REKLAMA
Magazyn mgr.farm

Jak działa tabletka „po”? Rodzaje tabletki „po” i jej wpływ na organizm kobiety

31 lipca 2019 10:29

Co jakiś czas w mediach pojawiają się sensacyjne doniesienia o tzw. aptekach prolife, których pracownicy, powołując się na wolność sumienia, odmawiają dystrybucji określonych środków farmakologicznych. Takie zachowania spotykają się z brakiem zrozumienia, także w środowisku aptekarskim, co niestety często wynika z braku wiedzy o mechanizmie działania wspomnianych środków…

Jak twierdzą twórcy petycji, oznacza to, że tabletkę EllaOne (Uliprystal) można otrzymać, nie wychodząc z domu, bez wizyty u lekarza i bez badań lekarskich (fot. Shutterstock).
W jednym z badań obserwuje się, że podanie tabletki „po” kobietom, które współżyły w dniach płodnych, nie hamuje owulacji ani jej nie opóźnia (fot. Shutterstock).

W Nowej Karcie Pracowników Służby Zdrowia czytamy: „Istnieją pewne środki, zwane przechwytującymi, które w razie poczęcia mogą uniemożliwić zagnieżdżenie się embrionu w macicy matki. Nie powodują one za każdym razem przerwania ciąży, gdyż nie zawsze po stosunku płciowym dochodzi do zapłodnienia. Nawet gdyby nie doszło do zapłodnienia i w konsekwencji do aborcji, to jednak sama intencja, by przepisać i przyjmować takie środki w celu uniemożliwienia implantacji w macicy ewentualnie poczętego embrionu, nadaje tym aktom charakter abortywny [1]”.

Tabletka „po” z lewonorgestrelem

Wśród mechanizmów działania tabletki, zawierającej lewonorgestrel (stosowanej do 3 dni po stosunku płciowym, który mógł być płodny), wymienia się hamowanie lub opóźnienie owulacji, wpływ na rozwój i funkcjonowanie endometrium. Wskazuje się również na zmiany w funkcjonowaniu ciałka żółtego, w strukturze śluzu szyjkowego oraz wpływ na perystaltykę jajowodów [2]. Najczęściej podaje się, że głównym mechanizmem działania tych tabletek jest opóźnienie bądź zahamowanie owulacji, a wpływ na proces implantacji uznaje się za znikomy. Jednak wyniki niektórych badań poddają w wątpliwość to stwierdzenie (czytaj również: Farmaceuta w Irlandii: tabletka “dzień po”).

REKLAMA

W jednym z badań obserwuje się, że podanie tabletki „po” kobietom, które współżyły w dniach płodnych, nie hamuje owulacji ani jej nie opóźnia. U większości badanych kobiet (86%) owulacja wystąpiła, a jednak u żadnej z nich nie odnotowano ciąży [3]. U kobiet, które przyjęły tabletkę z lewonorgestrelem jeden do pięciu dni przed owulacją, na 16 oczekiwanych ciąż nie zaobserwowano żadnej, co może oznaczać, że żadna przewidywana implantacja się nie powiodła (żaden embrion nie przeżył). Natomiast w przypadku podania tej tabletki w dniu owulacji lub później – na 8,7 oczekiwanych ciąż stwierdzono istnienie 8 ciąż. Zatem według badań przeprowadzonych przez zespół Gabrieli Noé u większości kobiet (80–92%) przyjęcie tabletki „po” w okresie płodnym i przed pikiem LH (hormon luteizujący, luteinizing hormone) nie hamuje ani nie opóźnia owulacji, a więc tabletka ta nie działa antykoncepcyjnie w znaczeniu niedopuszczenia do zapłodnienia. Zastanawiające jest jednak, że mimo iż, jak wskazano wyżej, tabletka „po” z lewonorgestrelem nie działa antykoncepcyjnie, to jednak do ciąży nie dochodzi. Można więc przypuszczać, że działa ona wczesnoaborcyjnie, przyczyniając się do zniszczenia wszystkich powstałych embrionów.

