Trądzik młodzieńczy a trądzik dorosłych
Jedynym podobieństwem pomiędzy trądzikiem młodzieńczym oraz tym występującym u dorosłych jest patogeneza powstawania. Polega ona na zaburzeniach w funkcjonowaniu gruczołów łojowych, bądź łojowo-włosowych. Najczęściej dotykają one tych gruczołów, które są umiejscowione w obrębie twarzy i tułowia (głównie pleców).
Nieprawidłowo funkcjonujące gruczoły znacznie się powiększają i produkują zbyt duże ilości łoju. Przyczyną takiego stanu rzeczy jest pobudzanie receptorów androgenowych przez nadmierną produkcję dihydroksytestosteronu. Ponadto, dochodzi do zaburzenia w złuszczaniu komórek zlokalizowanych w obrębie ujść mieszków włosowych. Właśnie one wraz z nadmierną ilością wyprodukowanego łoju są przyczyną zaczopowania ujść gruczołów łojowych. W efekcie powstają zaskórniki bądź czopy, w których namnażają się beztlenowe bakterie Propionibacterium acnes. Drobnoustroje te metabolizują zalegającą w czopach wydzielinę łojową, z której to powstają kwasy tłuszczowe oraz substancje prozapalne. Prowadzi to do nacieku leukocytów i rozwoju w obrębie czopu stanu zapalnego, który w pewnym momencie pęka. Przez to, dochodzi do rozprzestrzenienia stanu zapalnego na pozostałe obszary skóry. W miejscu pękniętego czopa zaczynają rozwijać się krosty, przyjmujące charakter guzkowaty lub torbielowaty.
Trądzik u dorosłych najczęściej obejmuje dolną część twarzy, czyli żuchwę, podbródek i górny obszar szyi, w przeciwieństwie do młodzieńczego, który występuje zazwyczaj na czole i nosie (tzw. strefa “T”). U nastolatków zmiany trądzikowe przyjmują najczęściej formę zaskórników, a u dorosłych są to głównie czerwone zmiany zapalne, które jednak nie obejmują rozległego obszaru, lecz występują punktowo. Co więcej, podłożem dla trądziku dorosłych jest zazwyczaj zbytnio wysuszona skóra, a dla trądziku młodzieńczego, skóra tłusta.
Dlaczego trądzik występuje po 30-tce?
Najczęstszą przyczyną występowania trądziku u osób po 30. roku życia jest wzrost stężenia androgenów. Wahania stężenia tego męskiego hormonu najczęściej dotyczą kobiet. Mogą one występować w II fazie cyklu, na kilka dni przed spodziewaną miesiączką, a także tuż po odstawieniu tabletek antykoncepcyjnych. Przyczyną zaburzeń w stężeniu androgenów u kobiet może być również złe dobranie antykoncepcji przez lekarza. Co więcej, podwyższone stężenie tego hormonu może być wynikiem diety bogatej w produkty o wysokim indeksie glikemicznym. Przyczyniają się one do znacznego wzrostu stężenia insuliny we krwi, co bezpośrednio oddziaływuje na stężenie androgenów.
Drugą główną przyczyną występowania trądziku u dorosłych jest nadmierna produkcja wydzieliny łojowej. Wpływ na to może mieć stresujący tryb życia oraz permanentne zmęczenie. Także dieta nie jest w tym przypadku bez znaczenia, gdyż dowiedziono, że inicjatorem dla wydzielania łoju mogą być produkty nabiałowe.
Zmiany trądzikowe mogą być ponadto wynikiem przyjmowanych leków, m.in. glikokortykosteroidów, steroidów anabolicznych, leków przeciwdepresyjnych, czy przeciwpadaczkowych. Co więcej, powstawaniu zmian zapalnych na skórze sprzyjają kosmetyki o ciężkim podłożu, które zatykają pory skórne. Również wszelkie uszkodzenia skóry mogą predysponować do powstawania grudek zapalnych na skórze. Ich przyczyną mogą być chociażby ukąszenia owadów, czy noszenie obcisłych ubrań. Ponadto, wpływ na wystąpienie trądziku mają uwarunkowania genetyczne.
