Lek generyczny to lek, który opracowano, by uzyskać podobieństwo do leku już zarejestrowanego („leku referencyjnego”). Zawiera on taką samą ilość substancji czynnej jak lek referencyjny i jest stosowany w tej samej dawce (lub dawkach) do leczenia tej samej choroby (lub chorób) co lek referencyjny. Jednak nazwa leku, jego wygląd czy opakowanie mogą różnić się od wymienionych cech leku oryginalnego [1]. Leki generyczne są to odpowiedniki produktów oryginalnych pod względem jakości, skuteczności oraz bezpieczeństwa [2]. Producent leku generycznego musi dowieść, że wykazuje on równoważność z lekiem oryginalnym, wykonując w tym celu badania biorównoważności [2]. Zakładając, że stężenie leku w miejscu działania jest w równowadze ze stężeniem leku we krwi, w stwierdzeniu biorównoważności leku generycznego i oryginalnego wystarczające jest posłużenie się surogatem końcowego punktu klinicznego jakim jest stężenie leku (substancji czynnej) we krwi lub w rzadkich przypadkach w moczu [2,3]. Biorównoważność jest najczęściej określana na podstawie badania biodostępności leku referencyjnego i odtwórczego po pojedynczym podaniu małej grupie zdrowych ochotników w wieku 18-55 lat [4].
[center][h3]Mit 1[/h3]
[b]Lek generyczny może być gorszy lub lepszy niż oryginalny w dopuszczalnym przedziale[/b][/center]
Dostępność biologiczną charakteryzują 3 parametry farmakokinetyczne: maksymalne stężenie leku (Cmax), czas po jakim osiągane jest Cmax (tmax) oraz pole powierzchni pod krzywą zależności zmian stężenia od czasu (AUC) [4]. Gdy wartości AUC oraz Cmax mieszą się w zakresie możliwym do zaakceptowania (0,80-1,25 wartości parametrów leku oryginalnego) uznaje się, że występuje równoważność terapeutyczna i nie musi być ona dowiedziona [5].
Dopuszczalna rozbieżność pomiędzy lekami nie oznacza, że nie są one takie same. Wynika to ze zmienności odpowiedzi biologicznej każdego człowieka. Ten sam lek nieco inaczej będzie się wchłaniał u rożnych osób (zmienność międzyosobnicza), a nawet po każdorazowym podaniu u tej samej osoby (zmienność wewnątrzosobnicza) [2].
[center][h3]Mit 2 [/h3]
[b]Badania biorównoważności wymagane są dla wszystkich generyków[/b][/center]
Badanie biorównoważności jest konieczne jedynie w przypadku leków, które przed uwolnieniem do krwiobiegu są wchłaniane przez organizm np. leki przyjmowane doustnie. Mimo tego część doustnych stałych leków generycznych o szybkim uwalnianiu z postaci farmaceutycznej (uwalniających co najmniej 85% dawki w ciągu 30 min.) jest rejestrowana bez konieczności przeprowadzania badań równoważności biologicznej, a jedynie przeprowadzane są porównawcze badania uwalniania leku in vitro. Podobnie w przypadku roztworów stosowanych miejscowo np. krople do oczu, istnieje możliwość zastąpienia badan in vivo badaniami biorównoważności [i]in vitro[/i] [3].
[center][h3]Mit 3[/h3]
[b]Lek generyczny jest gorszej jakości iż oryginalny[/b][/center]
Leki generyczne zwykle są tańsze niż leki oryginalne, jednak czy może to świadczyć o ich gorszej jakości? Zanim lek odtwórczy zostanie zarejestrowany przez instytucje dopuszczające leki do obrotu (w Polsce – Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych) musi spełnić takie same, surowe wymogi co lek oryginalny [2]. Producenci obu rodzajów leków są zobowiązani do przedstawienia szczegółowych danych dotyczących charakterystyki chemicznej, procesu kontroli, znakowania, testowania, a także sposobu wytwarzania [5], z tą różnicą, że producenci leków generycznych nie muszą przeprowadzać badań przedklinicznych oraz klinicznych, gdyż leki te zawierają dokładnie poznane, skuteczne i bezpieczne substancje czynne, dostępne na rynku od przynajmniej 10 lat [3]. Nie zwalania to producenta z zadbania o jakość zapewnioną przez produkcję zgodną z zasadami Dobrej Praktyki Wytwarzania (GMP) [2, 3].
