Niezależność farmaceuty w obliczu prawa

Niezależność farmaceuty w obliczu prawa

Jeśli zawód farmaceuty jest zawodem zaufania publicznego, to jaki jest charakter prawny świadczonych przez niego usług farmaceutycznych? Czy autonomia zawodowa farmaceuty jest w chroniona w wystarczający sposób?

Farmaceuta nie ma zagwarantowanej niezależności, przez co w praktyce systemy premiowe uzależnione są nie od jakości świadczonej usługi ale od ilości sprzedanych leków czy suplementów diety. (fot. Shutterstock)

Absolwenci farmacji kończąc studia opuszczają Uczelnie w przekonaniu o "misyjności" wybranego zawodu. W zetknięciu z aktualną praktyką apteczną przekonanie to niewątpliwie słabnie, a wspomnienie zaszczepianych podczas studiów idei zaczyna przybierać postać rozczarowania.

Powszechnie przyjmuje się, że zawód farmaceuty – to zawód zaufania publicznego. W polskim prawie nie istnieje definicja legalna zawodu zaufania publicznego, która określałaby istotne kryteria pozwalające na zaliczenie danej profesji do grupy takich właśnie zawodów. Pojęcie zawodu zaufania publicznego wywodzi się z art. 17 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997, który wiąże wykonywanie takiego zawodu z istnieniem samorządu zawodowego, reprezentującego osoby go wykonujące oraz sprawującego pieczę nad należytym jego wykonywaniem w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony. Należy wskazać, że nie stworzono dotychczas żadnej formalnej listy zawodów zaufania publicznego. Ponadto, poszczególne ustawy regulujące działalność różnych grup zawodowych, dla których powołano samorząd zawodowy nie zawierają ustawowego wskazania, iż dany zawód posiadający samorząd zawodowy jest zawodem „zaufania publicznego”.

W Polsce dotychczas samorządy zawodowe zostały powołane dla wielu grup zawodowych, między innymi dla: adwokatów, diagnostów laboratoryjnych, farmaceutów, fizjoterapeutów, lekarzy i lekarzy dentystów, notariuszy, pielęgniarek i położnych, dla radców prawnych. Jak wynika z powyższej listy do zawodów zaufania publicznego zalicza się profesje świadczące usługi o szczególnym charakterze z punktu widzenia interesu publicznego. Tak więc poza samorządem zawodowym, zawód zaufania publicznego powinien posiadać wyłączne prawo do wykonywania określonych, charakterystycznych dla danego zawodu usług. Usługi te stanowią zatem pewnego rodzaju monopol zawodowy i mogą być wykonywane jedynie przez członków danej korporacji zawodowej. W innym bowiem przypadku tworzenie samorządu zawodowego wydaje się mieć charakter bezcelowy.

Powołanie zawodu zaufania publicznego jest bowiem istotne nie ze względu na cechy indywidualne osób wykonujących dany zawód, ale ze względu na to jakie czynności zawodowe lub usługi członkowie danej korporacji mają świadczyć dla społeczeństwa. Formalnie tego rodzaju wyłączność dla świadczenia określonego rodzaju usług lub czynności zawodowych powinno wskazywać na stronę podmiotową, czyli określać kto (po spełnieniu jakich warunków) może być świadczeniodawcą lub usługodawcą oraz jakiego rodzaju usługi lub czynności zawodowe są zarezerwowane dla danej profesji.

O tym, że zawód farmaceuty jest zawodem zaufania publicznego przesądza w pierwszej kolejności istnienie powołanego ustawowo samorządu zawodowego. Zgodnie z ustawą z dnia 19 kwietnia 1991 r. o izbach aptekarskich (dalej - u.i.a.) samorząd zawodowy obejmuje wszystkie osoby wykonujące zawód farmaceuty, niezależnie od formy jego wykonywania (dopuszczalne jest prowadzenie działalności gospodarczej, zatrudnienie na podstawie umowy o pracę czy wykonywanie zawodu na podstawie umowy cywilnoprawnej lub stosunku służbowego, np. w wojsku).

