REKLAMA
Magazyn mgr.farm
czw. 13 października 2022, 15:19

Co mówić, by przekonać do szczepień?

W kwestiach zdrowotnych emocje najczęściej nie są dobrym doradcą. Zdecydowanie lepiej opierać się na wiedzy i doświadczeniu przedstawicieli zawodów medycznych, do których zaliczają się farmaceuci. Jak przebić się jednak z merytorycznym komunikatem, gdy po drugiej stronie napotykamy opór naszego pacjenta? Istnieją techniki, które mogą znacznie ułatwić to zadanie.

Ministerstwo Zdrowia broni pomysłu umożliwienia farmaceutom wystawiania recept na antybiotyki (fot. Shutterstock)

Grypa jest poważnym wyzwaniem dla zdrowia publicznego. Dane dotyczące szczepień przeciw grypie mówią same za siebie. Według badań pacjenci 3 razy chętniej decydują się na szczepienie, jeżeli zaleci im to ich lekarz lub inny pracownik ochrony zdrowia. W tej samej sytuacji rodzice co najmniej 6 razy chętniej decydują się na szczepienie swoich dzieci przeciwko grypie. Rola personelu medycznego w zakresie propagowania skuteczności i bezpieczeństwa szczepień wydaje się być nieoceniona. Za szczególną misję należy przyjąć uświadamianie osób z grup ryzyka ciężkich powikłań grypy oraz ich bliskich (czytaj również: Grypa rozprzestrzenia się łatwo. Szczepionka może uratować życie…).

Jak rozmawiać z osobami z grup wysokiego ryzyka? 

Do osób z grup dużego ryzyka powikłań grypy zaliczamy: 

  • wszystkie dzieci w wieku od 6 miesięcy do ukończenia 4 lat; 
  • wszystkie osoby w wieku ≥ 50 lat; 
  • osoby chore na choroby przewlekłe, np. astmę, cukrzycę czy choroby sercowo-naczyniowe – z wyjątkiem nadciśnienia tętniczego; 
  • osoby z upośledzeniem odporności (z powodu leczenia immunosupresyjnego lub zakażenia HIV); 
  • kobiety, które są lub będą w ciąży w czasie sezonu epidemicznego grypy; 
  • dzieci leczone przewlekle kwasem acetylosalicylowym – zachorowanie na grypę zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia zespołu Reya; 
  • pensjonariusze domów spokojnej starości oraz innych placówek przewlekłej opieki pielęgnacyjnej lub medycznej.  

Natomiast osobami z bliskiego kontaktu osób z grup ryzyka nazywamy: 

  • personel placówek ochrony zdrowia; 
  • osoby mieszkające wspólnie lub opiekujące się dziećmi poniżej 4. roku życia, osobami w wieku 50 lat i więcej lub osobami chorymi na schorzenia, warunkujące zwiększone ryzyko ciężkich powikłań grypowych. 

Najlepsze efekty przynoszą rozmowy, które pozwalają zmienić poglądy pacjenta na kwestię szczepienia. A to możliwe jest wtedy, kiedy w swojej argumentacji używamy określeń odnoszących się bezpośrednio do jego motywacji. Daje to farmaceucie przestrzeń na wyrażenie empatii i zrozumienia, a jednocześnie uniknięcie różnicy zdań i nieporozumienia, co rodzi szansę na przełamanie oporu ze strony pacjenta. Prostą metodą wykorzystującą powyższe zalecenie jest metoda parafrazy i zadawania pytań.  

Parafrazowanie i zadawanie pytań – dlaczego lepsze od innych? 

