REKLAMA
Magazyn mgr.farm

Irygacja nosa i zatok: badania, metody i skuteczność

29 października 2019 12:09

Ostre i przewlekłe dolegliwości górnych dróg oddechowych to niezwykle częsty problem zarówno w okresie przeziębień, jak i alergii. Skutecznie obniżają one komfort życia pacjentów. Nie dziwią więc nowe propozycje łagodzenia ich objawów, które pojawiają się w aptekach. Wśród nich rosnącą popularnością cieszą się w ostatnim czasie irygacje.

W badaniach porównawczych oceniono skuteczność obu rodzajów roztworów soli i zauważono większą poprawę stanu zdrowia oraz szybszy czas rekonwalescencji u pacjentów stosujących roztwór hipertoniczny (3%) (fot. Shutterstock)
W badaniach porównawczych oceniono skuteczność obu rodzajów roztworów soli i zauważono większą poprawę stanu zdrowia oraz szybszy czas rekonwalescencji u pacjentów stosujących roztwór hipertoniczny (3%) (fot. Shutterstock)

Katar i ból zatok najczęściej są objawami schorzeń górnych dróg oddechowych. Rozwijający się stan zapalny błony śluzowej nosa i zatok prowadzi do zaburzenia pracy nabłonka, wzmożonej produkcji wydzieliny oraz obrzęku, a w związku z tym do ograniczonego drenażu zatok i mniejszego dostępu powietrza do zalegającej wydzieliny, co ułatwia rozwój patogennych drobnoustrojów. Oczyszczanie nosa i zatok przez aplikację roztworów chlorku sodu lub soli morskiej jest jednym ze sposobów przywrócenia fizjologicznej funkcji nabłonka i poprawy stanu pacjenta.

Irygacje nosa (Saline Nasal Irigation, SNI) były wykorzystywane od dawna w tradycyjnej medycynie ajurwedyjskiej [1]. Pierwsze publikacje naukowe opisujące wykorzystywanie SNI w praktyce lekarskiej pochodzą z 1902 roku [2]. W 2004 roku irygacje zostały uznane jako ważny i skuteczny element terapii schorzeń obejmujących nos oraz gardło [3] i od tamtej pory ich popularność rośnie. Przeprowadzono liczne badania, które potwierdzają skuteczność metody w łagodzeniu oraz skróceniu czasu trwania objawów [7].

REKLAMA

Organizacja Cochrane Collaboration uznała irygacje nosa jako skuteczne i wskazane w przewlekłym zapaleniu zatok (trwającym powyżej 12 tygodni). Skuteczność stosowania irygacji w wirusowym zapaleniu błony śluzowej nosa i zatok jest w trakcie opracowywania [4]. Dotychczasowe prace naukowe nie dają jednoznacznych wyników w tym wskazaniu. W alergicznym zapaleniu błony śluzowej nosa i zatok wykazano znaczne obniżenie poziomu histaminy oraz leukotrienów, a co za tym idzie objawów reakcji alergicznej w przypadku włączenia irygacji do podstawowego leczenia w porównaniu z leczeniem tylko z użyciem leków przeciwhistaminowych [5, 6]. Przegląd literatury dotyczącej stosowania irygacji nosa sugeruje skuteczność tej metody również w takich schorzeniach, jak katar alergiczny, katar u osób starszych, niedrożność nosa [16].

REKLAMA

Konsensusy i wytyczne zalecają stosowanie SNI także w takich przypadkach, jak: zapalenie błony śluzowej nosa u ciężarnych, ostre zapalenie błony śluzowej nosa i zatok, opieka pozabiegowa oraz pooperacyjna, ziarniakowatość Wegnera, mimo braku badań naukowych potwierdzających skuteczność stosowania w tych wskazaniach [7].

Pacjenci stosujący irygacje nosa (niezależnie od metody) w badaniach zauważyli poprawę jakości snu, obniżenie poziomu stresu, zmniejszenie objawów schorzenia, w tym spływania wydzieliny po tylnej ścianie gardła, kaszlu, bólu głowy i alergii [16].

