Etyka w zawodzie farmaceuty

Etyka w zawodzie farmaceuty

Apteka jest miejscem, w którym etyka obowiązuje tylko niektórych – w zależności od pełnionej funkcji i zajmowanej pozycji. Czy etyka zatem bywa problematyczna w działalności aptecznej? Okazuje się, że etyka zawodowa związana jest niewątpliwie z samodzielnością i niezależnością zawodową, która w zawodzie farmaceuty nie jest dostatecznie uregulowana a co za tym idzie, nie jest chroniona.

Kodeks Etyki Aptekarza RP skierowany jest do wszystkich farmaceutów, członków samorządu aptekarskiego, w tym do aptekarzy, czyli osób wykonujących zawód farmaceuty w aptece, punkcie aptecznym lub hurtowni farmaceutycznej. (fot. Shutterstock)

Art. 21 pkt 1 ustawy z dnia 19 kwietnia 1991 r. o izbach aptekarskich (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r. poz. 1496) zobowiązuje do przestrzegania zasad etyki i deontologii zawodowej, godnego zachowywania się i sumiennego wykonywania swoich obowiązków zawodowych tylko członków samorządu aptekarskiego. To zobowiązanie nie jest skierowane do techników farmaceutycznych. Nie jest adresowane także do właścicieli aptek (poza coraz węższą grupą aptekarzy – osób fizycznych - należących do samorządu). Etyka zawodowa nie wiąże podmiotów działających w formie spółek prawa handlowego, nawet jeśli prowadzą je farmaceuci. Dla zobrazowania sytuacji: etyką zawodową związany jest kierownik apteki i jego niektórzy podwładni czyli tylko magistrowie farmacji. Do zasad etycznych kierownik apteki nie może odwołać się w relacji z innymi podwładnymi czyli w relacji z technikami farmaceutycznymi ani w relacji z właścicielem apteki (nienależącym do samorządu). Etyka w aptece nabiera więc wyjątkowo wybiórczego charakteru.

W dzisiejszym świecie etyka zawodowa ma swoich niewątpliwych zwolenników i konsekwentnych przeciwników. Jedni widzą potrzebę, a nawet konieczność tworzenia specyficznych norm moralnych na potrzeby określonych zawodów, inni uważają, że potrzeba ta jest sztuczna [1]. Dlatego też w poniższym opracowaniu staram się odpowiedzieć na pytanie: czy etyka zawodowa wpływa na wykonywanie zawodu farmaceuty, zawodu zaufania publicznego?

Etyka zawodowa jest teorią odpowiedzialnej, a więc moralnie dobrze realizowanej pracy, wykonywanej dzięki sprawnościom warunkującym efektywną pracę. Normy etyczne w niektórych zawodach były formułowane już w starożytności. W średniowieczu wraz z rozwojem działalności rzemieślniczej i wyodrębnieniem się nowych zawodów etyka zawodowa nabrała cech formalnych. Zasady postępowania ludzi wykonujących określone zawody zostały wyraźnie wyznaczone i stanowiły jeden z zasadniczych elementów przygotowania do ich profesjonalnego wykonywania [2].

Etyka zawodowa związana jest niewątpliwie z samodzielnością i niezależnością zawodową, która w zawodzie farmaceuty nie jest dostatecznie uregulowana a co za tym idzie, nie jest chroniona.

Zatem warunki zewnętrzne funkcjonowania zawodu farmaceuty nie są sprzyjające. W tym kontekście optymistycznie należy ocenić nowe realia prawne, w których nowo otwieraną aptekę prowadzić może wyłącznie aptekarz, związany etyką zawodową.

Farmaceutów obowiązuje w ich pracy Kodeks Etyki Aptekarza RP uchwalony 22 stycznia 2012 r. przez VI Krajowy Zjazd Aptekarzy. Poprzednio obowiązujący Kodeks z 1993 r. nie zapisał się chlubnie w naszej samorządowej historii ponieważ zawierał normy, które zostały uznane w 2000 r. przez Sąd Najwyższy (SN) za niedozwolone praktyki monopolistyczne. Wyrok SN wymusił dokonanie modyfikacji treści Kodeksu, których celem było usunięcie sprzecznych z prawem regulacji.

Każdy kodeks etyczny jest katalogiem standardów zachowań, określa sposób postępowania i zachowania. Powinien być skonstruowany w sposób zrozumiały i jasny. Zawarte w nim reguły muszą znajdować odzwierciedlenie w regulacjach prawnych. Prawidłowo skonstruowany kodeks powinien zawierać właściwe sposoby zachowania a nie tylko ukazanie zakazów, aby nie kreować postawy minimalistycznej opartej tylko na ścisłym wypełnianiu poleceń i obowiązków bez własnego zaangażowania i samodzielnej kreatywności [3].

Kodeks Etyki Aptekarza RP skierowany jest do wszystkich farmaceutów, członków samorządu aptekarskiego, w tym do aptekarzy, czyli osób wykonujących zawód farmaceuty w aptece, punkcie aptecznym lub hurtowni farmaceutycznej.

Tytuł Kodeksu i zakres jego regulacji oraz zapis umieszczony we wstępie: „wymienione w Kodeksie zasady postępowania obowiązują wszystkich czynnych zawodowo aptekarzy” może wskazywać, że zawarte zasady odnoszą się głównie do działalności związanej z prowadzeniem apteki a także hurtowni farmaceutycznej oraz pracą w aptece lub hurtowni farmaceutycznej. Jednakże postanowienia Kodeksu stosuje się odpowiednio do osób wykonujących zawód farmaceuty, niebędących aptekarzami (jasno precyzuje to art. 29 Kodeksu).



