dawniej pomocniczo w leczeniu anemii, astmy, bezsenności, malarii i chorób skóry. Cała roślina jest trująca, zawiera strychninę, która blokuje synapsy hamujące, co w efekcie wzmaga pobudzenie neuronów i prowadzi do tonicznego skurczu mięśni oddechowych powodując śmierć przez uduszenie. Szczególnie trujące są nasiona, które zawierają największe stężenie tego alkaloidu.

Źródła:

2. Pokrzyk wilcza jagoda (łac. Atropa belladonna L. )

Łacińska nazwa Atropa pochodzi od imienia jednej z trzech Mojr, greckich bogiń przeznaczenia. Atropos była tą, która przecinała nić życia. Cała roślina jest trująca, jednak najbardziej owoce, które zawierają atropinę, pozostałe części rośliny głównie hioscyjaminę. Zatrucie objawia się silnym pobudzeniem, halucynacjami, występują napady szału, światłowstręt, a w końcu utrata przytomności i zgon w wyniku porażenia ośrodka oddechowego podczas śpiączki. Atropina, która zawiera pokrzyk jest stosowana w okulistyce w celu rozszerzania źrenic. Mieszanki zawierające pokrzyk stosowane były dawniej, w celu zmniejszenia napięcia mięśni gładkich (działanie parasympatykolitycznie).

Źródła:

3. Ipekakuana prawdziwa lub Wymiotnica lekarska (łac. Cephaelis ipecacuanha A. Rich. )

Surowcem jest korzeń – Radix Ipecacuanhae, importowany jest z krajów Ameryki Południowej. Niegdyś niezmiernie ważny w medycynie. Roślina stosowana w wyciągach, naparach, nalewkach czy syropach. Wzmaga czynność wydzielniczą oskrzeli i działa wykrztuśnie, w większych dawkach wzbudza wymioty. Obecnie w Europie surowiec ten stracił swoje niegdyś istotne znaczenie. Powodem może być szeroka oferta syntetycznych preparatów wykrztuśnych, dostępnych na rynku aptecznym. Emetyna - alkaloid znajdujący się w korzeniu, w dużych dawkach może kumulować się w organizmie i powodować uszkodzenia żołądka, wątroby, a nawet zatrzymać akcję serca.

Źródła:

  • http://rozanski.li/389/wymiotnica-ipekakuana-jako-srodek-wykrztusny/
  • Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne: Farmakopea Polska X. Warszawa: Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, 2014, s. 4276. ISBN 978-83-63724-47-4
  • Emetyna (CID: 10219) (ang.) w bazie PubChem, United States National Library of Medicine.

4. Bieluń dziędzierzawa (łac. Datura stramonium L. )

Halucynogenne i trujące właściwości tej rośliny znane już były w antyku, o czym świadczą zapiski z czasów Imperium Rzymskiego. Nasiona oraz ziele stosowano często jako trucizna. Za działanie trujące odpowiadają alkaloidy tropanowe: hioscyjamina, skopolamina, atropina i nikotyna. Podobnie jak w przypadku Pokrzyku wilczej jagody, objawy zatrucia to halucynacje, drgawki, śpiączka a w konsekwencji śmierć z powodu depresyjnego działania na ośrodek oddechowy. Była stosowana w leczeniu skurczów mięśni gładkich, zaparciach spastycznych oraz jeszcze niedawno w diagnostyce radiologicznej.

Źródła:

  • http://www.narkotyki.pl/wokol-narkotykow/bielu-dziedzierzawa/
  • M. Henneberg,E. Skrzydlewska. Zatrucia roślinami wyższymi i grzybami. Warszawa. PZWL. 1984.
  • W. Seńczuk. Toksykologia. Podręcznik dla studentów, lekarzy i farmaceutów. Warszawa. PZWL. 2002. ISBN 83-200-2648-2
  • W. Kostowski, P. Kubikowski. Farmakologia. Podstawy farmakoterapii i farmakologii klinicznej. (podręcznik dla studentów medycyny). Warszawa. PZWL. 1996.

5. Cis Pospolity (łac. Taxus Baccata L. )

Odwar z igieł cisa był kiedyś stosowany przy niedociśnieniu krwi. Obecnie izoluje się z niego substancje o działaniu przeciwnowotworowym. Jest gatunkiem najwcześniej objętym ochroną w Polsce bo już w 1423 r. przez króla Władysława Jagiełło. Ze względu na właściwości drewna, był świetnym materiałem do wyrobu broni np. łuków, z tego powodu zaistniało wysokie ryzyko wymarcia rośliny. Zawiera ona duże stężenia substancji trujących, w tym taksynę. Jest to alkaloid zaburzający pracę serca, żołądka, jelit, a także poraża ośrodek oddechowy powodując gwałtowną śmierć.

Źródła:

6. Żywokost lekarski (łac. Symphytum officinale L. )

W ciągu ostatnich dwóch stuleci w medycynie ludowej żywokost lekarski stosowany był jako jedna z najbardziej popularnych roślin leczniczych. Jest on nadal znany jako wyśmienity środek w terapii chorób stawów, oraz jako preparat pomocny w gojeniu się ran. Surowiec ten wykorzystywano w leczeniu dolegliwości ze strony układu pokarmowego. Obecnie ze względu na udowodnienie toksyczności obecnych w korzeniu alkaloidów pirolizydynowych, nie stosuje się go wewnętrznie. Podawanie doustne preparatów zawierających żywokost powoduje: uszkodzenie miąższu wątroby, ogniskowe zwłóknienia, aż wreszcie prowadzi do wystąpienia marskości wątroby.



