Ryzyko zachorowania na raka piersi pozostawało wysokie także po odstawieniu antykoncepcji, jeśli stosowano ją dłużej niż 5 lat. Podobne wyniki uzyskano przy ograniczeniu analizy do tabletek dwuskładnikowych. U kobiet, które przyjmowały je przez mniej niż rok, ryzyko zachorowania było o 3% wyższe, a u kobiet stosujących je przez ponad 10 lat, prawdopodobieństwo choroby wzrastało o 46% w porównaniu do kobiet niestosujących tych tabletek. Zwiększoną zachorowalność na raka piersi odnotowano także u kobiet stosujących minitabletki zawierające dezogestrel (o 18%) oraz wkładki z lewonorgestrelem (o 21%). Ryzyko zachorowania było szczególnie wysokie u kobiet, które rozpoczęły stosowanie produktów antykoncepcji hormonalnej (tabletki dwuskładnikowe, krążki dopochwowe i implanty) przed 20 rokiem życia [1].
Wpływ na układ krążenia
Powikłania zakrzepowo-zatorowe są jednymi z najczęstszych i najbardziej niebezpiecznych powikłań stosowania antykoncepcji hormonalnej. Wynikają one głównie z prozakrzepowych właściwości estrogenów, które zwiększają syntezę czynników krzepnięcia w wątrobie, co zwiększa ryzyko zakrzepicy w układzie naczyniowym [6, 29]. Zwiększone ryzyko żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej na skutek przyjmowania syntetycznych hormonów znane jest już od początku wprowadzenia antykoncepcji hormonalnej w latach 60. [29]. Częste powikłania naczyniowe były jedną z głównych przyczyn obniżenia początkowo stosowanych dawek estrogenów. Ryzyko powikłań zatorowo-zakrzepowych pozostaje jednak nadal podwyższone także dla obecnie stosowanych, mniejszych dawek hormonów [6]. Sugeruje się, że rozwój powikłań zakrzepowo-zatorowych może zależeć także od rodzaju zastosowanego progestagenu [6, 29]. Przeprowadzone w 2011 roku duńskie badania kohortowe z 9-letnim okresem obserwacji wykazały, że ryzyko żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej jest ok. 5-krotnie wyższe u kobiet przyjmujących tabletki antykoncepcyjne zawierające 20 µg etynyloestradiolu i dezogestrel lub gestoden i prawie 7-krotnie wyższe u kobiet przyjmujących tabletki zawierające taką samą dawkę etynyloestradiolu i drospirenon w porównaniu do kobiet niestosujących antykoncepcji hormonalnej. W przypadku tabletek zawierających 30–40 µg etynyloestradiolu i lewonorgestrel lub norgestymat ryzyko to było ok. 3-krotnie wyższe, natomiast dla preparatów zawierających tę samą dawkę etynyloestradiolu oraz dezogestrel, gestoden, drospirenon lub cyproteron ok. 6-krotnie wyższe, niż u kobiet, które nie stosowały tych produktów. Podobne wyniki uzyskano w innym badaniu populacyjnym przeprowadzonym w Holandii. Ryzyko żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej było prawie 4-krotnie wyższe dla dwuskładnikowych tabletek zawierających lewonorgestrel, ok. 6-krotnie wyższe dla preparatów zawierających gestoden lub drospirenon i ok. 7-krotnie wyższe dla tabletek zawierających octan cyproteronu lub dezogestrel. W obu badaniach ryzyko to było szczególnie wysokie w ciągu pierwszych 3 miesięcy stosowania tabletek antykoncepcyjnych [30, 31].
Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa może prowadzić do groźnego dla życia zatoru tętnicy płucnej. W jednym z badań, które zostało przeprowadzone w Nowej Zelandii stosowanie doustnej antykoncepcji hormonalnej wiązało się z ok. 10-krotnym wzrostem ryzyka śmierci z powodu zatoru tętnicy płucnej. Badanie to ujawniło, że w tym kraju zator tętnicy płucnej, gdzie jednym z czynników ryzyka jest przyjmowanie tabletek antykoncepcyjnych, jest przyczyną średnio 2 zgonów w ciągu roku, natomiast średni wiek kobiet, które zmarły z tego powodu w czasie 8 lat obserwacji wynosił 29 lat. Najczęściej kobiety te stosowały tabletki trzeciej generacji, zawierające dezogestrel lub gestoden [32]. W innej analizie, przeprowadzonej we Francji, oszacowano, że średnio 20 kobiet w ciągu roku umiera z powodu zatoru tętnicy płucnej związanego ze stosowaniem doustnej antykoncepcji hormonalnej, w tym 8–9 kobiet umiera jeszcze w szpitalu [33].
