Fakty i mity o nadciśnieniu

25 kwietnia 2017 06:49

Na nadciśnienie tętnicze choruje coraz więcej osób. Przyczynia się do tego „niezdrowy” tryb życia – nadużywanie soli kuchennej, brak aktywności fizycznej oraz otyłość. Niestety tylko część osób ze zdiagnozowanym nadciśnieniem stosuje się do zaleceń lekarskich. Niektórzy uważają, ze skoro podwyższone ciśnienie „nie boli” to nie muszą się leczyć i narażać na działania niepożądane leków. A jak jest w rzeczywistości?

Czy chorzy na nadciśnienie mogą pić kawę? Czy pomiary ciśnienia można wykonywać na prawej ręce?

Nadciśnienie tętnicze (łac. hypertonia arterialis) jest to stan chorobowy istotnie zwiększający wskaźnik umieralności oraz równolegle jeden z najgroźniejszych i najczęściej występujących czynników ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego. Jest ono związane z trwałym podwyższeniem wartości ciśnienia przyjętego za właściwe dla danej grupy wiekowej na skutek rozregulowania mechanizmów homeostatycznych. Z wyników badań wynika, że większość przypadków nadciśnienia (ok. 90%) ma charakter pierwotny (idiopatyczny) [1].

Mit 1 – Rozpoznanie nadciśnienia jest możliwe na podstawie pojedynczego pomiaru w gabinecie lekarskim.

Prawidłowo wykonany pośredni pomiar gabinetowy wysokości ciśnienia tętniczego (BP, blood pressure) jest podstawą rozpoznania nadciśnienia. O nadciśnieniu tętniczym możemy mówić, gdy średnie wartości BP z minimum dwóch pomiarów wykonanych podczas co najmniej dwóch różnych wizyt lekarskich są równe albo wyższe niż 140 mm Hg dla ciśnienia skurczowego (SBP) i/lub 90mm Hg dla rozkurczowego (DPB). U osób z wartościami BP≥180≥110 mm Hg dopuszczalne jest rozpoznanie nadciśnienia podczas pierwszej wizyty, po uprzednim wykluczeniu czynników podwyższajacych wartości BP – tj. lęk, spożycie alkoholu lub ból [2].

Mit 2 – Nadciśnienie nie boli, więc nie trzeba go leczyć.

Z badań statystycznych wynika, że jedynie 8,1% chorych z nowo rozpoznanym nadciśnieniem ściśle przestrzegało zaleceń lekarskich (tj. przyjmowało leki przez co najmniej 80% dni). Pacjenci często nie przestrzegają wskazań lekarza, ponieważ u wielu z nich przed rozpoczęciem leczenia nie wystąpiły wyraźne objawy [1]. Chorzy dodatkowo zaadaptowani do wysokich wartości ciśnienia w początkowych okresach terapii mogą odczuwać dyskomfort związany ze skutkami jego obniżenia, takimi jak zawroty głowy, osłabienie, paradoksalne bóle głowy czy nawet (w przypadkach zbyt szybkiego obniżania ciśnienia) ortostatyczne spadki ciśnienia [3].

Mit 3 – Pomiar należy zawsze wykonywać na lewym ramieniu (od serca).

Pomiar BP z reguły jest wykonywany na kończynie górnej niedominującej (na lewej u praworęcznych, prawej u leworęcznych). W przypadku pierwszorazowego pomiaru zalecane jest dokonanie pomiaru na obu ramionach i w sytuacji, gdy wartości różnią się istotnie, to kolejnych pomiarów pacjent powinien dokonywać po tej stronie, po której ciśnienie było wyższe. Istotne znaczenie ma również właściwe położenie ręki podczas pomiaru, łokieć powinien być podparty, a ramie powinno znajdować się na wysokości serca oraz mięśnie badanej kończyny należy rozluźnić. Położenie ramienia powyżej poziomu serca może zaniżać wartości ciśnienia, a poniżej – zawyżać [4].

Mit 4 – Im niższe ciśnienie tym lepiej.

