Magazyn mgr.farm

Fakty i mity o kaszlu

28 listopada 2017 10:23

Kaszel to objaw najczęściej kojarzony z odwiecznym dylematem: „suchy czy mokry?”. Dla części pacjentów kaszel trwający kilka dni jest powodem zaniepokojenia, inni nie szukając przyczyny miesiącami przyjmują leki przeciwkaszlowe. Czy suchy kaszel należy hamować? Czy leki na nadciśnienie mogą powodować kaszel? Z takimi pytaniami spotyka się każdy farmaceuta, a prawidłowe odpowiedzi mogą zaskakiwać…

Z jakimi mitami na temat kaszlu można spotkać się wśród pacjentów i farmaceutów?

Kaszel to odruchowa odpowiedź obronna układu oddechowego na zalegającą albo spływającą do gardła, krtani, tchawicy i oskrzeli wydzielinę, a także na obecność ciała obcego w drogach oddechowych. Ma on na celu ich oczyszczenie. Jednak przedłużający się kaszel jest powodem niepokoju pacjentów, a także opiekunów chorych dzieci. Z tego względu ten objaw jest bardzo częstym powodem wizyt u lekarza [1].

MIT
Kaszel to zawsze objaw chorobowy

Kaszel jest to mechanizm obronny. Sam w sobie nie jest chorobą, lecz objawem klinicznym, który mogą powodować różne schorzenia, ale także może być zjawiskiem fizjologicznym. Zdrowe dzieci mogą kasłać nawet kilkanaście razy na dobę, a u 5% populacji można zaobserwować regularne pojawianie się kaszlu w godzinach nocnych [2].

MIT
Kaszel ostry to zawsze kaszel infekcyjny

Kaszel u dorosłych klasyfikowany jest na podstawie czasu trwania jako ostry, podostry albo przewlekły. Ostry kaszel utrzymuje się do 3 tygodni, podostry 3-8 tygodni, a przewlekły trwa ponad 8 tygodni. Najczęstszą przyczyną ostrego kaszlu jest zakażenie wirusowe górnych dróg oddechowych, lecz może być to także objaw wtórny w stosunku do zaburzenia krążeniowo-oddechowego. Inne przyczyny to: zaostrzenie POChP albo astmy oskrzelowej, a także środowiskowa lub zawodowa ekspozycja na czynniki drażniące [3].

MIT
Antybiotyk zastosowany w zapaleniu oskrzeli ma korzystny wpływ na przebieg choroby

Ostre zapalenia oskrzeli najczęściej występują w grupie dzieci poniżej 2 roku życia, a także u dzieci i młodzieży w wieku 10-15 lat [4]. Najczęstszą przyczyną są wirusy oddechowe: u dzieci poniżej 5 r. ż. głównie RS oraz paragrypy, a u starszych, jak i u dorosłych – wirusy grypy. Często praktyką w terapii ostrego zapalenia oskrzeli, zwłaszcza u dzieci, jest stosowanie antybiotyków, które w opinii wielu rodziców oraz niektórych lekarzy praktyków mają korzystny wpływ na przebieg choroby. Wyniki licznych badań klinicznych nie potwierdzają skuteczności antybiotykoterapii w leczeniu ostrego zapalenia oskrzeli. Terapii antybiotykiem wymaga jedynie leczenie ostrego zapalenia oskrzeli w przebiegu krztuśca [4]. Można ją także rozważyć, kiedy czas trwania kaszlu przekracza 14 dni, kiedy udokumentowano ekspozycję na krztusiec albo stwierdzana jest epidemia tej choroby[1].

MIT
Pojawienie się ropnej plwociny wskazuje na zapalenie płuc

Obecność żółto-zielonkawej tzw. ropnej wydzieliny nie wskazuje na zapalenie płuc, ani nie jest równoznaczne z nadkażeniem bakteryjnym. W trakcje infekcji dochodzi do zmiany zabarwienia wydzieliny wynikającej z pojawienia się w niej domieszki złuszczonych nabłonków i migracji neutrofilów [1].

