Choć dyskusja na temat możliwości wykonywania szczepień nie zadziałała na korzyść społeczeństwa, żaden szanujący się farmaceuta nie powinien złożyć broni, ale stać w pierwszym szeregu gotowy do walki, choćby szerząc kaganek wiedzy. A ten obecny sezon oferuje nam sporo.
Ostatni dzwonek na szczepienie!
Naszą nadrzędną rolą w rozmowie z pacjentem powinno być podkreślanie faktu, że szczepienia przeciw grypie można realizować w czasie trwania całego sezonu grypowego. Jednak wybierając miesiąc, w którym zaszczepimy się przeciw grypie, należy brać pod uwagę czas potrzebny na wykształcenie odporności – zwykle 2-3 tygodnie. Ponadto, optymalny czas, który wybieramy na szczepienie przeciw grypie powinien wyprzedzać szczyt zachorowań. W Polsce szczyt zachorowań na grypę odnotowujemy w okresie od stycznia do marca, aczkolwiek w poszczególnych sezonach ten czas może się nieznacznie różnić. Dlatego optymalny czas na szczepienia przeciw grypie przed szczytem zachorowań na grypę to wrzesień – grudzień.
W Europie szczyt zachorowań na grypę w sezonie 2018/2019 przypadał w lutym. Sezon grypowy 2019/2020 jest wyjątkowy z tego powodu, że szczepy wirusa A/H3N2 wymagały dokładniejszej analizy i WHO o miesiąc później przekazała końcowe rekomendacje dotyczące szczepów wirusa grypy, co z kolei spowodowało opóźnienia w procesach produkcyjnych szczepionek przeciw grypie w sezonie 2019/2020. Późniejsze rozpoczęcie sezonu szczepień przeciw grypie, pod warunkiem płynnego przebiegu programu szczepień może wywołać wbrew pozorom pozytywny efekt. Rozpoczęcie realizacji szczepień z miesięcznym oznacza uodpornienie przeciw grypie bliżej szczytu zachorowań i wyższą efektywność szczepienia.
Zgodnie z rekomendacjami, szczepienia należy kontynuować dopóki wirusy grypy krążą w populacji i dostępna jest szczepionka z danego sezonu. Szczepienie jest korzystne nawet jeżeli realizujemy je kiedy rozpoczęła się aktywność wirusa grypy. Osoby niezaszczepione mogą zaszczepić się do kiedy stwierdzamy wzrost zachorowań na grypę.
Szczepionki na sezon 2019/2020
W obecnym sezonie grypowym na terenie Polski zarejestrowanych zostało 5 szczepionek:
- Influvac Tetra – szczepionka inaktywowana, zawierająca oczyszczone antygeny powierzchniowe 4 wirusów grypy przygotowana w postaci zawiesiny do wstrzykiwań domięśniowo lub podskórnie, zawiera dwa oczyszczone antygeny hemaglutyninę (HA) i neuraminidazę (NA) o zachowanych właściwościach antygenowych; należy do należy do grupy szczepionek podjednostkowych III generacji z dodatkowymi etapy oczyszczania w stosunku do etapów procesu wytwarzania szczepionek typu rozszczepiony wirion
- Vaxigrip Tetra– szczepionka inaktywowana, zawierająca jako antygeny rozszczepiony wirion uzyskany z 4 wirusów grypy, przygotowana w postaci zawiesiny do wstrzykiwań domięśniowo lub podskórnie; należy do grupy szczepionek inaktywowanych II generacji – jest przygotowywana z inaktywowanych cząstek wirusa grypy
- Fluarix Tetra – analogicznie do Vaxigrip Tetra
- Fluenz Tetra – szczepionka żywa, antygenami są atentowane wirusy grypy wielokrotnie pasażowane w ten sposób, aby rozmnażały się tylko w niższej temperaturze około 25°C (cold-adapted), co powoduje, że replikują się w jamie nosowej, a nie replikują w płucach; przygotowana do podawania donosowo
- Influvac – szczepionka inaktywowana, zawierająca oczyszczone antygeny powierzchniowe 3 wirusów grypy, przygotowana w postaci zawiesiny do wstrzykiwań domięśniowo lub podskórnie, zawiera dwa oczyszczone antygeny hemaglutyninę (HA) i neuraminidazę (NA) o zachowanych właściwościach antygenowych; należy do należy do grupy szczepionek podjednostkowych III generacji
Co z kobietami w ciąży?
Kobiety w ciąży oraz ich niemowlęta są obarczone wysokim ryzykiem wystąpienia objawów grypy podczas pandemii i sezonowych epidemii. W związku zaleca się wszystkim ciężarnym szczepienia przeciw grypie, które mogą chronić przed grypą zarówno matki oraz ich nowo narodzone dzieci. Niestety – akceptacja dla takiego sposobu profilaktyki jest niewystarczająca. British Medical Journal opublikował kanadyjskie wyniki badań, które potwierdzają, że szczepienie przeciw grypie kobiet w ciąży jest bezpieczne dla matki oraz jej potomstwa. Nie wykazano związku pomiędzy ekspozycją na szczepionkę przeciw grypie pandemicznej A(H1N1)pdm09 podawanej w czasie ciąży a sytuacją zdrowotną dziecka we wczesnym dzieciństwie.
Kanadyjczycy postanowili ocenić związek między szczepieniem przeciw grypie pandemicznej H1N1 w 2009 r. kobiet w ciąży a wynikami zdrowotnymi u dzieci w ciągu pierwszych pięciu lat ich życia. Wykorzystano lokalne rejestry urodzeń połączone z kartami zdrowia dzieci urodzonych od listopada 2009 r. do października 2010 r., a następnie obserwowano stan ich zdrowia do 5. roku życia. Wśród 104 249 dzieci urodzonych w tym czasie, 30% z nich stanowiły dzieci, których matki zaszczepiono w ciąży przeciw grypie. Nie stwierdzono występowania podwyższonego ryzyka raka, zakażeń, chorób przewlekłych, przyjęć do szpitala lub zgonów dzieci matek szczepionych w okresie ciąży.
Farmaceuci są wciąż cenionym społecznie i rzetelnym źródłem wiedzy, więc zróbmy z tego użytek i uczulajmy pacjentów na problem profilaktyki grypy poprzez wykonywanie szczepień ochronnych. Europejska sekcja WHO na swojej stronie przygotowała szereg gotowych materiałów edukacyjnych, które są możliwe do pobrania w języku polskim. Skorzystajmy z nich i pokażmy w aptekach, że z grypą można walczyć!