Metody leczenia trądziku u dorosłych
Leczenie trądziku u dorosłych rozpoczyna się od zastosowania leków działających miejscowo. Wykazują one działanie przeciwbakteryjne, przeciwzapalne, a także złuszczające naskórek. Wyróżnić tutaj należy przede wszystkim nadtlenek benzoilu oraz kwas azelainowy, a także antybiotyki- klindamycynę oraz tetracykliny. Co więcej, w terapii miejscowej trądziku zastosowanie znajdują również leki recepturowe. W ich składzie znajdują się antybiotyki (detreomycyna, erytromycyna), kwas salicylowy i ichtiol- działające przeciwzapalnie, a także wykazujące działanie keratolityczne: siarka i rezorcyna. Także do leczenia miejscowego zmian trądzikowych wykorzystywane są preparaty, które zawierają w składzie adapalen. Jest to retinoid, który działa przede wszystkim złuszczająco, ale także wpływa na opróżnianie ujść mieszków włosowych z nadmiaru wydzieliny łojowej.
W leczeniu trądziku u dorosłych zastosowanie znajdują również leki działające ogólnoustrojowo. Przede wszystkim należy wyróżnić tutaj antybiotyki z których najczęściej zalecane są tetracykliny oraz makrolidy. Ponadto, często wykorzystuje się również izotretynoinę. Wykazuje ona przede wszystkim działanie keratyznizujące, ale także wpływa na zmniejszenie ilości produkowanego łoju. Dzięki temu ograniczony zostaje rozwój bakterii P. acnes, a także zmniejszone jest ryzyko zatkania się ujść mieszków włosowych. Co więcej, u niektórych pacjentów do terapii przeciwtrądzikowej włącza się hormony. Dotyczy to przede wszystkim kobiet, u których przyczyną trądziku jest nieprawidłowo dobrana antykoncepcja hormonalna, a także u których występuje łysienie androgenowe Lekiem z wyboru w tej grupie jest przede wszystkim desogestrel. Jego działanie polega na zmniejszeniu wydzielania androgenów, co bezpośrednio przekłada się na ograniczeniu wydzielania łoju.
Coraz częściej w leczeniu trądziku u dorosłych stosuje się terapię skojarzoną, na którą składa się zarówno leczenie miejscowe jak i ogólnoustrojowe. Takie działanie ma za zadanie jednocześnie zmniejszać wydzielanie łoju, złuszczać naskórek oraz hamować rozwój bakterii P. acnes. Taka terapia powinna być właściwie zaplanowana przez lekarza, który zlecając ją pacjentowi musi przedstawić dokładny schemat leczenia, na który składa się zarówno częstotliwość stosowania preparatów, jak i pory dnia, w których należy je zażywać. Tego typu leczenie jest zazwyczaj krótsze i obarczone mniejszym ryzykiem wystąpienia skutków ubocznych niż pojedyncze terapie.
Terapia przeciwtrądzikowa u dorosłych jest długotrwała i wymaga od pacjenta zarówno cierpliwości jak zdyscyplinowania. Poza farmakoterapią, w zwalczaniu trądziku pomocne okazują się również takie metody jak laseroterapia, fototerapia, peelingi kwasem salicylowym bądź glikolowym, a przede wszystkim odpowiednia higiena skóry.
Bibliografia:
- Iwanek K, Trądzik Pospolity w: Lek w Polsce. 01.2015 r.
- Holzman R, Shakery K. Postadolescent acne in females, Skin Pharmacol Physiol, 2015: 1: 3-8.
- Preneau S, Dreno B. Female acne- a different subtype of teenager acne? J Eur Acad Dermatol Venereol 2012; 26: 277-282.
- Liu H, Yu H, Xia J, Liu L, Liu G, Sang H. Topical azelaic acid, salicylic acid, nictinamide and sulphur for acne. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2014; 11: 2-7.
- Goodman G. Managing acne vulgaris effectively w: Aus Fam Phys. 2006; 36:705-708.
- Thiboutot D. New insights into the management of acne, 2009; 60: 1-50.
- Degitz K, Ochsendorf F. Pharmacotherapy of acnel, 2008; 9(6): 955-971.
