„Apteka dla aptekarza” umożliwia trójstopniową kontrolę rynku; na poziomie Inspekcji Farmaceutycznej, okręgowych izb aptekarskich oraz organów ścigania (fot. Shutterstock)

Apteka dla aptekarza, czyli...

Po wystawieniu każdej e-recepty jej treść powinna być automatycznie weryfikowana! (fot. Shutterstock)

E-recepta: miało być świetnie...

Jedno na 10 dzieci jest wcześniakiem (fot. Shutterstock)

Fioletowy to kolor bohaterów

Kamienica Krucza 25 róg Hoża 22, w której podczas okupacji i Powstania Warszawskiego mgr Wanda Głuchowska prowadziła aptekę (fot. 1994.pl)

Apteki w Powstaniu...

Zawód farmaceuty jako udzielający świadczenia zdrowotne będzie kwalifikował się do zawodów medycznych, które obowiązuje skrócony wymiar czasu pracy (7h 35 min dziennie) oraz gwarancja najniższego wynagrodzenia zasadniczego (fot. Shutterstock)

Apteka jako punkt szczepień

Suplementy na dopingu

Suplementy na dopingu

Jedną z grup pacjentów często podejmujących suplementację diety są sportowcy. Motywowane jest to głównie powszechnym przekonaniem o konieczności wzbogacania diety o dodatkowe źródła witamin i składników odżywczych. Powinni oni jednak mieć się na baczności. Suplementy diety mogą być przyczyną dodatniego wyniku kontroli antydopingowej.

Jedną z grup pacjentów często podejmujących suplementację diety są sportowcy (fot. Shutterstock)

W świetle prawa suplementy diety są środkiem spożywczym stosowanym w celu uzupełnienia diety. Zwykle występują w postaci ,,skoncentrowanego źródła witamin i składników mineralnych wykazujących efekt odżywczy lub inny fizjologiczny”. Kontrolę nad ich obrotem sprawuje w Polsce Główna Inspekcja Sanitarna, a wymagania dotyczące składu oraz oznakowania regulowane są m.in. przez ustawę o bezpieczeństwie żywności i żywienia (Dz.U. z 2015 r. poz. 594), rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 9 października 2007 r. w sprawie składu oraz oznakowania suplementów diety (Dz. U. z 2014 r. poz. 453) oraz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności [1].

Chociaż status zarówno suplementów diety, jak i leków regulowany jest licznymi normami prawnymi, należy pamiętać o cechach odróżniających je od siebie. Przede wszystkim, nadzór nad jakością i składem suplementów sprawuje Główna Inspekcja Sanitarna. Udowodnienie skuteczności ich stosowania nie jest konieczne przed wprowadzeniem do obrotu, a miarodajna kontrola ze strony odpowiednich organów prawnych możliwa jest dopiero wówczas, gdy odnotowane zostaną szkodliwe skutki stosowania danego preparatu [2]. W rezultacie w obrocie znajdują się preparaty, które nie gwarantują bezpieczeństwa. Liczne przykłady pokazały, że często rzeczywisty skład suplementów diety znacząco odbiega od tego deklarowanego przez producentów. Tymczasem ich powszechna dostępność oraz przekonanie o bezpieczeństwie i skuteczności ich przyjmowania powodują, że popularność suplementacji stale rośnie. Konieczne jest więc prawidłowe jej rozumienie, jak również wybór odpowiednich produktów suplementacyjnych [1,3,4].

SPORTOWIEC W APTECE

Jedną z grup pacjentów często podejmujących suplementację diety są sportowcy. Motywowane jest to głównie powszechnym przekonaniem o konieczności wzbogacania diety o dodatkowe źródła witamin i składników odżywczych. Zapotrzebowanie sportowców na większą niż standardowo sugerowaną kaloryczność pokarmów oraz wzmożona utrata wody i elektrolitów w czasie treningów dodatkowo zachęcają ich do uzupełnienia diety przez suplementy [3,6]. Polskie Towarzystwo Medycyny Sportowej jasno podkreśla jednak, że podstawowym zaleceniem żywieniowym dla osób uprawiających sport jest zbilansowana, racjonalna dieta oraz ogólnie rozumiany zdrowy tryb życia. Suplementacja rekomendowana jest jedynie w przypadku znacznych niedoborów witamin i składników odżywczych oraz wówczas, kiedy uzupełnienie ich poprzez dietę nie jest możliwe [4].

