Od 18 lutego 2022 r. obowiązuje w Polsce Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 16 lutego 2022 r. zmieniające Rozporządzenie w sprawie szczegółowych wymogów, jakim powinien odpowiadać lokal apteki (dalej: ,,Rozporządzenie”).
Znowelizowane przepisy zakładają, że w przypadku przeprowadzania szczepień oraz badań diagnostycznych w ramach opieki farmaceutycznej, apteka ogólnodostępna ma obowiązek utylizacji odpadów medycznych, zwłaszcza odpadów poszczepiennych. Wynika to z brzmienia nowego ust. 5 wskazanego Rozporządzenia.
Wszystko to jest związane z łagodzeniem i dostosowywaniem przepisów, aby wiecej aptek mogło aktywnie działać w kierunku ogólnej walki z pandemią Covid-19. Styczniowe zmiany wymagały poprawy, dlatego w lutym 2022 r. zostały uchwalone nowe przepisy. Co warto wiedzieć?
Przykładowo od 18 lutego 2022 r. przeprowadzane badań diagnostycznych związanych z COVID-19 dopuszczalne jest także w izbie ekspedycyjnej albo w komorze przyjęć apteki ogólnodostępnej. Przypomnijmy, że nowe przepisy nakazują takim aptekom zachowanie pewnych warunków. Koniecze jest przeznaczenie pewnego czasu na wykonywanie testów i oddzielenie tego od innych zadań, które realizuje apteka. Ponadto izba ekspedycyjna musi zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki pracy i obsługi pacjentów po zakończeniu czasu przeznaczonego na przeprowadzanie badań diagnostycznych.
Ustawodawca przewidując, że więcej aptek ogólnodostępnych będzie spełniało ustawowe warunki i włączy się do walki z COVID-19 pomagając swoim mieszkańcom, wprowadził obowiązek utylizacji odpadów medycznych, zwłaszcza odpadów poszczepiennych. Dla aptek ogólnodostępnych oznacza to konieczność wprowadzenia szczegółowych zasad związanych z gospodarowaniem odpadami, które będą zgodne z wspomnianym Rozporządzeniem oraz Ustawą o odpadach.
Czym jest właściwie odpad? Kogo dotyczy?
Definicja odpadu została wskazana w artykule 3 ustęp 1 pkt 6 Ustawy o odpadach. ,,Odpadem” jest każda substancja, której pozbywa się posiadacz lub zamierza się jej pozbyć. Dodatkowo, Ustawa o odpadach nakłada obowiązki na posiadacza odpadów (definicja 'posiadacza’ jest w artykule 3 ustęp 1 pkt 19) oraz na wytwórcę odpadów, czyli osobę której działalność powoduje powstawanie odpadów (definicja ‘wytwórcy odpadów’ jest w artykule 3 ustęp 1 pkt 32).
W przypadku odpadów medycznych, zwłaszcza odpadów poszczepiennych, obowiązek ich usunięcia będzie kluczowy, zwłaszcza, że ich ilość będzie się zwiększać.
Zgodnie z Ustawą o odpadach należy usunąć wszystkie odpady z miejsca, w którym nie powinny się znajdować. Gospodarowanie odpadami powinno odbywać się zgodnie z przepisami środowiskowymi.
Generalne zasady postępowania z odpadami
Przede wszystkim apteki ogólnodostępne, w których wykonywane będą m.in. testy antygenowe w kierunku COVID-19, zobowiązane są postępować w sposób zgodny z zasadami gospodarki odpadami.
Apteki zostały zobowiązane do prowadzenia procesów przetwarzania odpadów w taki sposób, aby powstające odpady nie stwarzały zagrożenia dla życia lub zdrowia ludzi oraz dla środowiska. Powszechnie słyszy się, że ludzie tęsknią za czasem sprzed pandemii. Nowe zasady mają dbać o bezpieczeństwo w okresie trwania koronawirusa, a jednocześnie chronić przed zalewającą świat falą odpadów, które powstają każdego dnia.
Co do zasady gospodarka odpadami opiera się na założeniu, aby ograniczać ilość odpadów i ich negatywne oddziaływanie na życie i zdrowie ludzi oraz na środowisko (przy ich wytwarzaniu produktów, podczas i po zakończeniu ich użycia). Wynika to wprost z art. 18 Ustawy o odpadach. Co ważne, to nie jedyna zasada, którą apteki powinny się zapoznać. Muszą wziąć pod uwagę wiele norm, jeżeli zdecydują się m.in. wykonywać testy antygenowe w kierunku COVID-19. Czy jest to ważne? Tak, ponieważ za działania niezgodne z przepisami, organ może nakładać dotkliwe kary pieniężne (art. 194 Ustawy o odpadach) oraz podejmować również inne działania, aby chronić środowisko. Fala pandemii nie spowoduje, że organy administracyjne będą stosować jakąkolwiek taryfę ulgową w zakresie ochrony środowiska.
