Leki oryginalne i ich odpowiedniki – czy są tak samo skuteczne i bezpieczne?

3 kwietnia 2017 09:00

Na rynku dostępnych jest coraz więcej leków generycznych. Ich sprzedaż to niższe koszty terapii dla pacjenta, a także oszczędności dla systemu opieki zdrowotnej. Na osobie realizującej receptę zgodnie z ustawą o refundacji leków i środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych spoczywa obowiązek poinformowania pacjenta o możliwości nabycia tańszego odpowiednika. Jednak czy lek generyczny jest tak samo skuteczny jak oryginalny?

Czy wątpliwości dotyczące leków generycznych mają podstawy naukowe?

Lek generyczny to lek, który opracowano, by uzyskać podobieństwo do leku już zarejestrowanego („leku referencyjnego”). Zawiera on taką samą ilość substancji czynnej jak lek referencyjny i jest stosowany w tej samej dawce (lub dawkach) do leczenia tej samej choroby (lub chorób) co lek referencyjny. Jednak nazwa leku, jego wygląd czy opakowanie mogą różnić się od wymienionych cech leku oryginalnego [1]. Leki generyczne są to odpowiedniki produktów oryginalnych pod względem jakości, skuteczności oraz bezpieczeństwa [2]. Producent leku generycznego musi dowieść, że wykazuje on równoważność z lekiem oryginalnym, wykonując w tym celu badania biorównoważności [2]. Zakładając, że stężenie leku w miejscu działania jest w równowadze ze stężeniem leku we krwi, w stwierdzeniu biorównoważności leku generycznego i oryginalnego wystarczające jest posłużenie się surogatem końcowego punktu klinicznego jakim jest stężenie leku (substancji czynnej) we krwi lub w rzadkich przypadkach w moczu [2,3]. Biorównoważność jest najczęściej określana na podstawie badania biodostępności leku referencyjnego i odtwórczego po pojedynczym podaniu małej grupie zdrowych ochotników w wieku 18-55 lat [4].

[h3]Mit 1[/h3]
Lek generyczny może być gorszy lub lepszy niż oryginalny w dopuszczalnym przedziale

Dostępność biologiczną charakteryzują 3 parametry farmakokinetyczne: maksymalne stężenie leku (Cmax), czas po jakim osiągane jest Cmax (tmax) oraz pole powierzchni pod krzywą zależności zmian stężenia od czasu (AUC) [4]. Gdy wartości AUC oraz Cmax mieszą się w zakresie możliwym do zaakceptowania (0,80-1,25 wartości parametrów leku oryginalnego) uznaje się, że występuje równoważność terapeutyczna i nie musi być ona dowiedziona [5].

Dopuszczalna rozbieżność pomiędzy lekami nie oznacza, że nie są one takie same. Wynika to ze zmienności odpowiedzi biologicznej każdego człowieka. Ten sam lek nieco inaczej będzie się wchłaniał u rożnych osób (zmienność międzyosobnicza), a nawet po każdorazowym podaniu u tej samej osoby (zmienność wewnątrzosobnicza) [2].

[h3]Mit 2 [/h3]
Badania biorównoważności wymagane są dla wszystkich generyków

Badanie biorównoważności jest konieczne jedynie w przypadku leków, które przed uwolnieniem do krwiobiegu są wchłaniane przez organizm np. leki przyjmowane doustnie. Mimo tego część doustnych stałych leków generycznych o szybkim uwalnianiu z postaci farmaceutycznej (uwalniających co najmniej 85% dawki w ciągu 30 min.) jest rejestrowana bez konieczności przeprowadzania badań równoważności biologicznej, a jedynie przeprowadzane są porównawcze badania uwalniania leku in vitro. Podobnie w przypadku roztworów stosowanych miejscowo np. krople do oczu, istnieje możliwość zastąpienia badan in vivo badaniami biorównoważności in vitro [3].

[h3]Mit 3[/h3]
Lek generyczny jest gorszej jakości iż oryginalny

Leki generyczne zwykle są tańsze niż leki oryginalne, jednak czy może to świadczyć o ich gorszej jakości? Zanim lek odtwórczy zostanie zarejestrowany przez instytucje dopuszczające leki do obrotu (w Polsce – Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych) musi spełnić takie same, surowe wymogi co lek oryginalny [2]. Producenci obu rodzajów leków są zobowiązani do przedstawienia szczegółowych danych dotyczących charakterystyki chemicznej, procesu kontroli, znakowania, testowania, a także sposobu wytwarzania [5], z tą różnicą, że producenci leków generycznych nie muszą przeprowadzać badań przedklinicznych oraz klinicznych, gdyż leki te zawierają dokładnie poznane, skuteczne i bezpieczne substancje czynne, dostępne na rynku od przynajmniej 10 lat [3]. Nie zwalania to producenta z zadbania o jakość zapewnioną przez produkcję zgodną z zasadami Dobrej Praktyki Wytwarzania (GMP) [2, 3].

