Sumienie farmaceuty

Sumienie farmaceuty

Mają ją zarówno lekarze jak i pielęgniarki – klauzula sumienia. Wolności od przymusu postępowania wbrew własnemu sumieniu domagają się też niektórzy farmaceuci. Spór o klauzulę sumienia dla pracowników aptek trwa od dawna. Oto kilka faktów na jego temat...

Poparcie dla inicjatywy klauzuli sumienia zadeklarowało 50% pracujących farmaceutów i 65% studentów farmacji. (fot. Shutterstock)

Praca farmaceuty wiąże się z ogromną odpowiedzialnością. Jest on pośrednikiem pomiędzy lekarzem, a pacjentem we wszelkich sprawach dotyczących produktów leczniczych. Nie tylko wydaje lekarstwa, ale informuje o ich właściwym stosowaniu, możliwych interakcjach i wyjaśnia wszelkie wątpliwości pacjentów. Wraz z rozwojem medycyny i postępem farmacji, zwiększała się ingerencja leków w naturalne procesy fizjologiczne człowieka. W rezultacie na znaczeniu zyskał problem konfliktu zastosowanego sposobu leczenia z wyznaniem i światopoglądem zarówno pacjentów, jak i osób pracujących z nimi. Konsekwencją tego jest obowiązująca obecnie polskich lekarzy i pielęgniarki klauzula sumienia – a więc prawo do odmowy przeprowadzenia procedury medycznej lub zaordynowania leku, stojących w sprzeczności z sumieniem, światopoglądem lub wyznawaniem. Podobnego prawa domaga się wielu farmaceutów.

Konstytucyjna wolność sumienia

Artykuł 53 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, będącej najważniejszym i nadrzędnym aktem prawnym w Polsce, każdemu zapewnia wolność sumienia i religii. To prawo potwierdza orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 15 stycznia 1991 roku (U8/90) mówiące, że „wolność sumienia nie oznacza jedynie prawa do reprezentowania określonego światopoglądu, ale przede wszystkim prawo do postępowania zgodnie z własnym sumieniem, do wolności od przymusu postępowania wbrew własnemu sumieniu”.

Jednocześnie polskie prawo daje lekarzom, pielęgniarkom i położnym możliwość skorzystania z klauzuli sumienia. Wynika to z aktów prawnych regulujących te zawody, czyli odpowiednio ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty oraz ustawy o zawodach pielęgniarki i położnej. Klauzula ta jest szczególną regulacją prawną umożliwiającą powstrzymanie się od wykonywania świadczeń zdrowotnych, jeśli są one niezgodne z przekonaniami religijnymi lub etycznymi danej osoby. Umożliwia zgodnie z prawem rozstrzygnięcie konfliktu sumienia z korzyścią dla normy sumienia, a zwolnienie z nakazu wynikającego z normy prawa. Klauzula sumienia jest sposobem regulacji korzystania ze swobody sumienia, a nie zapewnieniem tej swobody. Co ciekawe na początku dotyczyła ona głównie bezpośredniej służby wojskowej i umożliwiała odbycie jej w innej formie.

Od 2011 roku Stowarzyszenie Farmaceutów Katolickich w Gdańsku razem z Human Life International-Polska rozpoczęło zbieranie podpisów pod apelem, który ma umożliwić polskim farmaceutom korzystanie z klauzuli sumienia. Bodźcem do rozpoczęcia tej inicjatywy była Rezolucja Rady Europy z 7 października 2010 roku nawołująca do przestrzegania praw pracowników medycznych do klauzuli sumienia. Działania nasiliły się w 2015 roku, kiedy to Komisja Europejska zezwoliła na sprzedaż bez recepty preparatu EllaOne należącego do tzw. antykoncepcji awaryjnej. Głównym problemem poruszanym przez Stowarzyszenie jest konflikt sumienia występujący podczas sprzedaży środków farmakologicznych niszczących ludzkie życie i ludzką płodność.