Warto, aby farmaceuci i spółki prowadzące apteki w pierwszej kolejności zapoznały się z obowiązkami ustawowymi, a potem zastanowiły się jak prawidłowo gospodarować odpadami. Sposoby postępowania są ściśle określone w przepisach. Przykładowo, do plastikowego sztywnego, odpornego na przekłucie lub przecięcie, pojemnika jednorazowego użycia należy wrzucać igły bezpośrednio po szczepieniu lub podaniu leków w iniekcji. Szczegółowy sposób postępowania z odpadami publikowany jest również na stronach internetowych organów z zakresu ochrony środowiska. Wiele informacji bez trudu znaleźć można w zakresie kodów odpadów, karty przekazania odpadów i innych kluczowych informacji z zakresu Ustawy o odpadach. W walce z pandemią Covid-19 nie można zapominać o dbałości o środowisko.
O czym jeszcze powinny pamiętać apteki od początku 2022 roku?
Bieżący rok przyniósł wiele zmian związanych z szczepieniami w aptekach i możliwością wykonywania testów antygenowych na COVID-19. Przypomnijmy, że Ustawodawca wprowadził tzw. podstawowe wyposażenie izby szczepień w aptekach, czyli m.in. o stolik zabiegowy, zestaw do wykonywania iniekcji i opatrunków, pakiety odkażające i dezynfekcyjne, czy środki ochrony osobistej.
Bez wątpienia zwiększyła się liczba odpadów. Takie działanie nie mogło pozostać bez odpowiedzi Ustawodawcy, w tym organów związanych z polityką środowiskową. Ustawa o odpadach i inne regulacje są dostosowywane do zmieniającego się świata. Przykładowo, do konsultacji przekazano niedawno kolejny projekt zmian do Ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi oraz Ustawy o odpadach. Spodziewanych korzyści środowiskowych oczekuje się po wprowadzeniu w aptekach ogólnodostępnych obowiązku utylizacji odpadów medycznych, zwłaszcza odpadów poszczepiennych.
Odpady medyczne
W dobie trwającej pandemii często mówi się o odpadach medycznych. Pojęcie to często jest błędnie używane, zwłaszcza na stronach internetowych zajmujących się szeroko pojętą medycyną i farmacją. Warto rozwiać wątpliwości w tym zakresie i siegnąć od przepisów.
Definicja odpadu medycznego została wskazana w artykule 3 ustęp 1 pkt 8 Ustawy o odpadach. ,,Odpadami medycznymi” są odpady powstające w związku z udzielaniem świadczeń zdrowotnych oraz prowadzeniem badań i doświadczeń naukowych w zakresie medycyny. Przepisy zakazują unieszkodliwiania tzw. zakaźnych odpadów medycznych poza obszarem województwa, na którym zostały wytworzone (art. 20 ust. 3 pkt 2 Ustawy o odpadach). Jedyne wyjątki od tej zasady dotyczą przypadku braku instalacji do unieszkodliwiania odpadów na obszarze danego województwa albo gdy istniejące instalacje nie mają wolnych mocy przerobowych.
Nie warto lekceważyć tego przepisu. Karze aresztu lub grzywny podlega ten, kto unieszkodliwia zakaźne odpady medyczne poza obszarem województwa, na którym zostały wytworzone (art. 172 ust. 1 pkt 2 Ustawy o odpadach). Jednocześnie co do zasady zakazane jest zbieranie odpadów medycznych poza miejscem wytwarzania. To nie koniec długiej listy regulacji związanej z odpadami medycznymi – osobne reguły dotyczą na przykład magazynowania odpadów.
Należy pamiętać jeszcze o kilku ważnych kwestiach, które wynikają wprost często lekceważonej Ustawy o odpadach. Przykładowo, istnieje zakaz odzysku odpadów medycznych oraz obowiązek prowadzenia procesów ich unieszkodliwiania na przykład przez termiczne przekształcanie w spalarniach odpadów niebezpiecznych. Więcej informacji poza ww. Ustawą zawiera Rozporządzenie regulujące dopuszczalne sposoby unieszkodliwiania oraz warunki magazynowania odpadów medycznych i prowadzenia procesów unieszkodliwiania takich odpadów medycznych. Dodatkowo, zgodnie z przepisami, istnieje zakaz ich składowania na składowisku odpadów.
Kary za naruszenie przepisów dotyczących odpadów medycznych
Ustawa o opadach, zawiera listę kar, która nie kończy się jedynie na zapłacie określonej kwoty pieniężnej. Przykładowo, warto pamiętać, że karze aresztu lub grzywny podlega ten, kto poddaje odzyskowi takie rodzaje odpadów medycznych, których odzysk jest niedopuszczalny (art. 183 ust. 1 pkt 1 Ustawy o odpadach). Takiej samej dotkliwej karze podlega ten, kto unieszkodliwia zakaźne odpady medyczne przez ich współspalanie.
Utylizowanie przez apteki testów na COVID-19 jako odpadów medycznych
Znowelizowane przepisy zakładają konieczność utylizacji odpadów po testach. Na początku apteki prowadzące szczepienia ochronne przeciw COVID-19 musiały pamiętać o gospodarce odpadami, a teraz taki obowiązek rozciąga się również na zużyte testy w kierunku COVID-19. Pozostałości po przeprowadzeniu badań diagnostycznych w kierunku COVID-19 muszą spełniać wymogi nowego Rozporządzenia i Ustawy o odpadach. Powstające odpady w dobie pandemii nie mogą stwarzać zagrożenia dla życia lub zdrowia ludzi oraz dla środowiska.
Autorka: r.pr. Diana Głogowska – Bąk
