Przez te półtora roku zmieniły się nasze priorytety w walce z koronawirusem i inne pytania zaprzątają nam obecnie głowę. Wciąż najlepszym orężem wydaje się zdanie się na szczepionki, jednak kiedy społeczeństwa są tak podzielone w tej kwestii i niespójne co do korzystania z tego cudu medycyny, nauka musi postawić trudne pytania i spróbować na nie odpowiedzieć. Ostatnio zrobiła to Europejska Agencja Leków, wspólnymi siłami z Europejskim Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC).
Wyzwania Europy w walce z koronawirusem
ECDC szacuje, że do końca sierpnia wariant Delta będzie stanowił 90% wszystkich zakażeń SARS-CoV-2 w Unii Europejskiej. To sprawia, że kraje muszą przyspieszyć programy szczepień, w tym podawanie drugich dawek tam, gdzie jest to zalecane, oraz jak najszybciej wypełnić luki w odporności i możliwości dalszego pojawiania się wariantów. W miarę rozprzestrzeniania się wariantu Delta podkreśla się znaczenie ukończenia zalecanych kursów – wstępne dowody sugerują, że obie dawki 2-dawkowych szczepionek przeciw COVID-19, takich jak Comirnaty lub Vaxzevria, są potrzebne do zapewnienia odpowiedniej ochrony przed wariantem Delta. Z badań opublikowanych w czasopiśmie naukowym „The Lancet” wynika, że po 14 dniach od przyjęcia drugiej dawki szczepionki Pfizera ochrona przed zakażeniem wariantem Delta wynosi ok. 79%, w przypadku preparatu AstraZeneca jest to 60%. Jeśli chodzi o objawową infekcję, Comirnaty zapewnia ochronę na poziomie 88% a Vaxzevria 67%. Jednocześnie, badania wykazały, że osoby zaszczepione jedną ww. preparatów nie mogły czuć się bezpiecznie w zetknięciu z wariantem Delta – dla nich ochrona przed zakażeniem wynosiła odpowiednio 36% i 30%.
Ryzyko ciężkiej choroby i śmiertelności spowodowanej przez COVID-19 jest większe w przypadku pacjentów geriatrycznych i osób z współistniejącymi chorobami przewlekłymi, co podkreśla potrzebę ukończenia zalecanych kursów szczepień w tych grupach pacjentów. Jednak według ECDC Vaccine Tracker nadal istnieje 10 krajów UE, w których 30% i więcej najstarszych wiekowo pacjentów nie ukończyło wymaganego cyklu szczepień. Z osobami w podeszłym wieku związana jest inna ważna grupa – personel medyczny i zatrudniony w placówkach opieki. EMA i ECDC jedynie rekomendują 100% wyszczepialność w tych grupach zawodowych, jednak jak wiemy, niektóre kraje jak np. Francja, próbując wymóc proceduralnie obowiązek przyjęcia pełnego schematu szczepień u pracowników sektora ochrony zdrowia.
Pytania i przyszłość
Europejska Agencja Leków, w odpowiedzi na lawinę pytań, dotyczącą ewentualnej aktualizacji podejścia w zakresie szczepień ochronnych, wypowiedziała się również w kwestii mieszanego schematu szczepień oraz ewentualnego doszczepiania po odbyciu obecnie rekomendowanego cyklu. Podkreślono, że eksperci odpowiedzialni za programy szczepień w ponad połowie państw członkowskich postanowili, mając na uwadze sytuację krajową, zastosować inne szczepionki do drugiej dawki niż te stosowane do pierwszej dawki. Na przykład w niektórych krajach można przyjąć drugą dawkę szczepionki mRNA po pierwszej dawce szczepionki z wektorem adenowirusowym. Heterologiczna strategia szczepień w której inna szczepionka jest podawana jako druga dawka w zalecanym schemacie 2-dawkowym, była historycznie stosowana w przypadku niektórych innych szczepionek, np. stosowanie doustnych i inaktywowanych szczepionek przeciwko polio w niektórych państwach członkowskich UE w latach 80. XX wieku. Zastosowanie heterologicznej strategii szczepień może umożliwić szybszą ochronę populacji i lepsze wykorzystanie dostępnych zapasów szczepionek. Obecnie EMA i ECDC nie wydała jeszcze żadnych ostatecznych zaleceń dotyczących stosowania różnych szczepionek przeciw COVID-19, niemniej jednak wstępne wyniki badań z Hiszpanii, Niemiec i Wielkiej Brytanii sugerują zadowalającą odpowiedź immunologiczną i brak obaw dotyczących bezpieczeństwa.
W temacie szczepień przypominających stwierdzono, że dotychczas zebrane dane z realizowanych kampanii szczepień ochronnych nie pozwalają na finalne stwierdzenie, jak długo odpowiedź immunologiczna jest w stanie utrzymać się u w pełni wyszczepionych pacjentów. Jednak, EMA i ECDC stworzyły sieć porozumienia z krajowymi grupami doradczymi wszystkich państw członkowskich oraz producentami szczepionek, dla których Unia Europejska zdecydowała się kontynuować negocjacje na rok 2022, aby w porę umożliwić działania regulacyjno-legislacyjne, w przypadku jeśli naukowe podstawy co do podawania trzeciej dawki szczepionki wymuszą aktualizację bieżących pozwoleń na dopuszczenie do obrotu.
