Antykoncepcja hormonalna – działanie, skuteczność i wpływ na organizm

Poza tym, wykazano, że stosowanie tabletek antykoncepcyjnych zwiększa prawie trzykrotnie ryzyko rozwoju choroby Crohn’a. Ryzyko to maleje po odstawieniu antykoncepcji. Antykoncepcja hormonalna zwiększa także ryzyko wrzodziejącego zapalenia jelita grubego, szczególnie u kobiet palących papierosy. Związek pomiędzy tymi chorobami, a stosowaniem antykoncepcji hormonalnej potwierdzają wyniki zarówno starszych, jak i nowszych badań [42, 45]. Obserwuje się również zależność pomiędzy stosowaniem antykoncepcji hormonalnej a rozwojem chorób skóry związanych z reakcją immunologiczną, takich jak egzema, pęcherzyca, rumień guzowaty czy liszaj twardzinowy sromu (w przypadku tabletek antykoncepcyjnych o aktywności antyandrogennnej). Progestageny zawarte w środkach antykoncepcyjnych mogą przyczynić się do rozwoju autoimmunologicznego zapalenia skóry (czytaj również: Jak działa tabletka „po”? Rodzaje tabletki „po” i jej wpływ na organizm kobiety). Udowodniono również wzrost ryzyka zachorowania na reumatoidalne zapalenie stawów, inne choroby stawów, choroby ścięgien, mięśni i więzadeł, egzemę, pokrzywkę oraz znacznie częstsze łysienie i trądzik u kobiet stosujących implanty zawierające lewonorgestrel [42].

Podsumowanie

Mimo że antykoncepcja hormonalna wydaje się być dosyć skuteczną metodą, to jednak aż 6-9% kobiet zachodzi w ciążę w ciągu pierwszego roku jej stosowania, co potwierdzają badania prowadzone w USA [46, 47]. Wbrew powszechnie panującemu przekonaniu, łatwy dostęp do różnych metod antykoncepcji hormonalnej nie zmniejsza wcale liczy niechcianych ciąż i dokonywanych aborcji, także wśród nastolatek [3, 16].  Na przykład, spośród półtora tysiąca francuskich nastolatek, które dokonały aborcji przed 19 rokiem życia, jedynie 33% nie stosowało żadnej metody antykoncepcji w miesiącu, w którym zaszły w ciążę, natomiast ok. 30% z nich stosowało w tym czasie antykoncepcję hormonalną [48]. Podobne wyniki uzyskano w analizie przeprowadzonej w Wielkiej Brytanii, gdzie wykazano, że 40% kobiet dokonujących aborcji stosuje tabletki antykoncepcyjne w momencie poczęcia dziecka [49]. W innym badaniu, przeprowadzonym w 2015 roku w Chinach, stwierdzono, że niepowodzenie metody antykoncepcyjnej jest najczęstszym powodem dokonywania aborcji (31%) [50] .

Stosowanie tabletek antykoncepcyjnych jest przykładem dobrowolnego i długotrwałego przyjmowania silnych substancji chemicznych przez bardzo dużą liczbę kobiet w celach innych niż leczenie czy kontrola choroby. Ze względu  na powszechne zastosowanie hormonalnych środków antykoncepcyjnych, negatywne konsekwencje ich działania mogą mieć istotne znaczenie dla zdrowia publicznego [5]. Przeprowadzona w 2013r. analiza, obejmująca ponad 18 tysięcy kobiet z 11 krajów wykazała, że tylko 18% kobiet przyjmujących tabletki antykoncepcyjne uważa, że mogą one być niebezpieczne dla ich zdrowia [3]. W świetle najnowszych badań naukowych panujące powszechnie przekonanie o bezpieczeństwie stosowania antykoncepcji hormonalnej wydaje się być nieuzasadnione, a jej tak szerokie zastosowanie niepokojące.