REKLAMA

Rebeka Peck i Juan Vélez wskazują tutaj na następujące mechanizmy działania: spowolnienie transportu embrionu w jajowodach, zaburzenie fazy lutealnej (wpływ na poziom LH i stężenie progesteronu), skutkujące niedostatecznym rozwojem błony śluzowej macicy dla prawidłowego przebiegu procesu implantacji embrionu oraz skróceniem fazy lutealnej. Na podstawie przedstawionych badań twierdzą oni, że nie ma bezpiecznego okresu (np. przed owulacją), w którym podanie tego produktu nie byłoby obarczone ryzykiem działania wczesnoaborcyjnego, o ile doszło do zapłodnienia. Tymczasem podanie tabletki w dniu owulacji lub później nie utrudnia implantacji embrionu w macicy [4].

Wyniki badań, przeprowadzonych przez zespół Marty Durand, również pokazują, że podanie tabletki „po” zawierającej lewonorgestrel 2 dni przed wyrzutem LH nie hamuje owulacji całkowicie, gdyż 20 na 30 kobiet jajeczkowało normalnie. W tym samym badaniu zaobserwowano u kobiet owulujących skrócenie fazy lutealnej (o dwa dni) oraz znaczące zmiany w stężeniu glikodeiny A, która odgrywa ważną rolę w procesie zapłodnienia i implantacji [5]. Inne badania wskazują również na skrócenie fazy lutealnej (o 25–30%), skrócenie cyklu oraz obniżenie poziomu LH i progesteronu [6]. Niewątpliwie zaobserwowane zmiany mogą być przyczyną niedostatecznego rozwoju endometrium i wpływać na jego funkcjonowanie, a w następstwie na implantację embrionu.

W świetle przedstawionych badań nieuprawnione jest twierdzenie, że tabletka „po” z lewonorgestrelem działa głównie przez hamowanie lub opóźnienie owulacji, lecz należy przyjąć, że działanie wczesnoaborcyjne może wystąpić często, jeśli poda się ją przed owulacją [7]. O tym, że ten rodzaj antykoncepcji zaburza proces implantacji, może także świadczyć fakt, że istnieje zwiększone ryzyko ciąży pozamacicznej (4,1%), w przypadku gdy zawiedzie zastosowanie lewonorgestrelu w porównaniu do sytuacji, gdy poczęcie nastąpiło bez stosowania lewonorgestrelu, gdzie ryzyko ciąży pozamacicznej mieści się w przedziale 1–2% [8].

Wydarzenia od momentu od owulacji do implantacji (fot. Shutterstock)
Wydarzenia od momentu od owulacji do implantacji (fot. Shutterstock)

Tabletka „po” z uliprystalem

W dokumentacji dostępnej na stronie Europejskiej Agencji Leków (European Medicines Agency, EMA) dla tabletek „po” zawierających uliprystal (stosowanych do 5 dni po stosunku, który mógł być płodny) podaje się następujące mechanizmy działania: blokowanie receptorów progesteronowych, hamowanie lub opóźnienie owulacji, zmiany w endometrium, mogące wpływać na upośledzenie procesu implantacji embrionu [9]. W ulotce dołączonej do tego preparatu informuje się kobiety jedynie o tym, że działa „poprzez opóźnienie owulacji” (czytaj również: Niemcy: „pigułka po” dostępna bez recepty, ale…). Nie wspomina się nic na temat sposobu działania tego produktu w przypadku przyjęcia go po owulacji i ewentualnym poczęciu dziecka (w okresie pomiędzy zapłodnieniem a zakończeniem procesu implantacji). Natomiast kobiety w Stanach Zjednoczonych w ulotce identycznego produktu znajdują informacje o jego możliwym wpływie na implantację embrionu w macicy. W ulotce podaje się, że preparat działa przede wszystkim poprzez zatrzymanie lub opóźnienie uwolnienia komórki jajowej z jajnika, ale zaznacza się również, że może zapobiegać zagnieżdżeniu embrionu w macicy (is thought to work for emergency contraception primarily by stopping or delaying the release of an egg from the ovary. It is possible that ulipristal acetate tablet may also work by preventing attachment «implantation» to the uterus) [10].

