Roślina ta tworzy niskie, rozłożyste dywany, od maja do sierpnia ozdobione drobnymi kwiatami, przybierającymi rozmaite barwy, w zależności od podgatunku rośliny. Młode pędy wraz z mięsistymi listkami znajdują zastosowanie w kuchni – surowe bądź gotowane mogą być dodatkiem do sałat, zaś oberwane z listków łodygi można przyrządzić jak szparagi. Część rośliny wykorzystywaną w fitoterapii stanowi kłącze, które po przełamaniu i roztarciu uwalnia charakterystyczny zapach, przypominający różę (stąd też pochodzi nazwa gatunkowa rośliny). Największą wartość mają kłącza różeńca zebrane w piątym lub szóstym roku uprawy.
Profil fitochemiczny
Kłącze zawiera wiele grup substancji czynnych, wśród których należy wymienić:
– frakcję lotną (do 0,05%), wśród której dominują n-dekanol oraz geraniol i jego połączenia, odpowiadające za różany aromat rośliny. Jedna z pochodnych geraniolu – rozyrydyna, działa jak inhibitor MAO-A i B, jest więc po części odpowiedzialna za efekt przeciwdepresyjny rośliny. Składnikiem frakcji lotnej są także związki terpenowe: rodiolozyd A, rodiocyjanozyd oraz lotaustralina;
– związki fenolowe proste (kwas kawowy, cynamonowy) oraz złożone: salidrozyd (rodiolozyd), rozynę i rozawinę. Cząsteczki te uznawane są na kluczowe dla aktywności farmakologicznej różeńca,
– związki polifenolowe, reprezentowane przez garbniki katechinowe (pochodne kwasu galusowego, EGC – galusan epikatechiny, EGCG – galusan epigallokatechiny) oraz flawonolignany i flawonoidy. Obecność stosunkowo dużej ilośći garbników odpowiada za gorzki smak różeńca i jego właściwości ściągające (tradycyjne zastosowanie obejmuje choroby jamy ustnej i hemoroidy). Polifenole działają antyoksydacyjnie, przeciwnowotworowo oraz przeciwzapalnie, zaś dimeryczna forma EGCG również hamuje aktywność monoaminooksydaz;
– pozostałymi składnikami kłącza są fitosterole i tłuszcze roślinne oraz sole mineralne.
Aktywność ekstraktów z różeńca in vivo
Rhodiola rosea ceniona jest przede wszystkim za swoje działanie adaptogenne. Mianem adaptogenów określa się grupę roślin, które mają zdolność normalizacji funkcji organizmu poprzez zwiększanie kondycji fizycznej psychicznej oraz przeciwdziałają skutkom stresu spowodowanego czynnikami zewnętrznymi i wewnętrznymi, także emocjami. Rezultaty badań z wykorzystaniem ekstraktu z różeńca wskazują, iż łagodzi on przemęczenie fizyczne oraz psychiczne a także poprawia zdolność koncentracji i nauki.
Kolejną cenną właściwością różeńca jest jego silnie zaznaczone działanie przeciwdepresyjne, potwierdzone w wielu badaniach nierandomizowanych oraz randomizowanych. Pacjenci z łagodną i umiarkowaną depresją po sześciotygodniowym przyjmowaniu ekstraktu z różeńca, zauważyli znaczące złagodzenie objawów depresji (ocenianej za pomocą dwóch różnych skali), takich jak bezsenność, wahania nastroju czy zła samoocena. W innych badaniach u ochotników obserwowano zwiększenie odporności na stres i zmęczenie oraz szybszą percepcję informacji.
Związki fenolowe, wchodzące w skład kłącza, wpływają na szereg przekaźników i szlaków biochemicznych (w tym związanych ze stresem oksydacyjnym) oraz procesów ekspresji genów, co przejawia się między innymi obniżeniem stężenia kortyzolu we krwi. Składniki czynne „złotego korzenia”, jak zwany jest czasem różeniec, posiadają także działanie hepato-, kardio- oraz neuroprotekcyjne i psychostymulujące. Stosowanie ekstraktu z Rhodiola rosea podczas wzmożonego wysiłku fizycznego ogranicza uszkodzenia w obrębie tkanki mięśniowej (mierzone na podstawie stężeń białka C-reaktywnego oraz kinazy kreatyniny we krwi).
Preparaty z różeńca górskiego mogą stanowić alternatywę dla innych roślinnych adaptogenów, jak miłorząb czy żeń-szeń, a stosowane w nadchodzącym jesienno-zimowym okresie pomogą przeciwdziałać pojawiającemu się zmęczeniu, bezsenności i sezonowej chandrze. W obrocie różeniec występuje w postaci ciętego lub sproszkowanego kłącza oraz suchych ekstraktów w formie tabletek lub proszku. Uznawany jest za substancję bezpieczną, gdyż nie odnotowano poważnych skutków ubocznych u osób przyjmujących jego preparaty.
Źródła:
https://pl.wikipedia.org/wiki/Różeniec_górski
http://www.pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Rhodiola+rosea
Abidov m. et al.: Extract of Rhodiola rosea Radix Reduces the Level of C-Reactive Protein and Creatinine Kinase in the Blood, Pharmacology and Toxicology 7, 63-64
Panossian A. et al.: Rosenroot (Rhodiola rosea): Traditional use, chemical composition, pharmacology and clinical efficacy, Phytomedicine 7(17), 481-493
van Diermen D. et al.: Monoamine oxidase inhibition by Rhodiola rosea L. roots, Journal of Ethnopharmacology 2(122), 397-401