Parafraza i zadawanie pytań to techniki komunikacji, dzięki którym można przekonać pacjentów do uzmysłowienia sobie znaczenia zapobiegania chorobom w celu uniknięcia dodatkowych powikłań. To sposób zalecany przez Eliasa Portera – wybitnego amerykańskiego psychologa. Uważał on, że połączenie obu technik ułatwia prowadzenie otwartego dialogu z pacjentem poprzez gwarancję okazania mu szacunku i wysłuchania jego punktu widzenia. Inne rozwiązania, np. zachęcanie i doradzanie, interpretowanie wprost czy osądzanie są mniej efektywne. Zachęcanie i doradzanie może łączyć się z poczuciem nierównoważnych pozycji. Tworzy ono relację typu rodzic-dziecko, co blokuje pacjenta przed wyrażaniem swojego zdania. Z kolei metoda interpretowania wprost zamyka dialog, ponieważ pacjent czuje, że jego argumenty nie zostały właściwie zrozumiane. Osądzanie zaś jest równoznaczne z rozliczeniem, jeśli nasz osąd okaże się negatywny. Dwie ostatnie techniki nie są rekomendowane i trzeba ich w jak największym stopniu unikać. 

Za pomocą parafrazowania wypowiedzi pacjenta dajemy mu odczuć, że zrozumieliśmy jego komunikat. Takie podejście zapewnia dokładne podsumowanie tego, co powiedział i umożliwia weryfikację myśli i intencji pacjenta. Zarazem w ten sposób nie wyrażamy swojej oceny – ani akceptacji, ani krytyki. Wyróżniamy parafrazę interpretacyjną (rozwinięcie argumentacji) oraz parafrazę dramatyczną (zaostrzenie argumentacji). Z perspektywy psychologii jeśli człowiek rozpoznaje siebie w procesie parafrazowania jego słów, uznaje to, co mówimy, a poprzez przeświadczenie o byciu zrozumianym zaczyna ponownie zastanawiać się nad swoim stanowiskiem związanym z odmową. Jeżeli jednak nie widzi on siebie w parafrazie, to utwierdza się w swoim przekonaniu, przedstawia bardziej szczegółowe wyjaśnienie swojej odmowy i, niestety, podtrzymuje swoje stanowisko. 

Po dokonaniu parafrazy warto kontynuować rozmowę, zadając 2-3 pytania otwarte. To wiąże się najczęściej z możliwością wyartykułowania swoich poglądów przez pacjenta (w tym swojej niechęci), poruszenia kwestii, których nie do końca rozumie i zadania dodatkowych pytań. Formułowanie pytań otwartych bazuje na zastosowaniu 7 słów, ułatwiających dalszy dialog. 

Słowa wykorzystywane w pytaniach otwartych to: 

  • kto
  • które/jakie 
  • gdzie 
  • co 
  • kiedy 
  • ile 
  • jak. 

Pytania, które zadaje farmaceuta, mogą dotyczyć: 

  • zdrowia – np. “Jakie ryzyko jest Pan gotowy podjąć?”; 
  • pracy – np. “Kiedy musi Pan wrócić do pracy?”; 
  • rodziny – np. “W jakiej imprezie rodzinnej chciałby Pan uczestniczyć tej zimy?”; 
  • hobby – np. “Jakie sposoby spędzania wolnego czasu lubi Pan najbardziej?”. 

W trakcie próby przekonania kogoś do jakiegoś działania unikamy używania słowa “dlaczego”. 

Kolejne artykuły, które zostaną opublikowane już niebawem, przedstawią konkretne przypadki pacjentów z grup ryzyka, stosujących różnorodną argumentację, sprzeciwiającą się szczepieniom przeciw grypie. Wśród nich znajdą się pacjenci tacy jak: kobieta w wieku około 50 lat cierpiąca na astmę, student cierpiący na cukrzycę, ponad siedemdziesięcioletni mężczyzna mający problemy sercowo-naczyniowe czy młoda kobieta w ciąży. Podane zostaną przykłady rozmów, które mogą zostać poprowadzone przez farmaceutów zza pierwszego stołu. Już dziś serdecznie zapraszam do ich lektury. 

 

Więcej informacji znajdziesz na stronie: https://mgr.farm/szczepienia-przeciw-grypie-wspieramy-zmiany/

 

Źródło: 

Ogólnopolski Program Zwalczania Grypy, Jak skutecznie rekomendować szczepienia przeciw grypie pacjentom z grup ryzyka? Poradnik dla lekarzy i personelu medycznego (wyd. II), Instytut Oświaty Zdrowotnej Fundacja Haliny Osińskiej, Warszawa 2014.