Farmaceuta – sprzedawca czy pracownik medyczny?

Zgodnie z artykułem 7 Kodeksu Etyki Lekarskiej „w szczególnie uzasadnionych wypadkach lekarz może nie podjąć się lub odstąpić od leczenia chorego, z wyjątkiem przypadków niecierpiących zwłoki. Nie podejmując albo odstępując od leczenia lekarz winien wskazać choremu inną możliwość uzyskania pomocy lekarskiej.” Farmaceuta znajduje się w innej sytuacji. Odpowiedzialność lekarza polega na wyborze odpowiedniego sposobu leczenia, a farmaceuta dostarcza pacjentowi zaordynowany przez lekarza lek. I na tym etapie powstaje pytanie odnośnie roli i uprawnienia do ingerencji farmaceuty w relację między lekarzem a pacjentem. Przeciwnicy klauzuli sumienia twierdzą, że jest on tylko sprzedawcą leków, zaś według zwolenników sprawuje on nad pacjentem szeroko pojętą opiekę farmaceutyczną i w związku z tym wykonuje zawód medyczny.

Kto ma rację?

Definicja zawodu medycznego zawarta jest w ustawie o działalności leczniczej. Zgodnie z nią pracownik wykonujący zawód medyczny to osoba uprawniona do udzielania świadczeń zdrowotnych, które rozumiane są jako działania mające na celu zachowanie, ratowanie, przywracanie lub poprawę zdrowia i inne działania medyczne wynikające z procesu leczenia. Zaś zgodnie z art. 2a ust. 1 ustawy o izbach aptekarskich wykonywanie zawodu farmaceuty ma na celu ochronę zdrowia publicznego i obejmuje udzielanie usług farmaceutycznych. W rezultacie można z tego wyciągnąć wniosek, że opieka farmaceutyczna jest takim świadczeniem i w związku z tym farmaceuta może odnieść się do wspomnianej wcześniej Rezolucji 1763 Zgromadzenia parlamentarnego Rady Europy.

Strony

Do tej pory inspektorem GIF mogła być wyłącznie osoba, która legitymowała się zatrudnieniem w podmiotach prowadzących obrót hurtowy. (fot. Shutterstock)Będzie więcej kontrolerów Inspekcji...

Zdaniem posła Marka Rucińskiego ostatnia nowelizacja prawa farmaceutycznego zawiera przepisy...

Nieprzesłanie danych uniemożliwi aptekom i punktom aptecznym wnioskowanie o dostęp do systemu P1. (fot. MGR.FARM)Kierownicy aptek proszeni o weryfikację...

Wojewódzki Inspektorat Farmaceutyczny w Katowicach apeluje do kierowników aptek ogólnodostępnych...

Różnica w zakresie wykształcenia farmaceuty i technika farmaceutycznego uniemożliwia technikom wykonywanie całego szeregu czynności, związanych z udzielaniem usług farmaceutycznych, w tym sprawowaniem opieki farmaceutycznej. (fot. Shutterstock)Przewaga liczebna techników nad...

Zdaniem Ministerstwa Zdrowia krótki, maksymalnie 2,5 letni cykl kształcenia w szkołach...

WIF w Poznaniu uznał, że w opisanej przez przedsiębiorcę sytuacji konieczne jest uzyskanie nowego zezwolenia. (fot. Shutterstock)Przeniesienie całej apteki do innego...

Wielkopolski przedsiębiorca poddał w wątpliwość kwestię zmiany zezwolenia w sytuacji gdy apteka...

Podczas debaty poruszono liczne zagadnienia, w tym znany problem redukcji kadr medycznych w Polsce. (fot. Shutterstock)Wspólnie dla Zdrowia. Dlaczego wśród...

W minioną środę odbyła się konferencja, zatytułowana: „Pacjent i system – zasady działania...