MIT
Suchy kaszel zawsze wymaga stosowania leków przeciwkaszlowych

Według zasad klasycznej pulmonologii, kaszlu jako ważnego odruchu obronnego nie powinno się tłumić. Zgodnie z rekomendacjami postępowania w pozaszpitalnych zakażeniach układu oddechowego stosowanie leków przeciwkaszlowych, ze względu na samoograniczający charakter infekcji, uzasadnione jest tylko w skrajnych przypadkach m.in. u dzieci po zabiegach chirurgicznych czy mających przepuklinę. Można je zastosować także w sytuacji, gdy suchy, meczący, a nawet czasem powodujący ból, kaszel wyczerpuje chorego, utrudnia karmienie albo pojenie dziecka, przyjmowanie leków oraz poważnie zaburza sen. Te objawy upośledzają proces zdrowienia i z tego względu u tych chorych należy zmniejszyć nasilenie kaszlu. Istotne jest, żeby leki przeciwkaszlowe były stosowane jak najkrócej [1].

FAKT
Miód hamuje kaszel ze skutecznością porównywalną do dekstrometorfanu

Przeprowadzone badania potwierdzają, że miód stosowany wieczorem wpływał na zmniejszenie kaszlu w przebiegu ostrej infekcji oraz na lepszą jakość snu w stopniu większym niż placebo, difenhydramina czy brak interwencji. Efekt ten był porównywalny do dekstrometorfanu. Nie należy jednak miodu podawać niemowlętom ze względu na ryzyko botulizmu [5].

FAKT
Leki przeciwhistaminowe hamują kaszel

Do leków o działaniu hamującym kaszel należą także leki przeciwhistaminowe, lecz tylko te starej generacji, takie jak prometazyna, klemastyna czy hydroksyzyna. Aktywność przeciwkaszlowa jest wynikiem działania uspokajającego oraz parasympatykolitycznego, które polega na zmniejszeniu wydzielania gruczołów surowiczo-śluzowych [1]. Jednocześnie mogą one powodować szereg działań niepożądanych ze strony ośrodkowego układu nerwowego, takich jak senność, pogorszenie sprawności psychoruchowej czy zaburzenia pamięci [5]. Efektem ubocznym podczas ich stosowania mogą również być zaburzenia rytmu serca oraz depresja ośrodka oddechowego [6].

MIT
Chrypka i towarzyszący jej kaszel to zawsze objaw infekcji

Chrypka oraz inne problemy głosowe, chrząkanie, spływanie śluzu do gardła czy uczucie nadmiaru śluzu to objawy, na które często pacjenci skarżą się podczas infekcji. Warto jednak pamiętać, że jeśli te objawy utrzymują się ponad 8 tygodni (kaszel przewlekły) to mogą być związane z refluksem krtaniowo-gardłowym [5]. Występująca zgaga, niestrawność, uczucie kwasu w gardle są objawami sugerującymi chorobę refluksową [4, 5].

MIT
Kaszel utrzymujący się kilka tygodni po infekcji to zawsze niepokojący objaw

Obecność licznych komórek prozapalnych, a także nacieczenie przeciwciałami ścian dróg oddechowych sprzyja zniszczeniu błony śluzowej. Z tego względu częstym powikłaniem jest pozapalna nadreaktywność oskrzeli, która może utrzymywać się w przypadku infekcji wirusowej do 8 tygodni, po infekcjach bakteriami atypowymi do 3 miesięcy, a po krztuścu nawet do pół roku [7]. Niejednokrotnie przyczyną kaszlu poinfekcyjnego jest przedłużający się stan zapalny górnych dróg oddechowych, w szczególności nosa i zatok przynosowych, prowadzący do trwającej tygodniami stymulacji receptorów kaszlu wydzieliną spływającą do dolnych dróg oddechowych [4].