Użycie wyrazu „kodeks” sugeruje formę legislacyjną, mogąc nakierować na mylną tezę, że Kodeks Etyki Aptekarza RP (dalej KEA) jest aktem prawnym. Jednakże Kodeks ten aktem normatywnym nie jest, bo samorząd zawodowy nie jest uprawniony do tworzenia prawa. Konstytucja RP (art. 87) przewiduje tzw. zamknięty katalog źródeł powszechnie obowiązującego prawa, do którego zalicza się - poza Konstytucją RP - tylko ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe i rozporządzenia. Normy etyczne, które wynikają z kodeksów etycznych mogą być inkorporowane przez akt prawny do systemu obowiązującego prawa i wtedy dookreślają treść norm prawnych zawartych w ustawie. Przepisy kodeksów, które są aktami prawnymi, np. Kodeksu karnego penalizują określone zachowania, zawierając dyspozycje co do wymiaru kary za poszczególne przewinienia. Natomiast KEA kar nie przewiduje, nie ma też taryfikatora kar w procedurze postępowania w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej. Rodzaj możliwych kar zawiera ustawa z dnia 19 kwietnia 1991 r. o izbach aptekarskich. Mimo, że Kodeks Etyki nie jest aktem prawnym, to jednak powinien być uwzględniany w procesie stosowania prawa, jego wykładni i powinien mieć wpływ na tworzenie nowych rozwiązań prawnych [4].

Zwerbalizowanym przyrzeczeniem przestrzegania zasad etycznych w pracy aptekarza jest ślubowanie. Składa je każdy, komu przyznano prawo wykonywania zawodu a odbiera je prezes właściwej okręgowej rady aptekarskiej albo Prezes Naczelnej Rady Aptekarskiej.

Jego treść jest następująca: „Ślubuję uroczyście w swej pracy farmaceuty sumiennie, gorliwie i z należytą starannością wykonywać swoje obowiązki, mając zawsze na uwadze dobro pacjenta, wymogi etyki zawodowej i obowiązujące prawo, a także zachować tajemnicę zawodową, zaś w postępowaniu swoim kierować się zasadami godności, uczciwości i słuszności”.

Obowiązek kierowania się zasadami etyki zawodowej dla farmaceuty występuje niezależnie od obowiązku przestrzegania uregulowań prawnych związanych z wykonywaniem zawodu. Przepisy prawa uzupełnione są więc dodatkowymi normami zawartymi w Kodeksie.

Kodeks Etyki Aptekarza RP ma wpływ na wykonywanie zawodu farmaceuty w aptece. Niestety tylko farmaceuty. Nie wiąże koordynatora, właściciela apteki, czy koleżanek i kolegów, będących technikami farmaceutycznymi, którzy są z nami „na zmianie”. Czy nie jest to sytuacja paradoksalna z punktu widzenia bezpieczeństwa i dobra pacjenta?

Literatura:

  1. M. Środa: Argumenty za i przeciw etyce zawodowej, Etyka, nr 27, 1994.
  2. W. Drzeżdżon: Etyczne aspekty pracy zawodowej. Wybrane zagadnienia, Studia Gdańskie. Wizje i rzeczywistość, t. X, 21-35
  3. A. Zimmermann: Prawo farmaceutyczne. Kodeks Etyki Aptekarza RP - kształcenie ustawiczne farmaceutów, Wrocław, 2014.
  4. P. Dzienis, Zasady prawa medycznego, Studia Prawnicze, 3-4, 109, 2000.

_____________________________________________________
Zacytuj ten artykuł jako:

  • Agnieszka Zimmermann, Etyka w zawodzie farmaceuty, MGR.FARM, nr 4/2017 (14), str. 18-19

Lekarze weterynarii zostali zawiadomieni o tej sprawie i poproszeni o zgłaszanie wszelkich działań niepożądanych. (fot. Shutterstock)Masz czworonoga? Uważaj na ten lek!

Komitet ds. Weterynaryjnych Produktów Leczniczych EMA ostrzega o przypadkach urazu oczu zwierząt...

Łącznie zatrzymano do chwili obecnej 23 osoby, a spośród nich 5 zostało tymczasowo aresztowanych. (fot. Policja.pl)Nielegalnie produkowano leki na...

Poznańscy policjanci z CBŚP kontynuując sprawę likwidacji największej na świecie fabryki...

Trainers Development Camp

Trainers Development Camp (TDC) to projekt Międzynarodowej Federacji Studentów Farmacji (IPSF),...

Pracownica apteki poprosiła napastnika, aby się odsunął, a ten wyszedł posłusznie zza ladę do strefy klienta, w tym czasie nadal szukała pilota antynapadowego. (fot. Shutterstock)Pracownica apteki całodobowej...

Sąd Okręgowy w Łodzi rozpatrywał niedawno sprawę napadu na aptekę całodobową. Napastnik groził...

Czy w świetle obowiązującego rozporządzenia apteka może zrealizować receptę, której wpisano tylko imię, nazwisko i PESEL pacjenta? (fot. Kamil Guzy)Kolejne niejasności w rozporządzeniu w...

W minionym tygodniu weszła w życie nowelizacja rozporządzenia w sprawie recept, która miała...