Mgr farm. Aleksandra Dziubak

Literatura:

1. Mørch L.S., Skovlund C. W., Hannaford P.C., Iversen L., Fielding S., Lidegaard Ø.: Contemporary hormonal contraception and the risk of breast cancer. Engl. J. Med., 2017, 377 (23), 2228–2239.
2. Warzecha D., Szymusik. I., Pietrzak B., Kosinska-Kaczynska K., Sierdzinski J., Sochacki-Wojcicka N., Wielgos M.: Sex education in Poland – a cross-sectional study evaluating over twenty thousand polish women’s knowledge of reproductive health issues and contraceptive methods. BMC Public Health, 2019, 19, 6890.
3. Egarter Ch., Frey Tirri B., Bitzer J., Kaminskyy V., Oddens B.J., Prilepskaya V., Yeshaya A., Marintcheva-Petrova M., Weyers S.: Women’s perceptions and reasons for choosing the pill, patch, or ring in the CHOICE study: a cross-sectional survey of contraceptive method selection after counseling. BMC Womens Health, 2013, 13, 9.
4. Chernick L.S., Schnall R., Higgins T., Stockwell M., Castaño P., Santelli J., Dayan P.S.: Barriers to and enablers of contraceptive use among adolescent females and their interest in an Emergency Department-based Intervention. Contraception, 2015, 91 (3), 217–225
5. Strifert K.: The link between oral contraceptive use and prevalence in autism spectrum disorder. Medical Hypotheses, 83 (6), 2014, 718–725.
6. Grzechocińska B.: Znaczenie dawki etynyloestradiolu w doustnej antykoncepcji. Nowa Medycyna, 8, 2000, http://www.czytelniamedyczna.pl/1423,znaczenie-dawki-etynyloestradiolu-w-doustnej-antykoncepcji.html.
7. Harrison D., Buskmiller C., Chireau M., Ruppersberger L A., Yeung Jr. P.P.: Systematic review of ovarian activity and potential for embryo formation and loss during the use of hormonal contraception. The Linacre Quarterly, 2018, 85 (4), 453–469.
8. Milsom I., Korver T.: Ovulation incidence with oral contraceptives: a literature review. Fam. Plann. Reprod. Health Care, 2008, 34 (4), 237–246.
9. Pierson R.A., Archer D.F., Moreau M., Shangold G.A., Fisher A.C., Creasy G.W.: Ortho Evra™/Evra™ versus oral contraceptives: follicular development and ovulation in normal cycles and after an intentional dosing error. Fertility and sterility, 2003, 80 (1), 34–42.
10. Jarczewska D.Ł., Barczentewicz M.: Czy doustne hormonalne środki antykoncepcyjne działają po zapłodnieniu? [w:] Szkodliwość doustnej antykoncepcji hormonalnej. Pod red. Jarczewskiej D.Ł., MediPage, Warszawa, 2015, 3–36.
11. Li Ch., Zhao W.H., Zhu Q., Cao S.J., Ping H., Xi X., Qin G.J., Yan M.X., Zhang D., Qiu J., Zhang J.: Risk factors for ectopic pregnancy: a multi-center case-control study. BMC Pregnancy Childbirth, 2015, 15, 187.
12. Larimore W.L., Stanford J.B.: Ectopic pregnancy with oral contraceptive use has been overlooked. M.J., 2000, 321 (7258), 450.
13. Peck, Rella W., Tudela J., Aznar J., Mozzanega B.: Does levonorgestrel emergency contraceptive have a post-fertilization effect? A review of its mechanism of action. The Linacre Q., 2016, 83 (1), 35–51.
14. Brache V., Cochon L., Deniaud M., Croxatto H.B.: Ulipristal acetate prevents ovulation more effectively than levonorgestrel: analysis of pooled data from three randomized trials of emergency contraception regimens. Contraception, 2013, 88 (5), 611–8.
15. Wånggren K., Stavreus-Evers A., Olsson C., Andersson E., Gemzell-Danielsson K.: Regulation of muscular contractions in the human Fallopian tube through prostaglandins and progestagens. Reprod., 2008, 23 (10), 2359–68.
16. Klaus H., Cortés M.E.: Psychological, social, and spiritual effects of contraceptive steroid hormones. The Linacre Q., 2015, 82 (3), 283–300.
17. Jayaraman A., Pike C.J.: Progesterone attenuates oestrogen neuroprotection via downregulation of oestrogen receptor expression in cultured neurones. Neuroendocrinol., 2009, 21 (1), 77–81.
