Wielu z nas posiada zwierzęta domowe. Mimo tego, że staramy się być dla nich najlepszymi opiekunami i bardzo dobrze o nie dbamy, to zdarza się, że zwierzę zachoruje. Widząc cierpienie naszego ukochanego zwierzaka, chcemy jak najszybciej mu pomóc. Można pomyśleć sobie, że skoro ludzie i psy lub koty to ssaki, to stosowane przez człowieka leki pomogą zmniejszyć cierpienie pupila.
Jest to błędne założenie. W ten sposób właściciel może znacznie pogorszyć stan zdrowia swojego zwierzęcia, a nawet doprowadzić do jego śmierci. Najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest zabranie zwierzaka na wizytę do weterynarza, który poprawnie postawi diagnozę i zaleci odpowiednie leki. Jeśli zdarzy się sytuacja nagła, pomocna może okazać się rozmowa telefoniczna ze specjalistą.
Główną przyczyną różnic w toksyczności substancji leczniczych pomiędzy ludźmi a zwierzętami jest odmienny metabolizm. Istotny jest również fakt, że zwierzęta domowe bardzo często mają mniejszą masę ciała od swojego właściciela.
Paracetamol
Mimo że jest to lek, który może być stosowany u dzieci już od urodzenia , dla zwierząt może okazać się śmiertelnym zagrożeniem. Kliniczne objawy zatrucia to zazwyczaj uszkodzenie lub niewydolność wątroby u psów oraz anemia hemolityczna spowodowana methemoglobinemią u kotów. Obserwowane są również wymioty, tachykardia, drżenia. Pierwsze objawy mogą być już widoczne, gdy dawka paracetamolu przekracza 100 mg/kg masy ciała psa, a w przypadku kotów jest ona znacznie niższa ze względu na mniejszą aktywność glukuronozylotransferazy.
- Metabolizm paracetamolu u zwierząt
Metabolizm paracetamolu u psów i kotów zachodzi podobnie jak u ludzi. Lek ten jest w organizmie poddawany reakcjom glukuronidacji i siarczanowania oraz jest przekształcany do toksycznego metabolitu N-acetylo-p-benzochinonoiminy (NAPQI ). Kiedy zostaną wyczerpane rezerwy glutationu sprzęgające NAPQI oraz wysycone zostaną szlaki glukuronidacji i siarczanowania, dochodzi do nagromadzenia NAPQI w organizmie i uwidocznienia objawów zatrucia.
Skutkiem tego jest powstawanie ciałek Heinza, denaturacja błon erytrocytów i tworzenie methemoglobiny, co dodatkowo zwiększa niedotlenienie tkanek.
NLPZ
- Ibuprofen
W medycynie weterynaryjnej ibuprofen ma wąski margines bezpieczeństwa i może powodować toksyczność wielonarządową. Uszkodzenia żołądka mogą powstawać już po podawaniu leku psom w dawce 8 mg/kg m. c./dobę przez dłuższy czas (6 tygodni). Objawy żołądkowo-jelitowe (wymioty, biegunka, smoliste stolce) mogą wystąpić po podaniu jednorazowo 25-125 mg ibuprofenu/kg m. c. Po zastosowaniu dawki 50 mg/kg m. c. możliwe jest powstanie owrzodzenia w przewodzie pokarmowym. Dawki powyżej 100 mg/kg m. c. mogą także spowodować niewydolność nerek, natomiast powyżej 400 mg/kg m. c. obserwuje się wpływ na ośrodkowy układ nerwowy (drgawki, śpiączka).
Koty są dwukrotnie bardziej wrażliwe na ibuprofen niż psy. Toksyczne efekty będą widoczne w niższych dawkach, a rokowania są z reguły gorsze dla zatrutego kota niż dla psa.
- Naproksen
Ze względu na podobny do ibuprofenu mechanizm działania, naproksen również jest lekiem mogącym zaszkodzić naszemu zwierzakowi. Toksyczność wynika z hamowania enzymu cyklooksygenazy-1. Wówczas zostaje zahamowana synteza prostaglandyn działających ochronnie na nerki i przewód pokarmowy. Podanie naproksenu może spowodować takie objawy, jak: wymioty, smoliste stole, senność i brak apetytu. Większe dawki mogą wywołać owrzodzenia śluzówki przewodu pokarmowego lub uszkodzenie nerek prowadzące do niewydolności tego narządu.
Objawy toksyczne ze strony przewodu pokarmowego mogą się pojawić już po podaniu dawki 5 mg/kg m. c., natomiast uszkodzenie nerek może wystąpić na skutek zastosowania naproksenu w dawce 25 mg/kg m. c. Podobne objawy mogą występować po podaniu innych leków z grupy NLPZ, ze względu na wspólny mechanizm działania.
- Inne NLPZ
Większość leków z tej grupy nie jest stosowana w weterynarii, głównie ze względu na niebezpieczne działania niepożądane wynikające z silnego blokowania COX-1. Do stosowania u zwierzaków zarejestrowane są m.in. meloksykam i karprofen. Leki te znacznie silniej hamują COX-2, niż COX-1. Nie znaczy to jednak, że możemy samodzielnie decydować o podaniu takiego leku zwierzęciu.
Loperamid
Niektóre psy posiadają mutację genu MDR1, czyli genu kodującego glikoproteinę P (transporter błonowy). Skutkiem tej mutacji jest utrata funkcji przez białko transportowe. Wówczas niektóre leki, w tym loperamid, mogą przekraczać barierę krew-mózg. Obserwuje się wtedy takie działania niepożądane jak: wymioty, zawroty głowy, zaburzenia koordynacji, śpiączka.
Mutacja tego genu jest częsta u psów rasy Collie oraz owczarków australijskich.
Bibliografia:
- Small Animal Toxicology – Michael E. Peterson, Patricia A. Talcott. Elsevier Health Sciences, 2013
- Treatment of ibuprofen intoxication in a dog via therapeutic plasma exchange. J Vet Emerg Crit Care, 2017 – Walton S, Ryan KA, Davis JL, Acierno M.
- Common questions in veterinary toxicology. J Small Anim Pract. 2015 – Bates N, Rawson-Harris P, Edwards N.
- Loperamide toxicity in a collie with the MDR1 mutation associated with ivermectin sensitivity. J Vet Intern Med. 2004 – Sartor LL, Bentjen SA, Trepanier L, Mealey KL.
- Kompendium farmakologii, red. Waldemar Janiec, wyd. PZWL, 2016