Zawód służyć ma ochronie ważnych wartości – ma na celu ochronę zdrowia publicznego (art. 2a ust. 1 u.i.a.). W myśl art. 2 a ust. 1 u.i.a. wykonywanie zawodu farmaceuty obejmuje udzielanie usług farmaceutycznych, polegających w szczególności na:

  1. sporządzaniu i wytwarzaniu produktów leczniczych;
  2. ocenie jakości leków recepturowych, leków aptecznych i leków gotowych;
  3. wydawaniu produktów leczniczych i wyrobów medycznych, wyrobów medycznych do diagnostyki in vitro, wyposażenia wyrobów medycznych, wyposażenia wyrobów medycznych do diagnostyki in vitro oraz aktywnych wyrobów medycznych do implantacji, będących przedmiotem obrotu w aptekach, działach farmacji szpitalnej i hurtowniach farmaceutycznych;
  4. sporządzaniu leków recepturowych i leków aptecznych w aptekach;
  5. sprawowaniu nadzoru nad wytwarzaniem, obrotem, przechowywaniem, wykorzystaniem i utylizacją produktów leczniczych i wyrobów;
  6. udzielaniu informacji i porad dotyczących działania i stosowania produktów leczniczych i wyrobów będących przedmiotem obrotu w aptekach i hurtowniach farmaceutycznych;
  7. sprawowaniu opieki farmaceutycznej polegającej na dokumentowanym procesie, w którym farmaceuta, współpracując z pacjentem i lekarzem, a w razie potrzeby z przedstawicielami innych zawodów medycznych, czuwa nad prawidłowym przebiegiem farmakoterapii w celu uzyskania określonych jej efektów poprawiających jakość życia pacjenta;
  8. kierowaniu apteką, punktem aptecznym, działem farmacji szpitalnej lub hurtownią farmaceutyczną;
  9. współuczestniczeniu w sprawowaniu nadzoru nad gospodarką produktami leczniczymi, w szczególności w zakładach opieki zdrowotnej;
  10. współudziale w badaniach klinicznych prowadzonych w szpitalu;
  11. współudziale w badaniach nad lekiem;
  12. przygotowywaniu roztworów do hemodializy i dializy otrzewnowej.

Strony

 W 2017 roku w Zachodniopomorskiem było 610 aptek, a teraz jest ich 605. (fot. Shutterstock)Silna apteka to korzyści dla pacjentów

W Zachodniopomorskiem spadła liczba działających aptek i punktów aptecznych. Hanna Borowiak,...

Nie tylko treść ulotki, ale również oznakowanie opakowania produktu nie może zawierać elementów promocyjnych. (fot.Shutterstock)MZ proponuje zmiany w oznakowaniu...

Skierowany do konsultacji projekt rozporządzenia Ministra Zdrowia zakłada zaktualizowanie...

Farmaceuta zapewnił, że nie podejmował decyzji o umieszczeniu reklamy w gazecie, a była to decyzja zarządu spółki, do której należy apteka. (fot. Shutterstock)Kierownik ma obowiązek zagwarantować by...

Okręgowy Rzecznik Odpowiedzialności Zawodowej Śląskiej Izby Aptekarskiej skierował do Sądu...

Nastolatek usłyszał pięć zarzutów, nie jest jednak wykluczone, że na koncie ma znacznie więcej prób posługiwania się fałszywymi receptami. (fot. KMP w Gdańsku)Dzięki uwadze apteki Policja zatrzymała...

Za pomocą programów do obróbki grafiki 18-latek z Gdańska podrabiał recepty na leki...

W przypadku błędu farmaceucie pozostaje kontakt z Policją? (fot. Shutterstock)RODO utrudni farmaceutom naprawianie...

"Przytrafiło mi się dzisiaj źle zrealizować receptę na insuliny, wydałam za mało. Próbowałam...