REKLAMA

Analizując badania, wykonane przez Vivian Brache, można zauważyć, że podanie uliprystalu w jednorazowej dawce 30 mg przed wyrzutem hormonu luteinizującego (luteinizing hormone, LH) opóźnia owulację o około 5 dni w 100% przypadków, a po wyrzucie, lecz przed osiągnięciem jego najwyższego stężenia (pik LH), obserwuje się opóźnienie owulacji o co najmniej 5 dni w 79%. Natomiast podanie tabletki w dniu piku LH (czyli 1–2 dni przed owulacją i w dniu owulacji) na ogół nie opóźnia owulacji, gdyż została ona opóźniona jedynie w 8% przypadków [11]. Warto w tym miejscu zauważyć, że owulacja nie zostaje zahamowana, ale opóźniona o 5 dni tylko w 58,8% cykli. Pozostaje zatem 41,2% cykli, w których owulacja nie została opóźniona, a zapłodnienie było możliwe.

W tym miejscu rodzi się pytanie, jaki mechanizm działania wpływa na wysoką skuteczność (98%) tej tabletki, w przypadku gdy zostanie podana w dniu owulacji lub tuż przed nią? Zastanawiające jest również to, w jaki sposób działa ta tabletka, gdy zostanie podana 5 dni po stosunku, który mógł być płodny, czyli po zapłodnieniu. Uliprystal hamuje działanie progesteronu, który odgrywa kluczową rolę w procesie przygotowania endometrium do implantacji i w samym procesie implantacji embrionu. Wskazuje na to najnowsze badanie z 2017 roku, w których stwierdzono, że istnieje związek między zastosowaniem 30 mg uliprystalu a istotnymi zmianami w ekspresji genów, ważnych dla prawidłowego funkcjonowania błony śluzowej macicy, warunkujących jej podatność na implantację. Oznacza to, że podanie uliprystalu wiąże się z dużym prawdopodobieństwem utrudnienia (a nawet uniemożliwienia) zagnieżdżenia się embrionu, które stanowi warunek dalszego rozwoju dziecka [12].

Należy w tym miejscu podkreślić, że powodzenie implantacji embrionu zależy od synchronizacji jego rozwoju oraz błony śluzowej macicy (czytaj również: Czy pigułka EllaOne zostanie wycofana?). Zablokowanie receptorów progesteronowych (wyłączenie progesteronu) z pewnością tę synchronizację zaburza, tym bardziej, że uliprystal silnie łączy się z białkami i pozostaje długo w organizmie kobiety (okres półtrwania wynosi 34 godz.). Zatem wysoka skuteczność tabletki „po” zawierającej uliprystal może być związana także z jej wczesnoaborcyjnym działaniem (zaburzenie procesu implantacji) szczególnie w sytuacji, gdy zostanie podana 1–2 dni przed owulacją lub później.

Wpływ tabletki „po” na istniejącą ciążę

Powszechnie wiadomo, że leki w czasie ciąży należy stosować jedynie wtedy, gdy korzyści terapeutyczne wyraźnie przewyższają ryzyko uszkodzenia dziecka. Tylko nieliczne leki na pewno nie działają szkodliwie, a każda decyzja o przyjęciu leku w czasie ciąży jest obarczona ryzykiem powikłań dla nienarodzonego dziecka. W ulotkach dla pacjentek stwierdza się, że tabletki „po” nie są przeznaczone do stosowania w trakcie ciąży i nie powinny być przyjmowane przez kobiety w ciąży lub podejrzewające, że tak jest. Jednakże równocześnie w tych samych ulotkach podaje się, że środki te nie powodują przerwania istniejącej ciąży (pojawia się ważne pytanie, o jaką definicję ciąży chodzi autorowi tego stwierdzenia: liczonej od zapłodnienia, czy od zakończonej implantacji?). Odbiorca tych informacji (pacjentka) nie otrzymuje jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, czy tabletka „po” szkodzi, czy też nie szkodzi poczętemu dziecku.