18. Xie W., Ge X., Li L., Yao A., Wang X., Li M., Gong X., Chu Z., Lu Z., Huang X., Jiao Y., Wang Y., Xiao M., Chen H., Xiang W., Yao P.: Resveratrol ameliorates prenatal progestin exposure-induced autism-like behavior through ERβ Mol. Autism, 2018, 9, 43.
19. Zou Y., Lu Q., Zheng D., Chu Z., Liu Z., Chen H., Ruan Q., Ge X., Zhang Z., Wang X., Lou W., Huang Y., Wang Y., Huang X., Liu Z., Xie W., Zhou Y., Yao P.: Prenatal levonorgestrel exposure induces autism-like behavior in offspring through ERβ suppression in the amygdala. Autism., 2017, 8, 46.
20. Strifert K.: An epigenetic basis for autism spectrum disorder risk and oral contraceptive use. Medical Hypotheses, 85 (6), 2015, 1006–1011.
21. Li L., Li M., Lu J., Ge X., Xie W., Wang Z., Li X., Li C., Wang X., Han Y., Wang Y., Zhong L., Xiang W., Huang X., Chen H., Yao P.: Prenatal progestin exposure is associated with autism spectrum disorders. Front Psychiatry, 2018, 9, 611.
22. Mamidala M.P., Polinedi A., Kumar P.T., Rajesh N., Vallamkonda O.R., Udani V., Singhal N., Rajesh V.: Maternal hormonal interventions as a risk factor for Autism Spectrum Disorder: an epidemiological assessment from India. Biosci. 2013, 38 (5), 887–92.
23. Smith K., Nayyar S., Rana T., Archibong A.E., Looney K.R., Nayyar T.: Do progestin-only contraceptives contribute to the risk of developing depression as implied by beta-arrestin 1 levels in leukocytes? A pilot study. J. Environ. Res. Public Health, 2018, 15 (9), 1966.
24. Skovlund C.W., Mørch L.S., Kessing L.V., Lidegaard Ø.: Association of hormonal contraception with depression. JAMA Psychiatry, 2016, 73 (11), 1154–1162.
25. Charlton B.M., Rich-Edwards J.W., Colditz G.A., Missmer S.A., Rosner B.A., Hankinson S.E., Speizer F.E., Michels K.B.: Oral contraceptive use and mortality after 36 years of follow-up in the Nurses’ Health Study: prospective cohort study. M.J., 2014, 349, g6356.
26. Jung S.J., Cho S.M.J., Kim H.C.: Association of oral contraceptive use with suicidal behavior among representative Korean population: results from Korea National Health and Nutrition Examination Survey (2007-2016). Affect Disord., 2019, 243, 8–15.
27. http://www.urpl.gov.pl/sites/default/files/DHPC_HŚA_3.2019_0.pdf.
28. Wahidin M., Djuwita R., Adisasmita A.: Oral contraceptive and breast cancer risks: a case control study in six referral hospitals in Indonesia. Asian Pac. J. Cancer Prev., 2018, 19 (8), 2199–2203.
29. Walczak K., Misztal-Dwojak A.: Wpływ na układ krążenia. [w:] Szkodliwość doustnej antykoncepcji hormonalnej. Pod red. Jarczewskiej D.Ł., MediPage, Warszawa, 2015, 61–79.
30. Lidegaard Ø., Nielsen L.H., Skovlund C.W., Skjeldestad F.E., Løkkegaard E.: Risk of venous thromboembolism from use of oral contraceptives containing different progestogens and oestrogen doses: Danish cohort study, 2001– B.M.J., 2011, 343, d6423.
31. van Hylckama V.A., Helmerhorst F.M., Vandenbroucke J.P., Doggen C.J.M., Rosendaal F.R.: The venous thrombotic risk of oral contraceptives, effects of oestrogen dose and progestogen type: results of the MEGA case-control study. M.J., 2009, 339, b2921.
32. Parkin L., Skegg D.C., Wilson M., Herbison G.P., Paul C.: Oral contraceptives and fatal pulmonary embolism. The Lancet, 2000, 355 (9221), P21332134.
33. Tricotel A., Raguideau F., Collin C., Zureik M.: Estimate of venous thromboembolism and related-deaths attributable to the use of combined oral contraceptives in France. PLoS One, 2014, 9 (4), e93792.
34. Lidegaard Ø., Løkkegaard E., Jensen A., Skovlund C.W., Keiding N.: Thrombotic stroke and myocardial infarction with hormonal contraception. Engl. J. Med., 2012, 366, 2257–2266.
35. Mladěnka P., Applová L., Patočka J., Costa V.M., Remiao F., Pourová J., Mladěnka A., Karlíčková J., Jahodář L., Vopršalová M., Varner K.J., Štěrba M.: Comprehensive review of cardiovascular toxicity of drugs and related agents. Res. Rev., 2018, 38 (4), 1332–1403.