MIT
Antybiotyki łagodzą kaszel w przebiegu krztuśca

Krztusiec, zwany w Chinach studniowym kaszlem, to ostra zakaźna choroba układu oddechowego [8]. Zastosowanie antybiotyku w tej chorobie nie wpływa na jej przebieg, a jedynie gdy terapia została wdrożona dostatecznie wcześnie (przed końcem 3 tyg. okresu kaszlu napadowego) antybiotyk ogranicza transmisję zakażenia [1].

FAKT
Zalegająca w uchu woskowina może być przyczyną kaszlu

W powstawaniu odruchu kaszlowego udział biorą receptory kaszlowe usytuowane w drogach oddechowych, a także w opłucnej, osierdziu, przewodzie słuchowym zewnętrznym, przeponie i żołądku. Przyczyną kaszlu przewlekłego może być zaleganie woskowiny, ciało obce albo inne zmiany patologiczne w przewodzie słuchowym zewnętrznym [7, 9].

MIT
Kaszel wywołany przez inhibitory konwertazy angiotensyny pojawia się od razu po rozpoczęciu terapii

Inhibitory ACE wywołują suchy kaszel u 5-20% pacjentów, częściej u kobiet niż u mężczyzn. Ten efekt jest niezależny od dawki, a kaszel może się pojawić tydzień, a nawet 6 miesięcy po rozpoczęciu leczenia [3].

FAKT
Kaszel nasilający się w nocy może być związany z refluksem żołądkowo-przełykowym

Pora dnia, a także sezonowość występowania kaszlu, mogą być pomocne podczas diagnozy jego przyczyny. Kaszel występujący albo nasilający się w pozycji leżącej (w nocy) sugeruje refluks żołądkowo-przełykowy albo zespół kaszlu z górnych dróg oddechowych (znany również jako zespół ściekania wydzieliny po tylnej ścianie gardła) [3, 5].

Przy przedłużającym się kaszlu lekarze, niejednokrotnie pod naciskiem pacjentów, zalecają antybiotykoterapię. Przypominajmy pacjentom, że kaszel po infekcji może trwać nawet kilka tygodni. Gdy trwa dłużej, a przed wszystkim nasila się, należy wykluczyć inne przyczyny.

Literatura:


  • Rekomendacje postępowania w pozaszpitalnych zakażeniach układu oddechowego 2016
  • Lange J. Kaszel
  • Benich J.J. Ocena pacjenta z przewlekłym kaszlem
  • Stanowisko Komisji Chorób Układu Oddechowego Komitetu Patofizjologii Klinicznej PAN Zakażenia układu oddechowego
  • Doniec Z., Mastalerz-Migas A., Krenke K., Mazurek H., Bieńkowski P. Rekomendacje postępowania diagnostyczno-terapeutycznego w kaszlu u dzieci dla lekarzy POZ
  • Rygalski M., Zawisza E. Postępowanie terapeutyczne w przeziębieniu
  • Rygalski M., Zawisza E Leczenie kaszlu infekcyjnego
  • Jóźwiak H., Wysocki J. Krztusiec- nadal aktualny problem kliniczny
  • Batura-Gabryel H. Kaszel- trudny problem kliniczny

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]

Odpowiadasz:

avatar
Akceptuję regulamin dyskusji *
Komentujesz jako gość! Chcesz być informowany o nowych komentarzach w temacie? Zarejestruj się, lub jeśli już masz konto w grupie farmacja.net - .

Powiązane artykuły

Sieciowa czyli jaka? Sieciowa czyli jaka?

Sporo złego mówi się ostatnio o aptekach sieciowych – i słusznie. Zauważyłem jednak, że jedynie farm...

Klucz do polskich aptek Klucz do polskich aptek

Czy istnieje jeden uniwersalny klucz, jeden zapis, który byłby w stanie odmienić z dnia na dzień obl...

Otwarcie dające nadzieję Otwarcie dające nadzieję

Niecały tydzień temu w Jachrance, Delegaci na KZA zadecydowali o sporych zmianach personalnych w nas...