Rodzaj Iberis L., należący do rodziny krzyżowych (Cruciferaceae), liczy około 50 gatunków, z których w ziołolecznictwie wykorzystuje się zwłaszcza:
– ubiorka gorzkiego (Iberis amara),
– ubiorka okółkowego (Iberis umbellata)
– ubiorka wiecznie zielonego (Iberis sempervirens).
Ubiorek tradycyjnie stosowany był jako remedium stomachicum w niestrawności, wzdęciach, chorobie refluksowej przełyku oraz wrzodach. Substancja roślinna posiada także właściwości żółcipędne, spazmolityczne i przeciwzapalne oraz słabą aktywność przeciwbakteryjną i przeciwgrzybiczą. We współczesnej fitoterapii zastosowanie znalazł ekstrakt z ubiorka gorzkiego, wchodzący w skład mikstury ziołowej Iberogast, polecanej w zespole jelita wrażliwego i problemach trawiennych.
Składniki aktywne
Wszystkie części rośliny zawierają charakterystyczne dla rodziny krzyżowych glukozynolaty, będące glikozydami posiadającymi w swojej strukturze atom siarki. Związki te znane są nie tylko z cennych właściwości antynowotworowych i chemoprewencyjnych, lecz także niekorzystnego wpływu goitrogennego na tarczycę. Najważniejszym glukozynolatem, występującym w ubiorku jest glukoiberyna, którą często wykorzystuje się jako związek referencyjny, służący do określania tożsamości i standaryzacji przetworów z ubiorka. Za gorzki smak roślin z gatunku Iberis, które bywają z tego względu zaliczane do substancji goryczkowych, odpowiada triterpen – kukurbitacyna. To ona odpowiada za gorzkawy posmak ogórków czy dyni, lecz jest silnym przeciwutleniaczem i działa przeciwbakteryjnie. W świeżym zielu ubiorka znajdziemy także kwasy tłuszczowe: palmitynowy, linolowy czy linolenowy oraz flawonoidy – głównie kemferol i kwercetynę i ich pochodne a także związki aminowe.
Aktywność farmakologiczna
Skuteczność ubiorka w zespole jelita drażliwego (IBS) i schorzeniach związanych z zaburzeniami pracy przewodu pokarmowego opiera się na jego dwukierunkowym wpływie na mięśniówkę gładką żołądka i jelit. W badaniach in vivo, przeprowadzonych na świnkach morskich stwierdzono, iż świeży ekstrakt I. amara zwiększa tonus mięśniówki gładkiej trzonu i dna żołądka oraz napięcie segmentów jelita uprzednio wykazujących atonię i osłabioną siłę skurczu. W innym badaniu udowodniono z kolei działanie spazmolityczne etanolowego ekstraktu z ubiorka na mięśniówkę jelit, której skurcz wywoływano podaniem acetylocholiny. Składniki świeżego ekstraktu posiadają powinowactwo do receptorów muskarynowych w obrębie jelita cienkiego, co dodatkowo sprzyja jego zastosowaniu w stanach spastycznych związanych z IBS. Gorycze, występujące w zielu ubiorka, na drodze odruchu stymulują wydzielanie soku żołądkowego oraz żółci, jednak niektóre składniki ekstraktu prawdopodobnie mają zdolność hamowania sekrecji kwasu solnego stymulowanej histaminą. Dodatkowym atutem przetworów z ubiorka w leczeniu schorzeń przewodu pokarmowego może być także pewna aktywność przeciwbakteryjna wobec Helicobacter pylori, Gram-ujemnej pałeczki, uważanej za czynnik etiologiczny choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy.
Wykorzystane źródła i strony internetowe:
Jaki B. et al.: Evaluation of Glucoiberin Reference Material from Iberis amara by Spectroscopic Fingerprinting, Journal of Natural Products, 2002, 65, 517-522;
Reichling J., Saller R.: Iberis Amara L. (Bittere Schleifenblume) – Profil einer Heilpflanze, Forsch Komplementärmed Klass Naturheilkd 2002, 9, 21–33;
Schemann M. et al.: Region-specific effects of STW 5 (Iberogast) and its components in gastric fundus, corpus and antrum, Phytomedicine, 2006, 13, 90-99;