Przeprowadzone w Danii w 2012 roku badania potwierdziły obserwowany kilkakrotnie we wcześniejszych analizach związek między stosowaniem złożonych tabletek antykoncepcyjnych a zwiększonym ryzykiem wystąpienia udaru niedokrwiennego mózgu i zawału serca. Ryzyko to wzrasta wraz ze wzrostem dawki estrogenu. Udowodniono również, że udar występuje znacznie częściej u kobiet stosujących plastry antykoncepcyjne [34]. Szczególnie niebezpieczne dla kobiet stosujących antykoncepcję hormonalną jest współistnienie innych czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych, takich jak nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, hiperlipidemia, otyłość i palenie papierosów [29, 35]. U kobiet przyjmujących tabletki antykoncepcyjne i wypalających 10 papierosów dziennie ryzyko zawału serca rośnie 20-krotnie, natomiast jeśli liczba wypalanych papierosów wzrasta do 25 papierosów dziennie, ryzyko zawału serca rośnie ponad 30-krotnie w porównaniu do kobiet niepalących i niestosujących doustnej antykoncepcji hormonalnej [36, 37]. Podwyższone ryzyko sercowo-naczyniowe związane z przyjmowaniem preparatów hormonalnych wynika z działania estrogenów, które sprzyjają tworzeniu zakrzepów w naczyniach oraz nasilają syntezę angiotensynogenu, co prowadzi do podniesienia ciśnienia krwi. Progestageny natomiast mogą antagonizować pozytywne działanie estrogenów na profil lipidowy. Badania wykazują, że kobiety stosujące doustną antykoncepcję hormonalną, mają 1,8-krotnie wyższe ryzyko nadciśnienia niż kobiety, które jej nie stosują. Ryzyko to maleje po odstawieniu tabletek i nie zmienia się znacząco wraz ze zmniejszeniem dawki estrogenu [35, 38].
Ponadto stosowanie złożonych tabletek antykoncepcyjnych może powodować powstawanie zakrzepów w naczyniach mózgowych i naczyniach siatkówki, prowadząc do zamknięcia tętnicy lub żyły środkowej siatkówki, krwotoków śródgałkowych, tętniaków i neuropatii, które mogą skutkować czasowymi lub stałymi zaburzeniami widzenia, a nawet utratą wzroku [39]. Udowodniono także, że środki antykoncepcyjne zawierające progestagen o właściwościach antyandrogennych, jak drospirenon, zwiększają stopień wydłużenia odcinka QT oraz ryzyko wystąpienia arytmii komorowych po podaniu leków stosowanych w leczeniu zaburzeń rytmu serca [40]. Co więcej, w jednym z badań zaobserwowano, że 6-miesięczne stosowanie tabletek zawierających etynyloestradiol i lewonorgestrel zwiększa poziom triglicerydów, obniża poziom HDL, nasila insulinooporność, pogarsza tolerancję glukozy oraz ponad 4-krotnie zwiększa stężenie białka CRP, co może przyczyniać się do rozwoju cukrzycy i chorób sercowo-naczyniowych [41].
Zwiększone ryzyko chorób autoimmunologicznych
Hormony płciowe modulują funkcję układu odpornościowego, dlatego stosowanie antykoncepcji hormonalnej może przyczyniać się do rozwoju chorób autoimmunologicznych. Przeprowadzony w 2017 roku przegląd literatury wykazał wzrost ryzyka rozwoju tocznia układowego u kobiet stosujących antykoncepcję hormonalną, zarówno w czasie zdiagnozowania choroby, jak i w przeszłości. Toczeń układowy występuje głównie (ponad 90% przypadków) u kobiet i często rozpoczyna się w wieku rozrodczym [42]. Przypuszcza się także, że stosowanie antykoncepcji hormonalnej może być jednym z czynników przyczyniających się do rozwoju stwardnienia rozsianego, które również częściej rozwija się u kobiet niż u mężczyzn. Ryzyko jest największe dla preparatów zawierających lewonorgestrel i nie zależy od czasu stosowania antykoncepcji [42, 43, 44].
