REKLAMA
Magazyn mgr.farm

Antykoncepcja hormonalna – działanie, skuteczność i wpływ na organizm

11 września 2019 11:40

Szacuje się, że antykoncepcję hormonalną stosuje obecnie ok. 140 milionów kobiet na całym świecie [1]. Tabletki hormonalne są uważane za najskuteczniejszą metodę antykoncepcji przez większość kobiet w Polsce [2]. Kobiety stosujące antykoncepcję szukają metody, która byłaby jednocześnie skuteczna, bezpieczna, dobrze tolerowana, wygodna, prosta w zastosowaniu [3] i która umożliwiałaby szybki powrót płodności i poczęcie zdrowego dziecka [4]. Czy przyjmowanie syntetycznych hormonów spełnia te wszystkie warunki?

Szacuje się, że antykoncepcję hormonalną stosuje obecnie ok. 140 milionów kobiet na całym świecie (fot. Shutterstock).
Szacuje się, że antykoncepcję hormonalną stosuje obecnie ok. 140 milionów kobiet na całym świecie (fot. Shutterstock).

Hormony wywierają swoje działanie już w bardzo małych dawkach (czytaj również: Antykoncepcja nie jest lekiem?). Jeśli w organizmie obecne są endogenne hormony w stężeniach aktywnych biologicznie, dodatkowe narażenie na nawet niewielkie ilości hormonów egzogennych zakłóca prawidłowe funkcjonowanie systemu endokrynologicznego. Syntetyczne hormony mogą upośledzać funkcję receptorów i wpływać na szlaki hormonalne, wywołując działania niepożądane w stężeniach znacznie niższych niż dawki toksyczne [5]. Czy długotrwałe przyjmowanie egzogennych hormonów zawartych w tabletkach antykoncepcyjnych jest tak bezpieczne, jak się powszechnie uważa? W niniejszym artykule podjęto próbę odpowiedzi na to pytanie. Dlatego też zebrano informacje na temat sposobu działania antykoncepcji hormonalnej oraz jej potencjalnego wpływu na zdrowie kobiety.

Skuteczność i mechanizm działania

Duże dawki estrogenów stosowane początkowo w środkach antykoncepcyjnych w latach 60. zostały zredukowane ze względu na liczne powikłania zakrzepowe. Obecnie stosowana ilość odpowiednika estrogenu (0,015–0,035 mg) mniej skutecznie hamuje aktywność pęcherzyków jajnikowych, stwierdzono jednak, że nie ma to wpływu na skuteczność antykoncepcji w zapobieganiu ciąży [6, 7]. Z tego względu, że w czasie stosowania hormonalnych środków antykoncepcyjnych obserwuje się pewną aktywność jajników, niektórzy przypuszczają, że ich nadal wysoka skuteczność jest związana z brakiem warunków sprzyjających przeżyciu embrionu i jego utratą. Ma to duże znaczenie dla pacjentów oraz pracowników służby zdrowia, którzy uznają, że życie ludzkie zaczyna się w momencie zapłodnienia. Istotne jest dla nich określenie, czy w danej metodzie antykoncepcyjnej może dojść do pęknięcia pęcherzyka jajnikowego i zapłodnienia oraz jakie są szanse na to, że poczęte dziecko przeżyje w panujących w organizmie warunkach [7].