Źródła:

7. Bylica piołun (łac. Artemisia absinthium L. )

Piołun znany był już w starożytnym Egipcie (wspomniany w papirusie Ebersa ok. 1550 p.n.e). W średniowieczu stosowany do aromatyzowania piwa i miodów pitnych. Obecnie wykorzystuje się go do wyrabiania alkoholi, takich jak np. absynt. Piołun poprzez swoją gorycz używany był jako środek poprawiający trawienie, który pobudza funkcje wydzielnicze przewodu pokarmowego. Działa również zewnętrznie jako lek przeciwpasożytniczy, wspomagający leczenie ran oraz owrzodzeń. Zawiera trujący tujon, który wzmaga czynność kory mózgowej, powoduje niepokój, podniecenie oraz drgawki. Może powodować trwałe, nieodwracalne zmiany w ośrodkowym układzie nerwowym.

Źródła:

8. Mak lekarski (łac. Papaver somniferum L. )

Udowodnione przykłady wykorzystywania opium w uśmierzaniu bólu pochodzą z Azji mniejszej ok. 1500 r. p.n.e. Stosowano je jako środek nasenny, odurzający czy uspokajający. Najważniejszymi wyizolowanymi alkaloidami z opium są morfina i kodeina. Działają one silnie depresyjnie na ośrodkowy układ nerwowy. Preparaty z morfiny mogą być stosowane w postaci doustnej, podskórnie i dożylnie. Przedawkowanie morfiny prowadzi do śpiączki z niewydolnością oddechową.

Źródła:

9. Krasnodrzew pospolity (łac. Erythroxylum coca Lam. )

Liście krasnodrzewu pospolitego (pot. liście koki) były i nadal są stosowane przez południowoamerykańskich Indian jako używka. Roślina wykorzystywana kiedyś między innymi do produkcji Coca-Coli, obecnie jest źródłem pozyskiwania kokainy. Poza tym, że jest ona stosowana jako narkotyk, posiada również właściwości wykorzystywane w medycynie. Ma działanie znieczulające miejscowo, stąd jej zastosowanie w laryngologii i okulistyce. Jednakże wykorzystywanie w celach terapeutycznych ogranicza się tylko do zastosowania zewnętrznego ze względu na ogromne zagrożenie wystąpienia uzależnienia - po zastosowaniu wewnętrznym.

Źródła:

  • Martin Jelsma, Pien Metaal, Ricardo Soberon, Mario Argandoña, Anthony Henman, Ximena Echeverría: Coca Yes, Cocaine No? (ang.). Transnational Institute. [dostęp 2011-09-21].
  • Drew Benson: Coca Kick in Drinks Spurs Export Fears (ang.). MindFully.org. [dostęp 2011-09-21].
  • Wojciech Kostowski, Zbigniew S. Herman: Farmakologia – podstawy farmakoterapii: podręcznik dla studentów medycyny i lekarzy. Wyd. 3 poprawione i uzupełnione. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2006, s. 1569. ISBN 83-200-3352-7.
  • Kokaina (APRD00080) – informacje o substancji aktywnej (ang.). DrugBank.

10. Chinowiec, drzewo chinowe (łac. Cinchona L. )

Surowcem farmakopealnym jest kora chinowa, zawiera około 30 alkaloidów w tym chinidynę, która jest izomerem chininy. Materiał ten służył do przyrządzania preparatów gorzkich, wzmacniająco - pobudzających. Leki na bazie tego surowca stosowano jako środki ściągające, antyseptyczne, przeciwzapalne, przeciwgorączkowe. Obecnie związki chininy stosowane są w leczeniu malarii chociaż coraz rzadziej. Przyczyną są niebezpieczne działania niepożądane takie jak: zaburzenia słuchu i wzroku (często nieodwracalne) i zapalenia nerwów.

Źródła:


Lekarze weterynarii zostali zawiadomieni o tej sprawie i poproszeni o zgłaszanie wszelkich działań niepożądanych. (fot. Shutterstock)Masz czworonoga? Uważaj na ten lek!

Komitet ds. Weterynaryjnych Produktów Leczniczych EMA ostrzega o przypadkach urazu oczu zwierząt...

Łącznie zatrzymano do chwili obecnej 23 osoby, a spośród nich 5 zostało tymczasowo aresztowanych. (fot. Policja.pl)Nielegalnie produkowano leki na...

Poznańscy policjanci z CBŚP kontynuując sprawę likwidacji największej na świecie fabryki...

Trainers Development Camp

Trainers Development Camp (TDC) to projekt Międzynarodowej Federacji Studentów Farmacji (IPSF),...

Pracownica apteki poprosiła napastnika, aby się odsunął, a ten wyszedł posłusznie zza ladę do strefy klienta, w tym czasie nadal szukała pilota antynapadowego. (fot. Shutterstock)Pracownica apteki całodobowej...

Sąd Okręgowy w Łodzi rozpatrywał niedawno sprawę napadu na aptekę całodobową. Napastnik groził...

Czy w świetle obowiązującego rozporządzenia apteka może zrealizować receptę, której wpisano tylko imię, nazwisko i PESEL pacjenta? (fot. Kamil Guzy)Kolejne niejasności w rozporządzeniu w...

W minionym tygodniu weszła w życie nowelizacja rozporządzenia w sprawie recept, która miała...