Fotodermatozy polekowe | mgr.farm

Fotodermatozy polekowe

Fotodermatozy polekowe

W sezonie letnim, gdy z nieba leje się żar, a temperatura zachęca do odsłaniania coraz większych powierzchni ciała, powinniśmy zwrócić na skład wydawanych leków (zwłaszcza do stosowania miejscowego). Jeśli zawierają one substancje lecznicze, mogące powodować fotowrażliwość, powinniśmy pouczyć pacjentów o sposobie ich stosowania i unikaniu nasłonecznienia podczas kuracji nimi.

Na zagadnienie fotowrażliwości (fotosensytyzacji) wywołanej ksenobiotykami, składają się dwa pojęcia: fototoksyczność oraz fotouczulenia. Reakcje fototoksyczne stanowią zdecydowaną większość przypadków fotosensytyzacji i wiążą się z uszkodzeniami komórek w obrębie naskórka i głębszych jego warstw. Zmiany skórne, przypominające wyglądem poparzenie słoneczne, pojawiają się już po pierwszym użyciu leku, w przeciągu kilku minut bądź godzin od ekspozycji na słońce, zaś zmieniony patologicznie obszar ogranicza się jedynie do powierzchni wystawionej na działanie promieni. U podłoża mechanizmu powstawania reakcji fototoksycznych leży budowa chemiczna cząsteczki ksenobiotyku, zwłaszcza obecność pierścieni aromatycznych i wiązań wielokrotnych. Pod wpływem promieniowania UV A dochodzi do wybijania elektronów ze struktur molekularnych i przejścia atomów ze stabilnych stanów singletowych w niestabilny, reaktywny stan tripletowy. Wzbudzone w ten sposób atomy wchodzą w reakcje, podczas których dochodzi do generowania wolnych rodników bądź reaktywnych form tlenu. O ich toksycznym wpływie na struktury żywego organizmu możecie przeczytać w artykule "Stres oksydacyjny". Uszkodzenia spowodowane stresem oksydacyjnym w komórkach skóry są bezpośrednią przyczyną powstawania zmian skórnych.

W przypadku reakcji fotoalergicznych dochodzi do aktywacji układu immunologicznego i uwalniania komórkowych mediatorów zapalnych. Odczyny te przebiegają zgodnie z mechanizmem IV typu nadwrażliwości (komórkowego). Cząsteczka leku, której struktura zostaje zmodyfikowana przez promieniowanie słoneczne, staje się antygenem, który wyzwala odpowiedź immunologiczną. Zostaje on następnie przyłączony do komórek prezentujących antygen i na drodze odpowiedzi komórkowej prowadzi do uwalniania mediatorów zapalnych w obrębie naskórka. Odczyn taki pojawia się zazwyczaj po upływie 24-72 godzin od ekspozycji na słońce, a jego wystąpienie poprzedzone jest tzw. okresem indukcji, trwającym 1 do 2 tygodni. Reakcja fotoalergiczna, w przeciwieństwie do reakcji fototoksycznej wymaga więcej niż jednorazowej ekspozycji na uczulający ksenobiotyk.



Grupą leków, szczególnie często wywołującą odczyny fototoksyczne i fotoalergiczne, są niesteroidowe leki przeciwzapalne: ketoprofen, naproksen czy ibuprofen, zwłaszcza aplikowane miejscowo. Reakcje fototoksyczne mogą być również wywołane przez antybiotyki: tetracykliny (tetracyklinę, doksycyklinę) oraz chemioterapeutyki: fluorochinolony (cyprofloksacynę, lewofloksacynę) i sulfonamidy. Rzadziej fototoksyczność mogą powodować diuretyki (furosemid, hydrochlorotiazyd) oraz retionoidy (izotretynoina, acytretyna).
W przypadku naproksenu, retionoidów oraz diuretyków może również dojść do wystąpienia objawów tzw. pseudoporfirii (na skórze, wystawionej na działanie promieni UV, pojawiają się bąble, dochodzi do zaczerwienienia i powstawania plamek o ciemniejszym zabarwieniu).

Mieszane reakcje nadwrażliwości na światło mogą być przyczyną stosowania leków przeciwgrzybiczych (gryzeofulwiny, itrakonazolu i worykonazolu) oraz innych leków: diltiazemu i amiodaronu , fluorouracylu i paklitakselu, neuroleptyków – chloropromazyny, flufenazyny czy tiorydazyny oraz chlorprotyksenu i tiotiksenu. O wywoływanie reakcji fotoalergicznych podejrzewane są także doustne preparaty antykoncepcyjne i stosowany w leczeniu łuszczycy dziegieć. Działanie fotoalergiczne mogą wywołać także substancje, wchodzące w skład preparatów do opalania: kwas para-aminobenzoesowy, benzofenony, salicylany oraz pochodne kwasu cynamonowego, a także składniki leków roślinnych i perfum, o których pisałam w poprzednich artykułach.

Niedofinansowanym przychodniom trudniej sprostać kosztom utylizacji preparatów, które przez przerwy w dostawie prądu mogły być przechowywane w nieodpowiednich temperaturach. (fot. Shutterstock)Dlaczego szczepionki z aptek są...

Jak mogło dojść do sytuacji, w której doświadczeni lekarze podają pacjentom w przychodniach...

Na stronie Powiatu Kamieńskiego zostanie zamieszczony specjalny numer, pod którym będzie można zgłosić przypadki niewywiązywania się właścicieli aptek z zapisów dotyczących dyżurów. (fot. Shutterstock)Apteki w Wolinie bagatelizują dyżury...

Rada Powiatu w Kamieniu Pomorskim, po raz kolejny w ostatnim czasie zajmowała się ustaleniem...

Jak zatem wyglądają reklamy po wprowadzonych w nich zmianach? Można przekonać się poniżej. (fot. YouTube)Aflofarm zmienia reklamy Neosine:...

Firma Aflofarm Farmacja Polska dokonała zmian w reklamach leku Neosine Forte (tabletki i syrop...

AdWords nie spełnia przesłanej określonych w art. 94a ustawy zabronionej reklamy aptek oraz jej działalności. (fot. Shutterstock) Apteka korzystając z systemu...

Mazowiecki Wojewódzki Inspektor Farmaceutyczny uznał, że promowanie przez aptekę internetową...

Apteki w przeszłości niejednokrotnie sygnalizowały braki z dostępnością do specjalistycznych leków. (fot. Shutterstock)W pomorskich aptekach brakuje...

Problemy z dostępnością leków w pomorskich aptekach sprawiają, że chorzy muszą zapisywać się na...

Oświadczenie

Dostęp do zawartości serwisu mgr.farm jest możliwy
dla osób uprawnionych do wystawia recept
lub osób prowadzących obrót produktami leczniczymi.

Oświadczam, że jestem lekarzem, farmaceutą
lub osobą prowadzącą zaopatrzenie w produkty lecznicze.