Ryc. 1. Wskazania do stosowania irygacji nosa i zatok przynosowych
Ryc. 1. Wskazania do stosowania irygacji nosa i zatok przynosowych

Mechanizm działania irygacji i innych metod płukania nosa

Dokładny mechanizm działania płukania nosa i zatok przynosowych roztworami soli nie jest do końca poznany. Uznaje się, że stosowanie irygacji zwiększa odporność śluzówki na czynniki patogenne, drażniące i zapalne, poprzez fizyczne usuwanie ich z powierzchni, przyspieszenie transportu wydzieliny i poprawę pracy rzęsek. Wydzielina zostaje rozrzedzona, a przyspieszona praca rzęsek ułatwia dalszy drenaż.

Dostępne jest kilka metod płukania nosa i zatok za pomocą:

REKLAMA
  • naczynia do płukania,
  • kropel w aplikatorze,
  • aerozolu,
  • irygatora (irygacje dużymi objętościami).

Kierując się zaleceniami międzynarodowych konsensusów, pierwszym wyborem powinny być irygacje roztworem chlorku sodu w dużych objętościach z użyciem tzw. squeeze bottle, czyli irygatora, z uwagi na największą skuteczność potwierdzoną badaniami [7]. W skład zestawu do irygacji zwykle wchodzą butelka z rurką, saszetki z chlorkiem sodu, czasem także różne końcówki do butelki. Tą metodą zaleca się przeprowadzać płukanie u dorosłych i dzieci od 4. roku życia.

Ryc. 2. Irygacja nosa i zatok przynosowych
Ryc. 2. Irygacja nosa i zatok przynosowych

Płukanie nosa za pomocą kropel polega na wprowadzeniu roztworu przy użyciu kroplomierza lub aplikatora. Tę metodę stosuje się u niemowląt i małych dzieci, u których inne metody oczyszczania nosa są trudne do przeprowadzenia. Zastosowanie kropel pomaga rozrzedzić wydzielinę i przywrócić drożność [14].

Sól stosowana w aerozolu pozwala na wprowadzenie roztworu do jam nosa pod ciśnieniem. Skuteczność stosowania kropel i aerozoli jest porównywalna [14]. Preparaty z solą w aerozolu występują z dwoma różnymi aplikatorami różniącymi się ilością uwalnianego roztworu. W przypadku atomizerów butelka musi być ustawiona pionowo podczas aplikacji, a ilość roztworu reguluje się naciskiem na końcówkę aplikatora. W przypadku pozostałych preparatów aplikacja może być pod dowolnym kątem i w dowolnej pozycji, nacisk na końcówkę aplikatora spowoduje uwolnienie jednej, niezmiennej dawki aerozolu. Te ostatnie mogą zawierać gazy nośne.

Wydzielina pojawiająca się w jamach nosa i zatokach u dzieci w przebiegu powszechnych schorzeń górnych dróg oddechowych spływa po ścianie gardła i jest połykana, co jest zjawiskiem fizjologicznym – małe dzieci nie potrafią samodzielnie usunąć wydzieliny. Zastosowanie aspiratora po zaaplikowaniu soli w kroplach lub aerozolu, czyli mechaniczne usunięcie wydzieliny, wydaje się skracać czas trwania infekcji i łagodzić jej objawy (niezależnie od rodzaju zastosowanego aspiratora). Takie oczyszczanie nosa jest uznane za bezpieczne i skuteczne również w przypadku przewlekłego kataru oraz upośledzenia drożności [14].

Skuteczność stosowania kropel i aerozoli jest mniejsza niż irygacji z użyciem dużych objętości, ale wskazana w przypadku schorzeń górnych dróg oddechowych u dzieci, zwłaszcza zapalenia błony śluzowej nosa i zatok [8]. W grupie pediatrycznej obserwuje się mniej działań niepożądanych w przypadku stosowania tej metody.

