Obecnie wiadomo, że za ich etiologią stoi nieprawidłowa terapia samoistnych bólów głowy, takich jak, m.in. migreny. Niestety, ból głowy wynikający z nadużywania leków jest coraz bardziej powszechnym problemem społecznym, bowiem szacuje się, że może on dotyczyć nawet 2% ludzi na całym świecie.
Kiedy mówimy o bólu głowy będącego efektem nadużywania leków?
Ból głowy wynikający z nadużywania leków jest klasyfikowany jako schorzenie wtórne. Jest ono efektem nieprawidłowej terapii wcześniej występujących samoistnych bólów głowy. Co istotne, objawy obu typu bólów, zarówno pierwotnego jak i wtórnego mają bardzo podobne cechy. Stąd, ból głowy wtórny, często mylnie jest postrzegany jako efekt nieskuteczności stosowanych analgetyków. Dlatego, pacjenci często przyjmują kolejne dawki leków przeciwbólowych, zwiększając tym samym nasilenie niesprzyjających objawów. Aby zdiagnozować ból głowy, wynikający z nadużywania leków muszą zostać spełnione następujące warunki:
- przyjmowanie leków przeciwbólowych przez więcej niż 10 dni/ na miesiąc przez okres co najmniej 3 miesięcy;
- występowanie bólu głowy przez przynajmniej 15 dni w ciągu miesiąca;
- występowanie pierwotnego bólu głowy, wobec którego zastosowano leki;
Niestety, wielu pacjentów nie zdaje sobie sprawy, że popularne leki przeciwbólowe dostępne bez recepty mogą być szkodliwe. Stąd, nie wiążą ich nadużywania z występowaniem skutków ubocznych.
Dlatego, do pełnej diagnozy tego schorzenia niezbędny jest dogłębny wywiad z pacjentem, pozwalający stwierdzić jakie leki przeciwbólowe i z jaką częstotliwością on stosuje.
Lekami, których nadużywanie może być przyczyną wystąpienia bólów głowy, są przede wszystkim:
- niesteroidowe leki przeciwzapalne;
- tryptany;
- ergotaminy;
- opioidy;
Patogeneza
U podłoża powstawania bólów głowy wynikających z nadużywania leków leży zaburzenie ośrodkowej modulacji bodźców bólowych, co w efekcie prowadzi do obniżenia progowego odczucia bólu. Na proces ten składa się kilka czynników:
- nadwrażliwość nocyceptywna na bodźce zewnętrzne części układu trójdzielnego;
- zwiększone uwalnianie peptydu związanego z genem kalcytoniny;
- wzrost uwalniania syntetazy tlenku azotu, a także substancji P w jądrach czuciowych nerwu trójdzielnego;
- zwiększona pobudliwość neuronów korowych;
- dysfunkcja układu endokannabinoidowego;
Oprócz powyższych wskazuje się, że wpływ na rozwój bólu głowy, którego przyczyną jest nadużywanie leków, mogą mieć także czynniki genetyczne, a także dysfunkcje psychologiczne, jak np. nieumiejętność radzenia sobie ze stresem.
Leczenie
Leczenie bólu głowy spowodowanego nadużywaniem leków przeciwbólowych polega przede wszystkim na odstawieniu czynnika sprawczego. Jednak proces ten powinien odbywać się stopniowo, gdyż nagłe odstawienie tych substancji leczniczych może prowadzić do przejściowego nasilenia bólu, nudności, wymiotów, zaburzeń snu, tachykardii, czy nadmiernego obniżenia ciśnienia tętniczego. Objawy te mogą się utrzymywać nawet do 10 dni po odstawieniu nadużywanych niesteroidowych leków przeciwzapalnych, co może być niezwykle uciążliwe dla pacjentów. W przypadku wystąpienia silnych symptomów wynikających z odstawienia leków krótkotrwale stosowane są glikokortykosteroidy, takie jak prednizolon lub deksametazon. Dodatkowo, jako element terapii skojarzonej stosowane są leki przeciwwymiotne, np. metoklopramid i ondansetron.
Tego typu terapia może z powodzeniem być prowadzona w warunkach domowych. Jednak, w niektórych przypadkach konieczna jest hospitalizacja. Mowa tutaj, chociażby o pacjentach niezdyscyplinowanych, którzy już po raz kolejny decydują się na leczenie, czy cierpiących z powodu choroby psychologicznej. Również, leczenie szpitalne konieczne jest, gdy nasilenie objawów odstawiennych jest znaczne.
Profilaktyka
Oprócz detoksykacji, w leczeniu bólu głowy spowodowanego nadużywaniem leków istotne są także działania profilaktyczne. Wymienia się tutaj, m.in. wzrost aktywności fizycznej, ćwiczenia behawioralne mające na celu zredukowanie stresu, czy akupunkturę. Wszystkie powyższe skutkują obniżeniem odczuwania progu bólowego, a co za tym idzie mniejszą potrzebą stosowania analgetyków.
W zapobieganiu wystąpienia bólu głowy wynikającego z nadużywania leków bardzo istotna jest rola farmaceutów. To, do nas najczęściej przychodzą pacjenci po poradę i leki mogące złagodzić to schorzenie. W związku tym konieczne jest przeprowadzenie przez nas wywiadu z pacjentem pozwalającego określić, czy kupowane leki są pierwszymi stosowanymi w danym schorzeniu, czy bóle głowy są przewlekłe, a także jak często są one przyjmowane. To wszystko pozwoli ocenić ryzyko pojawienia się bólu głowy spowodowanego nadużywaniem leków i w porę skierować pacjenta do lekarza specjalisty, dzięki czemu zapobiegnie się wystąpienia przykrych objawów, a także trudnego okresu detoksykacji.