[h3]Mit 4[/h3]
Czas po jakim jest osiągane stężenie maksymalne leku w przypadku leku oryginalnego i generycznego jest taki sam

W przypadkach gdy nie ma to znaczenia klinicznego, generyk może istotnie różnić się od leku referencyjnego szybkością procesu wchłaniania [6].

[h3]Mit 5[/h3]
Postać farmaceutyczna oraz postać substancji czynnej są takie same w leku oryginalnym i odtwórczym

Za równoważne biologiczne w przypadku leków doustnych mogą być uznane różne postacie leku np. tabletka i kapsułka o niezmodyfikowanym uwalnianiu . Substancja lecznicza w leku oryginalnym i generyku może występować w postaci rożnych soli, estrów, izomerów, mieszanin izomerów, pochodnych lub kompleksów substancji czynnej [6]. Producent może zdecydować o zastosowaniu innej postaci substancji czynnej (np. wykorzystać substancję czynną w postaci chlorowodorku), ale jedynie wtedy gdy nie będzie to miało wpływu na działanie leku [1]. Dodatkowo wiele substancji leczniczych posiada różne formy polimorficzne oraz wielkość cząstek, które mogą wpływać na właściwości fizykochemiczne leku, np. na szybkość uwalniania czy rozpuszczania w wodzie. Wprowadzane modyfikacje nie mogą powodować znaczących zmian w farmakokinetyce oraz farmakodynamice tej substancji [3].

Dopuszczalne są różnice między lekiem oryginalnym, a generycznym cech zewnętrznych takich jak wielkość, kształt czy kolor, które nie maja znaczenia dla ich właściwości terapeutycznych. Mogą one jednak wpływać na subiektywne odczucie pacjenta odnośnie skuteczności terapii, szczególnie w przypadku osób starszych czy leczonych lekami przeciwpadaczkowymi [3, 4].

[h3]FAKT[/h3]
Gorsza tolerancja leku generycznego może być wynikiem zastosowania innych substancji pomocniczych

Lek generyczny może różnić się składem oraz ilością substancji pomocniczych, lecz producent jest zobowiązany wykazać, że zastosowana kompozycja substancji pomocniczych nie wpływa na stabilność, farmakokinetykę, rozpuszczalność leku, a także na pasaż żołądkowo-jelitowy [6]. Gorsza tolerancja leku odtwórczego może wynikać z osobniczej reakcji na substancje pomocnicze [3]. Biorąc pod uwagę fakt, że w badaniach biorównoważności oceniane leki podawane są w pojedynczych dawkach pojawia się pytanie czy substancje pomocnicze nie będą wpływały na wchłanianie, dystrybucję czy metabolizm podczas długotrwałego leczenia [5].

W większości przypadków leki generyczne są tak samo skuteczne jak oryginalne, a przy tym pozwalają zmniejszyć koszty farmakoterapii. Okazuje się także, że pacjenci stosujący leki odtwórcze częściej przestrzegają zaleceń dotyczących leczenia [5]. Pamiętajmy jednak, że należy zachować ostrożność przy zamianie leków o wąskim zakresie terapeutycznym czy nielinowej farmakokinetyce. Warte podkreślenia jest także to, że o ile lek generyczny może różnić się biodostępnością od referencyjnego o 20%, to różnica między różnymi generykami może być większa.

[left]Literatura:
1. Pytania i odpowiedzi na temat leków generycznych EMEA http://www.ema.europa.eu/docs/pl_PL/document_library/Medicine_QA/2009/11/WC500012382.pdf.
2. Co warto wiedzieć o lekach generycznych? http://212.85.101.126/joo25/images/publikacje/broszura_leki_generyczne.pdf
3. Jakoniuk D. Biorównoważność w ocenie skuteczności terapeutycznej leków generycznych
4. Woroń J. Leki oryginalne i generyczne w farmakoterapii, czyli dlaczego potrzebna jest indywidualizacja farmakoterapii
5. Lewek P. Leki generyczne:korzyści i ryzyko wynikające z zamiany
6. Szałek E. Lek oryginalny i generyczny. Oksykodon[/left]

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]

Odpowiadasz:

avatar
Akceptuję regulamin dyskusji *
Komentujesz jako gość! Chcesz być informowany o nowych komentarzach w temacie? Zarejestruj się, lub jeśli już masz konto w grupie farmacja.net - .

Powiązane artykuły

Demografia Demografia

Im bliżej wyborów do samorządu aptekarskiego, tym więcej obietnic i populizmu jest adresowane do far...

Ile powinien zarabiać technik farmaceutyczny? Ile powinien zarabiać technik farmaceutyczny?

Takie właśnie pytanie coraz częściej słyszę ostatnio w środowisku aptekarzy. Propozycje podawane prz...

Fakty i mity o zapaleniu ucha Fakty i mity o zapaleniu ucha

Zapalenie ucha jest stosunkowo częstym powikłaniem po infekcji przeziębieniowej. Zwykle wówczas poja...