REKLAMA

Na podstawie przeprowadzonego w 2018 roku przeglądu literatury można stwierdzić, że w czasie stosowania antykoncepcji hormonalnej obserwuje się cykle, w których dominujący pęcherzyk jajnikowy osiąga średnicę powyżej 13 mm (nawet do 95,7% cykli w przypadku minitabletek i do 78,9% cykli w przypadku tabletek złożonych) [7]. Natomiast częstość występowania owulacji podczas stosowania tabletek antykoncepcyjnych w warunkach badań klinicznych waha się, według dostępnych danych w zależności od rodzaju progestagenu, od 0 do 3,3% dla preparatów zawierających 30–35µg etynyloestradiolu, od 0 do 8,6% dla preparatów zawierających 15–20µg etynyloestradiolu, od 0 do 8% dla tabletek dwu- i trójfazowych oraz od 1,25 do 42,6% dla tabletek zawierających wyłącznie progestagen. Wartości te są największe dla preparatów z lewonorgestrelem i noretisteronem, a najniższe dla preparatów z dezogestrelem i gestodenem [8]. Jednak w wielu badaniach jako kryterium wystąpienia owulacji uznano wzrost stężenia progesteronu powyżej 16 lub 9,6 nmol/l, bez uwzględnienia badań ultrasonograficznych, a zwykle w czasie stosowania antykoncepcji hormonalnej stężenie progesteronu nie osiąga 5 nmol/l, mimo że może dojść do pęknięcia pęcherzyka jajnikowego, w związku z czym powyższe wyniki mogą być zaniżone [7]. W jednym z badań udowodniono, że częstość owulacji podczas perfekcyjnego stosowania dwuskładnikowych tabletek antykoncepcyjnych wzrasta w trzech kolejnych cyklach (od 12% do 28% dla preparatów jednofazowych z lewonorgestrelem, od 0% do 18% dla preparatów trójfazowych z lewonorgestrelem i od 8% od 16% dla trójfazowych preparatów zawierających norgestymat) [9]. Owulacja występuje częściej w zastosowaniu typowym (nieperfekcyjnym), uwzględniającym różne pory przyjmowania tabletki, zaburzenia żołądkowo-jelitowe, stosowanie leków mogących wpływać na metabolizm hormonów zawartych w środkach antykoncepcyjnych lub pominięcie tabletki [10].

REKLAMA

Zatem zahamowanie owulacji nie jest, jak się często podaje, jedynym mechanizmem działania hormonalnych tabletek antykoncepcyjnych, gdyż do owulacji jednak dochodzi. Wtedy inne mechanizmy działania mogą mieć wpływ na skuteczność tych preparatów. Dotychczas nie udowodniono, że śluz szyjkowy po zastosowaniu tabletek hormonalnych jest całkowicie nieprzepuszczalny dla plemników, a do zapłodnienia wystarczy nawet ich niewielki odsetek. W sytuacji, gdy dojdzie do owulacji, zasadniczą rolę mogą więc odgrywać następujące mechanizmy działania: spowolnienie transportu embrionu w jajowodach, zmiany w błonie śluzowej macicy oraz zmniejszenie stężenia progesteronu w fazie lutealnej, co uniemożliwia zagnieżdżenie się embrionu i jego rozwój [10].

Na prawidłowy przebieg procesu implantacji embrionu duży wpływ ma grubość endometrium. Aby doszło do udanej implantacji i utrzymania ciąży, grubość endometrium powinna wynosić co najmniej 7 mm (w fizjologicznych warunkach wartości te wynoszą 7,5–12 mm w późnej fazie lutealnej). Podczas stosowania dwuskładnikowych tabletek antykoncepcyjnych grubość endometrium zmniejsza się do 3,3–5,3 mm. Dochodzi także do zmian w strukturze histologicznej błony śluzowej macicy (mniejsza liczba i średnica gruczołów, cieńsze naczynia krwionośne, mniejszy przepływ krwi) oraz do zmniejszenia receptywności [A] endometrium, co może uniemożliwić implantację embrionu. Podczas długotrwałego stosowaniu antykoncepcji hormonalnej dochodzi do atrofii (zaniku) endometrium [10]. Antykoncepcja hormonalna wpływa prawdopodobnie hamująco na perystaltykę jajowodów, co przy nieprzygotowanym do implantacji endometrium i w okresie receptywności w jajowodach może się wiązać z większym ryzykiem implantacji 5–7-dniowego embrionu w jajowodzie. Według przeprowadzonych analiz stosowanie antykoncepcji hormonalnej zwiększa ryzyko ciąży pozamacicznej 4,5-krotnie, a nawet 13,9-krotnie w przypadku stosowania tabletek dwuskładnikowych, 4,87-krotnie w przypadku antykoncepcji awaryjnej zawierającej lewonorgestrel, 21-krotnie w przypadku wkładek domacicznych i nawet 79-krotnie w przypadku stosowania tabletek progestagennych [10, 11, 12].

REKLAMA
REKLAMA
Logowanie

Aby w pełni korzystać z serwisów grupy farmacja.net musisz się zalogować. Jeśli nie jesteś farmaceutą, zaloguj się za pomocą swojego konta farmacja.net

Rejestracja

Wypełnij wymagane pola zamieszczone poniżej. Pamiętaj by podać poprawny adres email - na niego zostanie wysłany link potwierdzający, który umożliwi zakończenie rejestracji w serwisie.