Nie ma wystarczających danych, aby wyciągnąć jednoznaczne wnioski na temat wpływu tabletek „po” na rozwijającą się ciążę, głównie dlatego, że znaczna część ciąż, które powstały mimo zastosowania tabletki „po” jest zakończona poprzez wykonanie aborcji (68%) lub na skutek poronienia (18%) [13]. Badania na zwierzętach nie są wystarczające, aby ocenić wpływ tabletki „po” na rozwój embrionu lub płodu, przebiegu ciąży czy też na zdrowie urodzonego dziecka.

Wpływ tabletki „po” na zdrowie kobiety

Bardzo często podkreśla się, że tabletki „po” nie zagrażają zdrowiu kobiet. Tymczasem hormony (i ich syntetyczne odpowiedniki) zalicza się do grupy najsilniej działających substancji. Już w bardzo małych dawkach wpływają na funkcjonowanie całego organizmu. Zażycie jednej tabletki „po” z lewonorgestrelem jest równoważne (pod względem ilości hormonu) z jednorazowym przyjęciem 10 dwuskładnikowych tabletek antykoncepcyjnych lub 20–30 tabletek antykoncepcyjnych, zawierających małą dawkę odpowiednika progesteronu. Nawet jednokrotne przyjęcie dużej ilości hormonu (lub jego inhibitora) nie jest obojętne dla organizmu kobiety. Uszkadzając prawidłowe czynności organizmu, powodują one liczne nieprawidłowości w działaniu układu rozrodczego i piersi, układu nerwowego, żołądka i jelit oraz zaburzenia psychiczne i ogólne.

Jak można przeczytać w ulotkach obu wspomnianych środków (lewonorgestrel i uliprystal), przyjęcie tabletki „po” może spowodować interakcje z przyjmowanymi lekami, wpływając niekorzystnie na ich działanie. Brak jest danych dotyczących długoterminowego wpływu stosowania tabletek „po” na płodność kobiet. Warto też zwrócić uwagę na ważne ostrzeżenia Europejskiej Agencji Leków i Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (z 2018 roku), dotyczące szkodliwości stosowania uliprystalu (5 mg) w leczeniu mięśniaków macicy i na wydane w związku z tym zalecenia o ograniczeniu jego stosowania. Doniesiono bowiem o ciężkich uszkodzeniach wątroby, w tym ostrej niewydolności wątroby, prowadzącej do przeszczepu tego narządu. Pojawia się pytanie, dlaczego informacja o ograniczeniu stosowania uliprystalu nie objęła tabletki „po” (zawierającej 30 mg uliprystalu), stosowanej bez ograniczeń i jakiejkolwiek kontroli w wielu krajach.

Tabletka „po” to nie pigułka RU-486

Niektórzy mylą tabletkę „po” z pigułką RU-486 („pigułką aborcyjną”, zawierającą 200 mg mifepristonu), którą zalegalizowano w niektórych krajach europejskich (w Polsce nie jest dopuszczona do obrotu) do wykonywania farmakologicznej aborcji do 63. dnia ciąży. Niekiedy celowo tabletkę „po” i pigułkę RU-486 przeciwstawia się sobie, twierdząc, że tylko ta druga działa poronnie (aborcyjnie).

Twierdzenie to jest prawdziwe jedynie, pod warunkiem że przyjmuje się definicję ciąży po zakończonej implantacji, jeśli natomiast przyjmuje się, że ciąża zaczyna się od momentu zapłodnienia, wtedy obydwa te preparaty niszczą istotę ludzką w pierwszym etapie życia przed narodzeniem.

Artykuł stanowi fragment książki „Bioetyka dla farmaceutów” autorstwa mgr farm. Małgorzaty Prusak

Literatura:

  1. Papieska Rada ds. Duszpasterstwa Służby Zdrowia, Nowa Karta Pracowników Służby Zdrowia (2017), 56.
  2. Por. M. Prusak, Antykoncepcja postkoitalna, w: D.Ł. Jarczewska (red.), Szkodliwość doustnej antykoncepcji hormonalnej, Kraków 2015, s. 45–58.
  3. Por. G. Noé G, H.B. Croxatto, A.M. Salvatierra, V. Rayes, C. Villarroel, C. Munoz, G. Morales, A. Retamaes, Contraceptive efficacy of emergency contraception with levonorgestrel given before or after ovulation, „Contraception” 84(2011), s. 436–492.
  4. Por. R. Peck, J.R. Vélez, The Postovulatory Mechanism of Action of Plan B. A Review of the Scientific Literature, „The National Catholic Bioethics Quarterly” 13 (2013), s. 677–716.
  5. Por. M. Durand, R. Koistinen, M. Chirinos, J.I. Rodriques, E. Zambrano, M. Seppälä, F. Larrea, Hormonal evaluation and midcycle detection of intrauterine glycodelin in women treated with levonorgestrel as in emergency contraception, „Contraception” 82(2010), s. 526–33.
  6. Por. R. Peck, J.R. Vélez, The Postovulatory Mechanism…, s. 677–716.
  7. Por. C. Kahlenborn, R. Peck, W.B. Severs, Mechanism of action of levonorgestrel emergency contraception, „The Linacre Quarterly” 82 (2015), s. 18–33.
  8. Por. Z. Kozinszky, R.T. Bakkern, M. Lieng, Case report Ectopic pregnancy after levonorgestrel emergency contraception, „Contraception” 83 (2011), s. 281–283.
  9. http://www.ema.europa.eu/docs/en_GB/document_library/EPAR_-_Public_assessment_report/human/001027/WC500023673.pdf [dostęp: 20.10.2017].
  10. Por. US Food and Drug (FDA) ella labeling information: https://www. accessdata.fda.gov/drugsatfda_docs/ label/2010/022474s000lbl.pdf [dostęp: 28.09.2017].
  11. Natomiast w przypadku zastosowaniu lewonorgestrelu uzyskano następujące wyniki: przed wyrzutem LH – 25%, po wyrzucie, lecz przed pikiem LH 14%, po piku LH 9%, a więc słabsze hamowanie owulacji. Por. V. Brache, L. Cochon, M. Deniaud, H.B. Croxatto, Ulipristal acetate prevents ovulation more effectively than levonorgestrel: analysis of pooled data from three randomized trials of emergency contraception regimens, „Contraception” 88 (2013), s. 611–618.
  12. Por. S. Lira-Albarrán, M. Durand, M.F. Larrea-Schiavon, L. González, D. Barrera, C. Vega,
  13. Gamboa-Domínguez, C. Rangel, F. Larrea, Ulipristal acetate administration at mid-cycle changes gene expression profiling of endometrial biopsies taken during the receptive period of the human menstrual cycle, „Molecular and Cellular Endocrinology” 447 (2017), s. 1–11.
  14. Por. A.F. Glasier, S.T. Cameron, P.M. Fine, S.J.S. Logan, W. Casale, J. Van Horn, L. Sogor, D. L. Blithe, B. Scherrer, H. Mathe, A. Jaspart, A. Ulmann, E. Gainer, Ulipristal acetate versus levonorgestrel for emergency contraception: a randomised non-inferiority trial and meta-analysis, „The Lancet” (375) 2010, s.555–562.

 

 

REKLAMA

Powiązane artykuły

Lit w leczeniu chorób afektywnych Lit w leczeniu chorób afektywnych

We wczesnych latach sześćdziesiątych Mogens Schou i Poul Baastrup odkryli, że długotrwałe leczenie l...

Poza czubek własnego nosa Poza czubek własnego nosa

Czasem warto spojrzeć poza czubek własnego nosa i w momencie gdy inni potrzebują naszej pomocy, choć...

Zbyt podobne opakowania leków to problem Zbyt podobne opakowania leków to problem

Kilka dni temu jedna z ogólnopolskich stacji telewizyjnych wyemitowała reportaż o niebezpiecznej pom...

REKLAMA
Logowanie

Aby w pełni korzystać z serwisów grupy farmacja.net musisz się zalogować. Jeśli nie jesteś farmaceutą, zaloguj się za pomocą swojego konta farmacja.net

Rejestracja

Wypełnij wymagane pola zamieszczone poniżej. Pamiętaj by podać poprawny adres email - na niego zostanie wysłany link potwierdzający, który umożliwi zakończenie rejestracji w serwisie.