Według aktualnych analiz optymalne zmniejszenie globalnego ryzyka powikłań sercowo-naczyniowych u większości pacjentów uzyskuje się poprzez obniżenie ciśnienia tętniczego do wartości poniżej 140/90 mm Hg [2]. Jednak optymalne wartości docelowe są wciąż przedmiotem debaty. Ustalenie wartości ciśnienia tętniczego zbyt wysoko, może prowadzić do wzrostu częstości zdarzeń sercowo-naczyniowych, które występują w związku z szkodliwymi efektami nadciśnienia, natomiast wyznaczenie tej wartości zbyt nisko, może prowadzić do efektów niepożądanych z powodu epizodów hipotensji, a także niedokrwienia narządów [5]. U pacjentów z cukrzycą docelowe BP jest poniżej 140/85, podczas gdy u osób w podeszłym wielu zalecane jest ostrożniejsze obniżanie SBP do wartości poniżej 150 mm Hg [2].

Mit 5 – Domowy pomiar ciśnienia należy wykonać po zażyciu leków.

Samodzielny pomiar przez pacjenta powinien być wykonywany o stałych porach, bezpośrednio przed przyjęciem leków, a w godzinach porannych przed posiłkiem [2]. Nie należy mierzyć ciśnienia bezpośrednio po wysiłku lub paleniu papierosów [4]. Warto pamiętać, że wartość ciśnienia mierzonego w warunkach domowych nie powinna przekraczać 135 lub/i 85 mm Hg [2].

Mit 6 – Nawet przy wykryciu łagodnego nadciśnienia należy do razu rozpocząć leczenie.

U pacjentów z nadciśnieniem tętniczym łagodnym oraz nieobciążonych innymi czynnikami ryzyka sercowo-naczyniowego zaleca się wyłącznie postępowanie niefarmakologiczne. Dopiero brak skuteczności takiego leczenia, bądź zaniechanie wdrożenia zaleceń, stanowi wskazanie do podjęcia terapii farmakologicznej [6]. Do najważniejszych zaleceń mogących przyczynić się do obniżenia ciśnienia tętniczego należą: ograniczenie spożycia soli kuchennej do 3-5 g (powoduje to przeciętny spadek BP o 2-8 mm Hg), redukcja nadmiernej masy ciała (obniżenie masy ciała o 10 kg przyczynia się do obniżenia SBP o 5-20 mm Hg, przy czym efekt hipotensyjny jest większy u osób z otyłością niż u osób z masą ciała zbliżoną do normalnej), a także ograniczenie spożycia alkoholu i palenia papierosów (wypalenie papierosa powoduje istotny wzrost BP oraz częstości rytmu serca utrzymujący się ponad 15 minut). Ważną składową postępowania niefarmakologicznego jest także odpowiednia aktywność fizyczna (jazda rowerem, bieganie, pływanie, szybkie marsze), dzięki której można uzyskać obniżenie BP o 4-9 mm Hg [2, 6].

Mit 7 – Po kilku dawkach leków ciśnienie jest nadal wysokie czyli lek(i) nie działają.

Poza sytuacjami naglącymi, gdzie efekt leczenia i korzyści są niemal natychmiastowe, leczenie nadciśnienia tętniczego ma zmniejszać prawdopodobieństwo powikłań w perspektywie długoterminowej. Pacjenci powinni mieć świadomość, że czas potrzebny do osiągnięcia pełnego efektu terapeutycznego leku (czy zestawu leków) wynosi 2-3 tygodnie systematycznego przyjmowania. Dopiero po tym czasie, w sytuacji gdy nie zauważamy wystarczających efektów, uzasadniona jest zmiana terapii [3].

Mit 8 – „Nadciśnieniowcy” nie powinni pić kawy.

U pacjentów z nadciśnieniem pojedyncze zażycie kofeiny w ilości 200 do 300 mg powoduje w czasie 1-3 h od spożycia wzrost ciśnienia, ale dwutygodniowe regularne picie kawy w takiej ilości nie wpływa już na wysokość ciśnienia [7, 8]. Kofeina zawarta w jednaj filiżance mocnej kawy powoduje wzrost ciśnienia rozkurczowego u osoby zdrowej o 3 mm Hg, a u chorego z nadciśnieniem tętniczym o 8 mm Hg [9]. Z wieloletnich obserwacji wynika, że u osób codziennie pijących kawę dochodzi do wytworzenia tolerancji na kofeinę [6]. Powoduje ona, że dalsze spożywanie tej używki wpływa jedynie minimalnie na zachowanie BP [9].

Mit 9 – Nadciśnienie tętnicze jest przeciwwskazaniem do zastosowania NLPZ.

Stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych podczas terapii hipotensyjnej może powodować nieznaczne podwyższenie ciśnienia tętniczego (o około 3 do 5 mm Hg). Stopień wzrostu BP jest zależny od dawki leku oraz od długości terapii. Najmniejszy wzrost ciśnienia obserwuje się u pacjentów leczonych antagonistami kanałów wapniowych i leki te powinny być preferowane u osób z nadciśnieniem tętniczym wymagającym długotrwałego stosowania NLPZ. Zalecane jest częstsze kontrolowanie ciśnienia przez samego pacjenta i ewentualnie zwiększenie dawki stosowanych wcześniej leków hipotensyjnych [10]. Leki przeciwzapalne powinny być stosowane w najmniejszych skutecznych dawkach i możliwie jak najkrócej [11]. Istotne jest postępowanie niefarmakologiczne, a przede wszystkim zmniejszenie spożycia soli kuchennej [10]. Zazwyczaj systematyczne przyjmowanie NLPZ krócej niż 2 tygodnie nie stwarza klinicznie istotnego wzrostu ciśnienia krwi [12].

Nie wszyscy pacjenci mają świadomość, iż nieleczone nadciśnienie może prowadzić do groźnych powikłań. Często wydaje im się także, że zażywanie leków przez kilkumiesięczny okres pozwoli im na wyleczenie się z tej przypadłości. Tymczasem w przypadku zdiagnozowanego nadciśnienia tętniczego konieczna jest stała farmakoterapia i bycie pod kontrolą lekarza. Warto także przypominać pacjentom, że nawet w takiej sytuacji ważne jest przestrzeganie zaleceń niefarmakologicznych, które dodatkowo mogą pomóc w ustabilizowaniu poziomu ciśnienia tętniczego oraz ogólnie w poprawie komfortu ich życia.

1. Basińska M.A., Andruszkiewicz A. Poglądy na farmakoterapię a tendencja do podejmowania zachowań zdrowotnych przez pacjentów
2. Zasady postępowania w nadciśnieniu tętniczym — 2015 rok Wytyczne Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego
3. Szyndler A., Gąsowski J., Wizner B., Szczęch R., Grodzicki T., Narkiewicz K. Edukacja pacjentów- integralna część postępowania w nadciśnieniu tętniczym
4. Rewiuk K., Gąsowski J. Najczęstsze błędu podczas pomiaru ciśnienia
5. Argulian E., Grossman E., Messerli F. Leczenie nadciśnienia tętniczego – mity i fakty
6. Głuszek J. Problem nadciśnienia tętniczego w praktyce lekarza POZ
7. Oberski A., Pociehca M., Rajski A. Picie kawy w nadciśnieniu tętniczym i chorobach krążenia
8. Mesas A.E., Leon-Muñoz L.M., Rodriguez-Artalejo F., Lopez-Garcia E. The effect of coffee on blood pressure and cardiovascular disease in hypertensive individuals: a systematic review and meta-analysis.
9. Kosicka T., Kara-Perz H., Głuszek J. Kawa- zagrożenie czy ochrona
10. Rell K. Wybrane aspekty bezpieczeństwa leczenia NLPZ
11. Woroń J., Dobrogowski J., Wordliczek J. Trudne sytuacje w leczeniu bólu: działania
niepożądane, interakcje, błędy w farmakoterapii bólu, zasady kojarzenia leków przeciwbólowych
12. Poleszak E. Opieka farmaceutyczna w nadciśnieniu tętniczym

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]

Odpowiadasz:

avatar
Akceptuję regulamin dyskusji *
Komentujesz jako gość! Chcesz być informowany o nowych komentarzach w temacie? Zarejestruj się, lub jeśli już masz konto w grupie farmacja.net - .

Powiązane artykuły

Samo przejdzie Samo przejdzie

A co gdyby nie brać żadnych leków? Czy choroba będzie ciągnąć się w nieskończoność? A może jej objaw...

Bąbelek pękł Bąbelek pękł

Jako farmaceuta od kilku lat należący do Wielkopolskiej Okręgowej Izby Aptekarskiej czuję się w obow...

Dermokosmetyki dla pacjentów w łuszczycą Dermokosmetyki dla pacjentów w łuszczycą

Szklane półki wypełnione białymi pudełeczkami z dyskretną grafiką. W środku kremy, żele, szampony. D...