Masz już konto? Zaloguj się Nie pamiętasz hasła? Możesz je przypomnieć
Przypomnij hasło

Podaj adres email przypisany do konta, a my wyślemy do Ciebie link z przypomnieniem hasła.

Nie masz konta? Zarejestruj się Masz konto? Zaloguj się
Ustaw nowe hasło

Ustal swoje hasło ponownie.

Nie masz konta? Zarejestruj się Masz konto? Zaloguj się
Dane profilu

Uzupełnij dane, aby aktywować konto.

Link aktywacyjny

Rejestracja przebiegła pomyślnie. Na podany adres email został wysłany link weryfikacyjny, który umożliwi dokończenie rejestracji.

Niepoprawny hash weryfikacyjny

Wygląda na to, że hash weryfikacyjny jest niepoprawny. Proszę skontaktuj się z nami poprzez formularz kontaktowy

Szanowni Państwo,

Farmacja.net sp. z o. o. przetwarza Twoje dane osobowe zbierane w Internecie, w tym informacje zapisywane w plikach cookies, w celu personalizacji treści oraz reklamy, udostępniania funkcji mediów społecznościowych oraz analizowania ruchu w Internecie.

Kliknij “Zatwierdź i przejdź do serwisu”, aby wyrazić zgodę na korzystanie z technologii takich jak cookies i na przetwarzanie przez farmacja.net sp. z o .o. , Zaufanych Partnerów Twoich danych osobowych zbieranych w Internecie, takich jak adresy IP i identyfikatory plików cookie, w celach marketingowych (w tym do zautomatyzowanego dopasowania reklam do Twoich zainteresowań i mierzenia ich skuteczności) i pozostałych, szczegółowo opisanych w ustawieniach zaawansowanych.

Zgoda jest dobrowolna i możesz ją w dowolnym momencie wycofać w ustawieniach zaawansowanych.

Ponadto masz prawo żądania dostępu, sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania danych. W polityce prywatności znajdziesz informacje jak zakomunikować nam Twoją wolę skorzystania z tych praw.

Szczegółowe informacje na temat przetwarzania Twoich danych znajdują się w polityce prywatności.

Instalowanie cookies itp. na Twoich urządzeniach i dostęp do tych plików.

Na naszych stronach internetowych używamy technologii, takich jak pliki cookie i podobne służących do zbierania i przetwarzania danych eksploatacyjnych w celu personalizowania udostępnianych treści i reklam oraza analizowania ruchu na naszych stronach. Te pliki cookie pomagają poprawić jakość treści reklamowych na stronach. Dzięki tym technologiom możemy zapiewnić Ci lepszą obsługę poprzez serwowanie reklam lepiej dopasowanych do Twoich preferencji.

Nasi zaufani partnerzy to:

Facebook Ireland Limited – prowadzenie kampani remarektingowych i mierzenie ich efektywności – Irlandia (EOG)

Google Ireland Limited (Google Adwords, DoubleClick Ad Exchange, DoubleClick for Publishers Small Business) – zarządzanie kampaniami reklamowymi, ich analiza i pomiary ruchu na stronach Serwisu – Irlandia (EOG)

Google Incorporated (Google Analytics, Google Cloud Platform, GSuit, Google Optimize, Google Tag Manager, Google Data Studio) – obsługa kampanii reklamowych, analizowanie ruchu na stronach Serwisu i obsługa poczty firmowej, analiza sposobu korzystania z Serwisu przez Użytkownika – USA (poza EOG)

Comvision sp. z o. o. – wysyłanie informacji marketingowych dotyczących Serwisu – Polska (EOG)

Benhauer sp. z o.o. – prowadzenie kampanii remarketingowych i mierzenie ich efektywności, e-mail Marketing – Polska (EOG)

LiveChat, Inc. – usługa Pharm:assistant

Oświadczenie

Dostęp do zawartości serwisu mgr.farm jest możliwy dla osób uprawnionych do wystawiania recept lub osób prowadzących obrót produktami leczniczymi.

Ustawienia zaawansowane Wstecz