Ważne więc, aby dokonywać właściwego wyboru suplementów i stosować je jedynie wtedy, gdy jest to niezbędne. Co istotne szczególnie w przypadku sportowców, należy również zdawać sobie sprawę z potencjalnego ryzyka suplementacji. Zagrożenia, jakie wiążą się z przyjmowaniem suplementów w sporcie, dotyczą przede wszystkim potencjalnego przekroczenia zalecanych dziennych wskazań spożycia witamin i minerałów oraz wystąpienia negatywnych skutków zdrowotnych. Działania niepożądane w następstwie spożywania suplementów wynikają jednak najczęściej z obecności niedeklarowanych w składzie substancji przeciwwskazanych czy nawet zabronionych wśród sportowców. Tym samym, wybór niewłaściwych preparatów grozi nie tylko poważnymi skutkami zdrowotnymi, ale także zwiększa ryzyko otrzymania pozytywnych wyników testów antydopingowych.

Analiza suplementów diety stosowanych przez zawodników Igrzysk Olimpijskich w 2002 roku wykazała, że średnio w 23,2% przypadków ich składniki przyczyniały się do dodatniego wyniku testu antydopingowego. Przeprowadzone w latach 2000-2001 przez Międzynarodowy Komitet Olimpijski badanie obejmujące 634 suplementy pochodzące z 13 krajów dowiodło natomiast, że aż 14,8% spośród nich zawierało w składzie niedeklarowane przez producenta hormony lub ich prekursory. Zażywanie tego rodzaju preparatów przez osoby zawodowo uprawiające sport i podlegające kontroli antydopingowej jest więc szczególnie niebezpieczne. Przyjmowanie substancji androgennych może bowiem przyczynić się do zmian fizjologicznych organizmu oraz licznych niepożądanych efektów zdrowotnych. Dodatkowo jest ono zwykle równoznaczne z dyskwalifikacją sportowca wynikającą z niedozwolonego dopingu [3]. Warto wspomnieć, że nie tak dawno jeden z renomowanych, polskich producentów suplementów diety, wycofał z obrotu swój preparat na potencję dla mężczyzn – przyczyną była obecność w nim THC (tetrahydrokannabinolu) [8].

SZCZEGÓLNE WYMAGANIA



Osoby uprawiające sport w celu zwiększenia wydolności i poprawy efektów treningu poszukują przeznaczonych do tego celu preparatów m.in. w aptece. Spośród szerokiej gamy suplementów diety stosowanych w sporcie, w aptekach kupić można produkty zawierające na przykład dwuwęglan sodu o działaniu alkalizującym, kofeinę stymulującą przemianę materii czy monohydrat kreatyny będącej podstawowym nośnikiem energii w komórkach mięśniowych. Dwuwęglan sodu, kofeina i kreatyna uznane zostały przez Polskie Towarzystwo Medycyny Sportowej za jedyne składniki suplementów diety o sprawdzonych i udokumentowanych właściwościach [4,6].

Wpływ na organizm tego typu preparatów jest bardzo zróżnicowany i zależny od składu oraz ilościowej zawartości poszczególnych substancji aktywnych. Z tego powodu przebadane dotychczas preparaty podzielone zostały przez Międzynarodowe Towarzystwo Żywienia w Sporcie na cztery kategorie. Do pierwszej z nich zaliczamy tzw. suplementy ,,podobno skuteczne”, których działanie zostało potwierdzone w badaniach. Drugą grupę stanowią preparaty ,,prawdopodobnie skuteczne”, tzn. takie, w przypadku których przeprowadzono wstępne badania, jednak wymagają one dalszego potwierdzenia. Trzecia grupa to suplementy ,,niedostatecznie przebadane”, których działanie opiera się na założeniach teoretycznych, czwarta nazywana jest natomiast ,,najwyraźniej nieskuteczną”, ponieważ jej działanie nie zostało dotychczas potwierdzone żadnymi badaniami [7].

Wśród dostępnych w aptece leków i suplementów diety osoby uprawiające sport mogą poszukiwać również innych preparatów, których zastosowanie wydaje się być wskazane w związku z prowadzonym przez nie trybem życia. Należą do nich m. in. „reduktory tłuszczu” (sprzężony kwas linolowy - CLA, błonnik, L-karnityna), termogeniki, czyli substancje zwiększające tempo przemiany materii (guarana, zielona kawa) czy też suplementy o działaniu pobudzającym zawierające w składzie np. kofeinę, żeń-szeń, guaranę czy lecytynę [6].