36. Rosenberg L., Palmer J.R., Rao R.S., Shapiro S.: Low-dose oral contraceptive use and the risk of myocardial infarction. Arch. Intern. Med., 2001, 161 (8), 1065–70.
37. Acute myocardial infarction and combined oral contraceptives: results of an international multicentre case-control study. WHO Collaborative Study of Cardiovascular Disease and Steroid Hormone Contraception. Lancet, 1997, 349 (9060), 1202–9.
38. Chasan-Taber L., Willett W.C., Manson J.E., Spiegelman D., Hunter D.J., Curhan G., Colditz G.A., Stampfer M.J.: Prospective study of oral contraceptives and hypertension among women in the United States. Circulation, 1996, 94, 483–489.
39. Moschos M.M., Nitoda E.: The impact of combined oral contraceptives on ocular tissues: a review of ocular effects. J. Ophthalmol., 2017, 10 (10), 1604–1610.
40. Salem J.E., Dureau P., Bachelot A., Germain M., Voiriot P., Lebourgeois B., Trégouët D.A., Hulot J.S., Funck-Brentano C.: Association of oral contraceptives with drug-induced QT interval prolongation in healthy nonmenopausal women. JAMA Cardiol., 2018, 3 (9), 877–882.
41. Ågren U.M., Anttilat M., Mäenpää-Liukko K., Rantala M.L., Rautiainen H., Sommer W.F., Mommers E.: Effects of a monophasic combined oral contraceptive containing nomegestrol acetate and 17β-oestradiol compared with one containing levonorgestrel and ethinylestradiol on haemostasis, lipids and carbohydrate metabolism. J. Contracept. Reprod. Health Care, 2011, 16 (6), 444–457.
42. Williams W.V.: Hormonal contraception and the development of autoimmunity: A review of the literature. The Linacre Q., 2017, 84 (3), 275–295.
43. Hellwig K., Chen L.H., Stancyzk F.Z., Langer-Gould A.M.: Oral contraceptives and multiple sclerosis/clinically isolated syndrome susceptibility. PLoS One, 2016, 11 (3), e0149094.
44. Kotzamani D., Panou T., Mastorodemos V., Tzagournissakis M., Nikolakaki H., Spanaki C., Plaitakis A.: Rising incidence of multiple sclerosis in females associated with urbanization. Neurology, 2012, 78 (22), 1728-35.
45. Khalili H., Higuchi L.M., Ananthakrishnan A.N., Richter J.M., Feskanich D., Fuchs C.C., Chan A.T.: Oral contraceptives, reproductive factors and risk of inflammatory bowel disease. Gut, 2013, 62 (8), 1153-1159.
46. Trussell J.: Contraceptive failure in the United States. Contraception, 2011, 83 (5), 397-404.
47. Sundaram A., Vaughan B., Kost K., Bankole A., Finer L., Singh S.,  Trussell J.: Contraceptive failure in the United States: estimates from the 2006-2010 National Survey of Family Growth. Perspect. Sex Reprod. Health, 2017, 49 (1), 7-16.
48. Moreau C., Trussell J., Bajos N.: Contraceptive paths of adolescent women undergoing an abortion in France. J. Adolesc. Health, 2012, 50 (4), 389-394.
49. https://www.bpas.org/about-our-charity/press-office/press-releases/women-trying-hard-to-avoid-unwanted-pregnancy-res/.
50. Zeng J., Zou G., Song X., Ling L.: Contraceptive practices and induced abortions status among internal migrant women in Guangzhou, China: a cross-sectional study. BMC Public Health, 2015, 15, 552.

[A] Prawidłowe endometrium podczas fazy wydzielniczej syntetyzuje specyficzne struktury powierzchniowe (molekuły adhezyjne), m.in. integryny oraz cytokiny, umożliwiające przyjęcie przez organizm kobiety odmiennego antygenowo organizmu poczętego dziecka. Ekspresja białek adhezyjnych na powierzchni endometrium w określonej fazie cyklu wyznacza okres receptywności, tzw. okno implantacyjne (19.–22. dzień cyklu). Integryny zostały zidentyfikowane także w jajowodach. (por.: Jarczewska D.Ł., Barczentewicz M.: Czy doustne hormonalne środki antykoncepcyjne działają po zapłodnieniu? [w:] Szkodliwość doustnej antykoncepcji hormonalnej. Pod red. Jarczewskiej D.Ł., MediPage, Warszawa, 2015, 3–36; Halbersztadt A., Pająk J., Nowicki P., Jałocha I., Gabryś M.S.: Implantacja a antygenowość ludzkiego endometrium. . Postępy Hig. Med. Dośw. (online), 2006, 60, 71-77.