[center][h3]Mit 4[/h3]
[b]Czas po jakim jest osiągane stężenie maksymalne leku w przypadku leku oryginalnego i generycznego jest taki sam[/b][/center]
W przypadkach gdy nie ma to znaczenia klinicznego, generyk może istotnie różnić się od leku referencyjnego szybkością procesu wchłaniania [6].
[center][h3]Mit 5[/h3]
[b]Postać farmaceutyczna oraz postać substancji czynnej są takie same w leku oryginalnym i odtwórczym[/b][/center]
Za równoważne biologiczne w przypadku leków doustnych mogą być uznane różne postacie leku np. tabletka i kapsułka o niezmodyfikowanym uwalnianiu . Substancja lecznicza w leku oryginalnym i generyku może występować w postaci rożnych soli, estrów, izomerów, mieszanin izomerów, pochodnych lub kompleksów substancji czynnej [6]. Producent może zdecydować o zastosowaniu innej postaci substancji czynnej (np. wykorzystać substancję czynną w postaci chlorowodorku), ale jedynie wtedy gdy nie będzie to miało wpływu na działanie leku [1]. Dodatkowo wiele substancji leczniczych posiada różne formy polimorficzne oraz wielkość cząstek, które mogą wpływać na właściwości fizykochemiczne leku, np. na szybkość uwalniania czy rozpuszczania w wodzie. Wprowadzane modyfikacje nie mogą powodować znaczących zmian w farmakokinetyce oraz farmakodynamice tej substancji [3].
Dopuszczalne są różnice między lekiem oryginalnym, a generycznym cech zewnętrznych takich jak wielkość, kształt czy kolor, które nie maja znaczenia dla ich właściwości terapeutycznych. Mogą one jednak wpływać na subiektywne odczucie pacjenta odnośnie skuteczności terapii, szczególnie w przypadku osób starszych czy leczonych lekami przeciwpadaczkowymi [3, 4].
[center][h3]FAKT[/h3]
[b]Gorsza tolerancja leku generycznego może być wynikiem zastosowania innych substancji pomocniczych[/b][/center]
Lek generyczny może różnić się składem oraz ilością substancji pomocniczych, lecz producent jest zobowiązany wykazać, że zastosowana kompozycja substancji pomocniczych nie wpływa na stabilność, farmakokinetykę, rozpuszczalność leku, a także na pasaż żołądkowo-jelitowy [6]. Gorsza tolerancja leku odtwórczego może wynikać z osobniczej reakcji na substancje pomocnicze [3]. Biorąc pod uwagę fakt, że w badaniach biorównoważności oceniane leki podawane są w pojedynczych dawkach pojawia się pytanie czy substancje pomocnicze nie będą wpływały na wchłanianie, dystrybucję czy metabolizm podczas długotrwałego leczenia [5].
W większości przypadków leki generyczne są tak samo skuteczne jak oryginalne, a przy tym pozwalają zmniejszyć koszty farmakoterapii. Okazuje się także, że pacjenci stosujący leki odtwórcze częściej przestrzegają zaleceń dotyczących leczenia [5]. Pamiętajmy jednak, że należy zachować ostrożność przy zamianie leków o wąskim zakresie terapeutycznym czy nielinowej farmakokinetyce. Warte podkreślenia jest także to, że o ile lek generyczny może różnić się biodostępnością od referencyjnego o 20%, to różnica między różnymi generykami może być większa.
[left][u]Literatura:[/u]
1. Pytania i odpowiedzi na temat leków generycznych EMEA http://www.ema.europa.eu/docs/pl_PL/document_library/Medicine_QA/2009/11/WC500012382.pdf.
2. Co warto wiedzieć o lekach generycznych? http://212.85.101.126/joo25/images/publikacje/broszura_leki_generyczne.pdf
3. Jakoniuk D. Biorównoważność w ocenie skuteczności terapeutycznej leków generycznych
4. Woroń J. Leki oryginalne i generyczne w farmakoterapii, czyli dlaczego potrzebna jest indywidualizacja farmakoterapii
5. Lewek P. Leki generyczne:korzyści i ryzyko wynikające z zamiany
6. Szałek E. Lek oryginalny i generyczny. Oksykodon[/left]
