Nie tylko na kaszel – Hederae Folium

Nie tylko na kaszel – Hederae Folium

Liść bluszczu jako lekarstwo roślinne był dobrze znany już Dioskurydesowi i Hipokratesowi. Od czasów starożytnych stanowił chętnie powielany motyw dekoracyjny, symbolizujący ciągłość życia, wierność czy przywiązanie. Bluszcz (Hedera helix L.) jako roślina jest gatunkiem charakterystycznym dla Europy, także dla obszarów Polski, gdzie występuje w lasach, wykorzystując jako naturalną podporę pnie drzew.

Głównym składnikiem czynnym liści bluszczu jest należący do saponin triterpenowych hederakozyd C (inaczej hederasaponina C). Według Farmakopei nie może być go mniej niż 3% w przeliczeniu na suchą masę. Oprócz niego występują także hederasaponiny A-I, jednak ich zawartość jest niewielka. Część aglikonową większości saponin stanowi pięciocykliczny związek hederagenina. Wśród triterpenów znajdziemy także kwas oleanolowy o właściwościach przeciwbakteryjnych, przeciwwirusowych i przeciwzapalnych.

Pozostałymi cząsteczkami aktywnymi farmakologicznie są: flawonoidy, kwasy fenolowe, fitosterole oraz olejki lotne (około 0,1-0,3% w świeżych liściach). Istotna jest także obecność związków poliacetylenowych – falkarinonu i falkarinolu, które działają przeciwbakteryjnie i przeciwgrzybiczo, lecz są także silnymi alergenami kontaktowymi, odpowiedzialnymi za pojawianie się reakcji skórnych po kontakcie z nadziemnymi lub podziemnymi częściami bluszczu. Ponadto niektóre odmiany H. helix mogą zawierać alkaloid emetynę o działaniu wymiotnym. Ogólnie rzecz biorąc, preparaty z bluszczu są bezpieczne i dobrze tolerowane przez pacjentów dorosłych oraz dzieci nawet poniżej 1 roku życia (wg badań jednego z producentów), jednak samodzielne przyrządzanie przetworów z liści bluszczu nie wydaje się do końca bezpieczne. Przyjęcie dużej dawki liści czy owoców powoduje silne wymioty oraz biegunkę, a przez porażenie nerwów oddechowych może prowadzić nawet do śmierci.

Starsze źródła podają, iż aktywność wykrztuśna preparatów z Hedera helix opiera się na drażniącym działaniu hederasaponin w obrębie górnego odcinka przewodu pokarmowego . Odruch, wywołany miejscowym podrażnieniem śluzówki (związanym z właściwościami hemolitycznymi i zdolnością saponin do obniżania napięcia powierzchniowego) przekazywany jest przez włókna autonomiczne i uruchamia odruch kaszlu. Kilka lat temu odkryto, że saponiny działają również na drodze receptorowej: podczas badań na liniach komórkowych okazało się, iż hederakozyd C ma zdolność stymulacji receptorów β2- adrenergicznych w nabłonku płuc. Tym samym zwiększa produkcję płucnego surfaktantu i upłynnia zalegająca wydzielinę (dlatego też dla optymalnego efektu wykrztuśnego, podobnie jak przy syntetycznych lekach wykrztuśnych, należy pamiętać o piciu dużej ilości wody podczas terapii).



Substancje czynne Hederae folium wykazują także aktywność spazmolityczną oraz przeciwzapalną a także potencjał antyoksydacyjny i przeciwnowotworowy. Saponiny działają przeciwbakteryjnie, przeciwwirusowo wobec wirusa grypy, przeciwgrzybiczo wobec C. albicans a także przeciwpasożytniczo (udowodniono ich skuteczność na owcach zarażonych motylicą wątrobową). Wyciągi z bluszczu w badaniach in vitro hamują także wzrost pierwotniaków z rodzaju Leishmannia. Istnieją również doniesienia o hipoglikemizujących właściwościach bluszczu, jednakże dawka potrzebna do uzyskania takiego efektu wielokrotnie przekracza dawkę dobową ziela (tj. 0,3 g), tak więc aktywność ta nie ma znaczenia klinicznego.

Oprócz syropów o działaniu wykrztuśnym, cenionych zarówno przez lekarzy jak i pacjentów, liść bluszczu znajduje szerokie zastosowanie jako składnik kosmetyków, szczególnie tych przeznaczonych do walki z celulitem. Okazuje się, że hederakozydy B i C są inhibitorami hialuronidazy o podobnej sile działania jak escyna z kasztanowca zwyczajnego. Dzięki temu uszczelniają naczynia krwionośne, usprawniają mikrokrążenie skórne i likwidują obrzęki.

Roślina posiada także walory estetyczne, może być uprawiana w warunkach domowych, gdzie uważana jest za doskonałą roślinę oczyszczającą powietrze. Bluszcz jest również cennym gatunkiema miododajnym, a w przemyśle piwowarskim stanowi tradycyjny dodatek smakowy do piwa.

Źródła:
Assessment report on Hedera helix L., folium, 2012, European Medicine Agency;
Barceloux D.G.: Medical Toxicology of Natural Substances. Foods, Fungi, Medicinal Herbs, Plants, and Venomous Animals, 2008,Wiley, 865;
Hexsel D., Soirefmann M.: Cosmeceuticals for Cellulite, 2011 Seminars in Cutaneous Medicine and Surgery, 30, 167-170;
https://pl.wikipedia.org/wiki/Bluszcz_pospolity
Lutsenko Y. et al.: Hedera helix as medicinal plant, 2010 Herba Polonica, 1(56), 83-96;
Schmidt M. et al..: Suitability of Ivy Extract for the Treatment of Paediatric Cough, 2012 Phytotheraphy Research, 26, 1942-1947;

Projekt zakłada, że obcokrajowiec, który ma zamiar dłużej zostać w Polsce, powinien być zaszczepiony przeciwko chorobom zakaźnym i należy go o to zapytać (fot. Shutterstock)Czy cudzoziemcy przybywający do Polski...

W obawie przed epidemią odry Główny Inspektorat Sanitarny wraz z Ministerstwem Spraw...

Karolina Grodzka otrzymała tytuł Miss Osobowości 2018 (Fot. Miss Polonia)Studentka farmacji wybrana Miss...

W minioną sobotę odbył się finał konkursu Miss Polonia 2018. Udział w nim wzięły dwie studentki...

zięki powstaniu takiego rejestru diagnostyka oraz leczenie tego schorzenia będą lepiej powadzone a co za tym idzie - zmniejszy się zapadalność na choroby krążenia i tym samym liczba zgonów. (fot. Shutterstock)Specjalny rejestr dla osób z...

Ministerstwo Zdrowia proponuje utworzenie rejestru hipercholesterolemii rodzinnej. Projekt w tej...

 Skomplikowane testy konsumenci będą mogli wykonać wygodnie w domu. (fot. Shutterstock)Wielomarkerowe testy genetyczne już...

Lubelskie laboratorium Vitagenium uruchamia pilotażowy program nowego kanału dystrybucji testów...

Nowe przeciwwskazania dotyczą kobiet w ciąży oraz w wieku rozrodczym (fot. Shutterstock)Nowe ograniczenia dotyczące walproinianu

Pojawiły się nowe przeciwwskazania i dodatkowe ostrzeżenia na temat stosowania walproinianu u...