Fotodermatozy polekowe

Fotodermatozy polekowe

W sezonie letnim, gdy z nieba leje się żar, a temperatura zachęca do odsłaniania coraz większych powierzchni ciała, powinniśmy zwrócić na skład wydawanych leków (zwłaszcza do stosowania miejscowego). Jeśli zawierają one substancje lecznicze, mogące powodować fotowrażliwość, powinniśmy pouczyć pacjentów o sposobie ich stosowania i unikaniu nasłonecznienia podczas kuracji nimi.

Na zagadnienie fotowrażliwości (fotosensytyzacji) wywołanej ksenobiotykami, składają się dwa pojęcia: fototoksyczność oraz fotouczulenia. Reakcje fototoksyczne stanowią zdecydowaną większość przypadków fotosensytyzacji i wiążą się z uszkodzeniami komórek w obrębie naskórka i głębszych jego warstw. Zmiany skórne, przypominające wyglądem poparzenie słoneczne, pojawiają się już po pierwszym użyciu leku, w przeciągu kilku minut bądź godzin od ekspozycji na słońce, zaś zmieniony patologicznie obszar ogranicza się jedynie do powierzchni wystawionej na działanie promieni. U podłoża mechanizmu powstawania reakcji fototoksycznych leży budowa chemiczna cząsteczki ksenobiotyku, zwłaszcza obecność pierścieni aromatycznych i wiązań wielokrotnych. Pod wpływem promieniowania UV A dochodzi do wybijania elektronów ze struktur molekularnych i przejścia atomów ze stabilnych stanów singletowych w niestabilny, reaktywny stan tripletowy. Wzbudzone w ten sposób atomy wchodzą w reakcje, podczas których dochodzi do generowania wolnych rodników bądź reaktywnych form tlenu. O ich toksycznym wpływie na struktury żywego organizmu możecie przeczytać w artykule "Stres oksydacyjny". Uszkodzenia spowodowane stresem oksydacyjnym w komórkach skóry są bezpośrednią przyczyną powstawania zmian skórnych.

W przypadku reakcji fotoalergicznych dochodzi do aktywacji układu immunologicznego i uwalniania komórkowych mediatorów zapalnych. Odczyny te przebiegają zgodnie z mechanizmem IV typu nadwrażliwości (komórkowego). Cząsteczka leku, której struktura zostaje zmodyfikowana przez promieniowanie słoneczne, staje się antygenem, który wyzwala odpowiedź immunologiczną. Zostaje on następnie przyłączony do komórek prezentujących antygen i na drodze odpowiedzi komórkowej prowadzi do uwalniania mediatorów zapalnych w obrębie naskórka. Odczyn taki pojawia się zazwyczaj po upływie 24-72 godzin od ekspozycji na słońce, a jego wystąpienie poprzedzone jest tzw. okresem indukcji, trwającym 1 do 2 tygodni. Reakcja fotoalergiczna, w przeciwieństwie do reakcji fototoksycznej wymaga więcej niż jednorazowej ekspozycji na uczulający ksenobiotyk.



Grupą leków, szczególnie często wywołującą odczyny fototoksyczne i fotoalergiczne, są niesteroidowe leki przeciwzapalne: ketoprofen, naproksen czy ibuprofen, zwłaszcza aplikowane miejscowo. Reakcje fototoksyczne mogą być również wywołane przez antybiotyki: tetracykliny (tetracyklinę, doksycyklinę) oraz chemioterapeutyki: fluorochinolony (cyprofloksacynę, lewofloksacynę) i sulfonamidy. Rzadziej fototoksyczność mogą powodować diuretyki (furosemid, hydrochlorotiazyd) oraz retionoidy (izotretynoina, acytretyna).
W przypadku naproksenu, retionoidów oraz diuretyków może również dojść do wystąpienia objawów tzw. pseudoporfirii (na skórze, wystawionej na działanie promieni UV, pojawiają się bąble, dochodzi do zaczerwienienia i powstawania plamek o ciemniejszym zabarwieniu).

Mieszane reakcje nadwrażliwości na światło mogą być przyczyną stosowania leków przeciwgrzybiczych (gryzeofulwiny, itrakonazolu i worykonazolu) oraz innych leków: diltiazemu i amiodaronu , fluorouracylu i paklitakselu, neuroleptyków – chloropromazyny, flufenazyny czy tiorydazyny oraz chlorprotyksenu i tiotiksenu. O wywoływanie reakcji fotoalergicznych podejrzewane są także doustne preparaty antykoncepcyjne i stosowany w leczeniu łuszczycy dziegieć. Działanie fotoalergiczne mogą wywołać także substancje, wchodzące w skład preparatów do opalania: kwas para-aminobenzoesowy, benzofenony, salicylany oraz pochodne kwasu cynamonowego, a także składniki leków roślinnych i perfum, o których pisałam w poprzednich artykułach.

Komunikat NIA wywołał poruszenie wśród farmaceutów, którzy krytycznie skomentowali go m.in. na Twitterze. (fot. Shutterstock)Refundacja szczepionki przeciw grypie...

Od 1 lipca 2018 roku czterowalenta szczepionka przeciw grypie, została zamieszczona w załączniku...

Wszystkie parafie gnieźnieńskie otrzymały z Caritasu po 100 takich kart do rozdania swoim parafianom. (fot. MGR.FARM)Reklama gnieźnieńskiej apteki z ambon...

Do naszej redakcji napływają listy od farmaceutów z okolic Gniezna, którzy skarżą się, że...

CSIOZ opracowało procedurę awaryjną dla realizacji e-recepty w sytuacji braku dostępności do systemu teleinformatycznego w aptece, w której to będzie wykorzystywany identyfikator 2D- QR CODE (fot. Shutterstock)Ważna informacja dla aptek przed...

Już 9 lutego 2019 roku w życie wejdzie Rozporządzenie Delegowane Komisji (UE) 2016/161 dotyczące...

Jak wylicza Naczelna Izba Aptekarska, co najmniej w co trzeciej aptece i punkcie aptekarskim brakuje odpowiedniego sprzętu i oprogramowania (fot. Shutterstock)Apteczne komputery niebezpieczne dla...

Posłanka Anna Elżbieta Sobecka zwróciła się do ministerstwa zdrowia z pytaniem o kroki jakie...

Ministerstwo zdrowia postanowiło jednoznacznie rozwiązać problem słowa "lekarz" na receptach (fot. Shutterstock)Recepta bez słowa "lekarz"?...

Ministerstwo zdrowia planuje, w nadchodzącej nowelizacji prawa farmaceutycznego, znieść...