Masz już konto? Zaloguj się Nie pamiętasz hasła? Możesz je przypomnieć
Przypomnij hasło

Podaj adres email przypisany do konta, a my wyślemy do Ciebie link z przypomnieniem hasła.

Nie masz konta? Zarejestruj się Masz konto? Zaloguj się
Ustaw nowe hasło

Ustal swoje hasło ponownie.

Nie masz konta? Zarejestruj się Masz konto? Zaloguj się
Dane profilu

Uzupełnij dane, aby aktywować konto.

Link aktywacyjny

Rejestracja przebiegła pomyślnie. Na podany adres email został wysłany link weryfikacyjny, który umożliwi dokończenie rejestracji.

Niepoprawny hash weryfikacyjny

Wygląda na to, że hash weryfikacyjny jest niepoprawny. Proszę skontaktuj się z nami poprzez formularz kontaktowy

Szanowni Państwo,

Farmacja.net sp. z o. o. przetwarza Twoje dane osobowe zbierane w Internecie, w tym informacje zapisywane w plikach cookies, w celu personalizacji treści oraz reklamy, udostępniania funkcji mediów społecznościowych oraz analizowania ruchu w Internecie.

Kliknij “Zatwierdź i przejdź do serwisu”, aby wyrazić zgodę na korzystanie z technologii takich jak cookies i na przetwarzanie przez farmacja.net sp. z o .o. , Zaufanych Partnerów Twoich danych osobowych zbieranych w Internecie, takich jak adresy IP i identyfikatory plików cookie, w celach marketingowych (w tym do zautomatyzowanego dopasowania reklam do Twoich zainteresowań i mierzenia ich skuteczności) i pozostałych, szczegółowo opisanych w ustawieniach zaawansowanych.

Zgoda jest dobrowolna i możesz ją w dowolnym momencie wycofać w ustawieniach zaawansowanych.

Ponadto masz prawo żądania dostępu, sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania danych. W polityce prywatności znajdziesz informacje jak zakomunikować nam Twoją wolę skorzystania z tych praw.

Szczegółowe informacje na temat przetwarzania Twoich danych znajdują się w polityce prywatności.

Instalowanie cookies itp. na Twoich urządzeniach i dostęp do tych plików.

Na naszych stronach internetowych używamy technologii, takich jak pliki cookie i podobne służących do zbierania i przetwarzania danych eksploatacyjnych w celu personalizowania udostępnianych treści i reklam oraza analizowania ruchu na naszych stronach. Te pliki cookie pomagają poprawić jakość treści reklamowych na stronach. Dzięki tym technologiom możemy zapiewnić Ci lepszą obsługę poprzez serwowanie reklam lepiej dopasowanych do Twoich preferencji.

Nasi zaufani partnerzy to:

Facebook Ireland Limited – prowadzenie kampani remarektingowych i mierzenie ich efektywności – Irlandia (EOG)

Google Ireland Limited (Google Adwords, DoubleClick Ad Exchange, DoubleClick for Publishers Small Business) – zarządzanie kampaniami reklamowymi, ich analiza i pomiary ruchu na stronach Serwisu – Irlandia (EOG)

Google Incorporated (Google Analytics, Google Cloud Platform, GSuit, Google Optimize, Google Tag Manager, Google Data Studio) – obsługa kampanii reklamowych, analizowanie ruchu na stronach Serwisu i obsługa poczty firmowej, analiza sposobu korzystania z Serwisu przez Użytkownika – USA (poza EOG)

Comvision sp. z o. o. – wysyłanie informacji marketingowych dotyczących Serwisu – Polska (EOG)

Benhauer sp. z o.o. – prowadzenie kampanii remarketingowych i mierzenie ich efektywności, e-mail Marketing – Polska (EOG)

LiveChat, Inc. – usługa Pharm:assistant

Oświadczenie

Dostęp do zawartości serwisu mgr.farm jest możliwy dla osób uprawnionych do wystawiania recept lub osób prowadzących obrót produktami leczniczymi.

Ustawienia zaawansowane Wstecz