Stosowanie naczynia (np. typu Neti Pot) do płukania zatok polega na grawitacyjnym przepływie płynu i oczyszczaniu jam nosa. Choć w wielu krajach stosowanie tej metody jest powszechne, w Polsce nie wydaje się być popularne. Nie ma badań porównawczych dotyczących skuteczności stosowania naczynia i innych metod płukania zatok.

Roztwór izotoniczny czy hipertoniczny?

Choć dokładny mechanizm działania irygacji nosa i zatok nie jest do końca poznany, uznaje się, że roztwory izotoniczne zmniejszają stężenie mediatorów reakcji zapalnej oraz patogenów na powierzchni śluzówki nosa [12]. W badaniach wykazano, że płukanie nosa izotonicznym roztworem soli, stosowane jako uzupełnienie leczenia standardowego, przyspiesza ustępowanie niektórych objawów przeziębienia i grypy u dzieci oraz zmniejsza ryzyko powtórnego zachorowania [15].

REKLAMA
REKLAMA

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]

Szanowni Państwo,

Farmacja.net sp. z o. o. przetwarza Twoje dane osobowe zbierane w Internecie, w tym informacje zapisywane w plikach cookies, w celu personalizacji treści oraz reklamy, udostępniania funkcji mediów społecznościowych oraz analizowania ruchu w Internecie.

Kliknij “Zatwierdź i przejdź do serwisu”, aby wyrazić zgodę na korzystanie z technologii takich jak cookies i na przetwarzanie przez farmacja.net sp. z o .o. , Zaufanych Partnerów Twoich danych osobowych zbieranych w Internecie, takich jak adresy IP i identyfikatory plików cookie, w celach marketingowych (w tym do zautomatyzowanego dopasowania reklam do Twoich zainteresowań i mierzenia ich skuteczności) i pozostałych, szczegółowo opisanych w ustawieniach zaawansowanych.

Zgoda jest dobrowolna i możesz ją w dowolnym momencie wycofać w ustawieniach zaawansowanych.

Ponadto masz prawo żądania dostępu, sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania danych. W polityce prywatności znajdziesz informacje jak zakomunikować nam Twoją wolę skorzystania z tych praw.

Szczegółowe informacje na temat przetwarzania Twoich danych znajdują się w polityce prywatności.

Instalowanie cookies itp. na Twoich urządzeniach i dostęp do tych plików.

Na naszych stronach internetowych używamy technologii, takich jak pliki cookie i podobne służących do zbierania i przetwarzania danych eksploatacyjnych w celu personalizowania udostępnianych treści i reklam oraza analizowania ruchu na naszych stronach. Te pliki cookie pomagają poprawić jakość treści reklamowych na stronach. Dzięki tym technologiom możemy zapiewnić Ci lepszą obsługę poprzez serwowanie reklam lepiej dopasowanych do Twoich preferencji.

Nasi zaufani partnerzy to:

Facebook Ireland Limited – prowadzenie kampani remarektingowych i mierzenie ich efektywności – Irlandia (EOG)

Google Ireland Limited (Google Adwords, DoubleClick Ad Exchange, DoubleClick for Publishers Small Business) – zarządzanie kampaniami reklamowymi, ich analiza i pomiary ruchu na stronach Serwisu – Irlandia (EOG)

Google Incorporated (Google Analytics, Google Cloud Platform, GSuit, Google Optimize, Google Tag Manager, Google Data Studio) – obsługa kampanii reklamowych, analizowanie ruchu na stronach Serwisu i obsługa poczty firmowej, analiza sposobu korzystania z Serwisu przez Użytkownika – USA (poza EOG)

Comvision sp. z o. o. – wysyłanie informacji marketingowych dotyczących Serwisu – Polska (EOG)

Benhauer sp. z o.o. – prowadzenie kampanii remarketingowych i mierzenie ich efektywności, e-mail Marketing – Polska (EOG)

LiveChat, Inc. – usługa Pharm:assistant

Oświadczenie

Dostęp do zawartości serwisu mgr.farm jest możliwy dla osób uprawnionych do wystawiania recept lub osób prowadzących obrót produktami leczniczymi.

Ustawienia zaawansowane Wstecz