Zagrożenia w farmakoterapii geriatrycznej

Zagrożenia w farmakoterapii geriatrycznej

Osoby w wieku starszym i podeszłym (czyli odpowiednio – powyżej 65. i 75. roku życia) stanowią około 15% polskiej populacji. Szacuje się jednak, że na tą grupę wiekową przypada aż 40% stosowanych leków. Pojawiające się podczas terapii błędy lekowe są nie tylko zagrożeniem dla zdrowia i życia osób starszych, lecz także generują duże koszty, związane między innymi z hospitalizacją pacjentów, których dotykają problemy lekowe.

W celu uniknięcia potencjalnie niebezpiecznych błędów w farmakoterapii osób starszych, opracowano tzw. kryteria Beersa, uwzględniające bezpieczeństwo i zasadność stosowania danych substancji leczniczych u tych osób. Poniżej opisano leki i grupy leków, na które szczególnie powinno zwrócić się uwagę, biorąc udział w farmakoterapii pacjentów w wieku podeszłym.

Benzodiazepiny, barbiturany

Krótko- i długodziałające benzodiazepiny nie powinny być lekami pierwszego rzutu w leczeniu bezsenności i stanów lękowych u pacjentów starszych. Ich stosowanie może pogarszać sprawność psychofizyczną, a co za tym idzie, zwiększać ryzyko upadków i złamań, których następstwa są szczególnie niebezpieczne dla osób w tej grupie wiekowej. Istnieje również związek pomiędzy przyjmowaniem benzodiazepin i barbituranów a występowaniem kolizji drogowych z udziałem osób starszych. Często dochodzi także do zatruć tymi grupami leków (u 80-latka okres półtrwania diazepamu może być nawet 4-krotnie dłuższy niż u 20-latka).

Leki antypsychotyczne

Niewątpliwie wraz z wiekiem rośnie ryzyko pojawienia się zaburzeń psychicznych, wymagających leczenia neuroleptykami, jednakże - jak pokazują wyniki licznych badań – leki przeciwpsychotyczne często bywają przepisywane bez uzasadnienia terapeutycznego. Ryzyko wystąpienia działań niepożądanych, do których należy między innymi parkinsonizm polekowy, skłania do rozważenia zasadności terapii w wielu przypadkach stosowania neuroleptyków.

Leki przeciwhistaminowe, zwłaszcza I generacji



Ze względu na niską wybiórczość wobec receptorów serotoninergicznych, dopaminergicznych oraz muskarynowych, należy unikać nieselektywnych antyhistaminików u osób starszych. Biorąc pod uwagę ryzyko nadmiernej sedacji, pojawienia się zawrotów głowy, suchości w ustach czy problemów z oddawaniem moczu oraz zaparć, leki antyhistaminowe takie jak difenhydramina czy klemastyna są przeciwskazane. W leczeniu reakcji alergicznych czy alergicznego nieżytu nosa należy rozważyć leki najnowszej generacji, najlepiej podawano miejscowo.

NLPZ

Ryzyko wystąpienia krwawień z przewodu pokarmowego, związanych z przyjmowaniem niesteroidowych środków przeciwzapalnych, znacząco wzrasta u osób po 75. roku życia oraz u pacjentów przyjmujących jednocześnie leki przeciwzakrzepowe jak warfaryna czy klopidogrel. W związku z tym, u chorych przewlekle przyjmujących NLPZ konieczne jest równoległe przyjmowanie inhibitorów pompy protonowej, na przykład omeprazolu. Ponadto, u osób starszych, u których wydolność nerek spada nawet do połowy wartości osoby młodej, istnieje ryzyko pogorszenia ich czynności, związane z hamowaniem syntezy prostaglandyn o działaniu wazodylatacyjnym – w związku z tym należy zwrócić szczególna uwagę na nadużywanie preparatów przeciwbólowych OTC przez pacjentów w podeszłym wieku.

Alkaloidy: digoksyna, skopolamina, alkaloidy sporyszu

Ze względu na wąskie okno terapeutyczne i duże ryzyko zażycia dawki toksycznej, zaleca się unikać digoksyny w leczeniu niewydolności serca i arytmii u starszych. Czynniki takie jak zmiana objętości dystrybucji i zmniejszony udział tkanki mięśniowej, zwiększają ryzyko zatrucia alkaloidami naparstnicy. U osób w podeszłym wieku w leczeniu stanów spastycznych mięśniówki gładkiej powinno unikać się alkaloidów tropanowych jak hioscyna, zaś w leczeniu migren i hipotonii – ergotaminy i pochodnych.

Źródła:
Ksiądzyna D., Szeląg A.: Specyfika farmakoterapii u pacjentów w podeszłym wieku, Psychogeriatria polska, 2013, 10(3), 115-216;
Midlov P. et al.: Drug related problems in elderly, 2009, 1-6, 37-44;
http://www.healthcare.uiowa.edu/minimedicalschool/documents/BeersCriteriaPublicHandout041012.pdf

ZAPPA z całkowitym niezrozumieniem i dezaprobatą odnosi się do proponowanego przez KRAUM przywrócenia konieczności posiadania specjalizacji przez kierownika apteki. (fot. Shutterstock)Farmaceuci w sieciach mają narzucone co...

"Polska codzienna praktyka pokazuje, że farmaceuci zatrudnieni w komercyjnych sieciach...

W komunikacie na swojej stronie internetowej ministerstwo zdrowia zapewniło, że jest otwarte na dialog z technikami farmaceutycznymi (fot. Shutterstock)Minister zdrowia za przywróceniem...

"Jest szansa na przywrócenie kształcenia techników farmaceutycznych. Jestem ogromnym...

Zdaniem ekspertów taka sytuacja na rynku, to efekt jego konsolidacji (fot. Shutterstock)Sieci aptek nadal rosną. Indywidualnych...

Firma IQVIA opublikowała właśnie wyniki swoich badań rynku aptecznego w sierpniu. Wynika z nich...

Nie obowiązku prawnego ustanawiania lub zatrudniania w aptece na odrębnym stanowisku osoby odpowiedzialnej za jakość sporządzanych w aptece leków. (fot. Shutterstock)Kto w aptece jest osobą odpowiedzialną...

W związku z opublikowaniem w nowym wydaniu Farmakopei Polskiej monografii "Leki sporządzane w...

W ostatnich latach farmaceuci coraz częściej bowiem pozywają lokalne władze, wskazując, że harmonogram dyżurów jest dla nich krzywdzący (fot. Shutterstock)Czy ten przepis będzie orężem aptekarzy...

Aktualnie w całej Polsce toczą się spory między aptekarzami i powiatami, dotyczące dyżurów aptek...