Ogromne zróżnicowanie suplementów diety dostępnych na rynku może utrudniać wybór właściwego preparatu. Warto kierować się przede wszystkim jego składem i oczekiwanym działaniem, należy jednak zwrócić szczególną uwagę na jakość przyjmowanych produktów. Dotyczy to każdego pacjenta samodzielnie uzupełniającego dietę, również sportowców. W ich przypadku troska o jakość i skuteczność suplementacji motywowana jest dwojako. Po pierwsze, suplementacja ma przynieść poprawę wyników sportowych, po drugie nie może wiązać się z ryzykiem stosowania niedozwolonego dopingu. Na szczęście w aptekach dostępne są preparaty, które mogą być bezpiecznie przyjmowane przez osoby uprawiające sport. Ich składniki aktywne oraz sposób produkcji spełniają wszelkie normy dotyczące suplementów diety, a przede wszystkim – dzięki realizacji założeń Światowej Agencji Antydopingowej – nie stwarzają ryzyka wykrycia niedozwolonego dopingu.

Ten artykuł ukazał się w 5 numerze magazynu MGR.FARM

_____________________________________________________
Bibliografia:

  1. www.gis.pl/dep/?dep=14&id=27
  2. Molinero O., Marquez S., Nutrition Hospitalaria 2008, 29(2);128-134
  3. Pierwsze kroki w profilaktyce dopingu, Harmonising The knowledge about biomedical side effects of doping
  4. Kostka T., Szyguła Z., Ziemba A., Stanowisko Polskiego Towarzystwa Medycyny Sportowej w/s żywienia sportowców
  5. www.etixxsports.com/pl
  6. Dymkowska-Melasa M., Walczak Z., Suplementacja w sporcie, Nowiny Lekarskie 2011, 80, 3. 199-204
  7. Kreider et al. ISSN Exercise &Sport Nutrition Review: Research & Recommendations Journal Of The International Society Of Sports Nutrition 2010; 7: 1-43
  8. Oświadczenie Olimp Laboratories – produkty z ekstraktem Tribulus Terrestris

Zacytuj ten artykuł jako:

  • Agnieszka Jeżewska-Żylik, Suplementy na dopingu, MGR.FARM, nr 1/2016 (5), str. L18-L19

Lyndra testuje obecnie postać leku, która dzięki kapsułce podawanej pacjentowi raz w tygodniu, umożliwia przyjmowanie kilku substancji jednocześnie (fot. Lyndra)Jedna kapsułka tygodniowo z kilkoma...

Amerykańska firma Lyndra rozpoczęła badania na ludziach nowej postaci leku, która ma pozwolić na...

Pod pretekstem wprowadzania rozwiązań prospołecznych nie mogą być proponowane zmiany kontrowersyjne, wątpliwe z punktu widzenia interesów państwa i osłabiające pozycję apteki jako placówki ochrony zdrowia publicznego (fot. Shutterstock)Farmaceuci piszą do Premiera. W jakiej...

Wielkopolska Okręgowa Izba Aptekarska opublikowała list otwarty do Premiera oraz Ministra...

Projekt rozporządzenia powstał po to, by określić zakres i tryb współpracy podmiotów leczniczych prowadzących leczenie lub rehabilitację osób używających wskazanych w projekcie środków z Krajowym Biurem do Spraw Przeciwdziałania Narkomanii (fot. Shutterstock)Uzależnieni od dopalaczy będą...

Podmioty lecznicze będą współpracować z Krajowym Biurem do Spraw Przeciwdziałania Narkomanii. Do...

Rodzina dostała wreszcie lek w Czechach za nieco ponad 200 zł. W Polsce kosztowałby nawet 500 zł (fot. Shutterstock)Pacjenci na własną rękę muszą szukać...

Jak donosi Dziennik Zachodni, doszło do kuriozalnej sytuacji w szpitalu w Wodzisławiu Śląskim....

Chociaż aptek systematycznie ubywa, to - jak wynika z centralnego rejestru - potrzeby pacjentów są zaspokajane. (fot. Shutterstock)Express Bydgoski: "Apteki...

Choć liczba aptek systematycznie spada to zdaniem przedstawicieli samorządu aptekarskiego, taka...