Farmacja w służbie aliantom – cześć II

29 października 2018 10:23

Farmacja była kluczową zawodniczką w zmaganiach pomiędzy siłami Państw Osi a Aliantami. Choć wielu historyków upatruje się zwycięstw w poszczególnych momentach II wojny światowej poprzez porównanie arsenału zbrojnego przeciwników, warto pokusić się o przyjrzenie się bliżej farmakologicznej potędze obu stron.

W siłach lądowych Wielkiej Brytanii pigułki Benzedryny pierwszy raz na dużą skalę wprowadzono na bliskim wschodzie. Służby medyczne w każdej dywizji dostały po 20 tysięcy tabletek do rozprowadzenia przy zachowaniu środków bezpieczeństwa (fot. Shutterstock)

W czerwcu 1940 r. przy zestrzelonych podczas nalotów na Wyspy Brytyjskie pilotach Luftwaffe znaleziono tajemnicze tabletki (o historii farmacji w służbie III Rzeszy czytaj więcej tutaj: Farmacja w służbie złu – część 2). We wrześniu 1940 roku Henry Dale zidentyfikował je jako metamfetaminę – zadanie powierzono najlepszemu z najlepszych, ten czołowy brytyjski farmakolog cztery lata wcześniej wraz z Otto Loewim został uhonorowany Nagrodą Nobla w dziedzinie medycyny i fizjologii za odkrycie przenoszenia impulsów nerwowych. W wyniku badań przeprowadzonych na pilotach, okazało się, że amfetamina dzięki połączeniu optymizmu i agresji idealnie nadaje się dla załóg bombowych, dlatego też wprowadzono standardy: dwie pięciomiligramowe dawki amfetaminy, jedna w chwili przekroczenia przestrzeni powietrznej wroga, druga po dokonaniu bombardowania. W 1942 r. Brytyjczycy oficjalnie zaaprobowali rozdawanie najpierw pilotom RAF, a potem także żołnierzom sił lądowych amfetaminy – 5 mg tabletek Benzedryny produkowanej przez amerykańską firmę Smith, Kline & French (SKF).

Armia brytyjska zdecydowała się na wprowadzenie amfetaminy zamiast stosowanej przez nazistów metamfetaminy z prostego powodu – koncern, do którego miała dostęp miał opatentowaną produkcję właśnie takiej wersji metylofenyloaminy. Amfetaminę zsyntetyzował po raz pierwszy w 1887 w Niemczech rumuński chemik Lazăr Edeleanu. Jej stymulacyjne działanie pozostawało nieznane aż do 1927, kiedy to niezależnie zsyntetyzował ją Gordon Alles, który doniósł o jej właściwościach sympatykomimetycznych. Jednakże, tych właściwości farmakologicznych nie wykorzystywano do 1933, kiedy Smith, Kline & French zaczęło sprzedawać ją w inhalatorze pod nazwą handlową Benzedrine jako środek obkurczający. Lek zawierał racemiczną mieszaninę amfetaminy, która jest mieszaniną równych części lewoamfetaminy i dekstroamfetaminy. Siarczan benzedryny został wprowadzony trzy lata później i był stosowany w leczeniu wielu różnych schorzeń, w tym narkolepsji, otyłości, niskiego ciśnienia krwi, niskiego libido i przewlekłego bólu.

Lek był początkowo używany do celów medycznych jako środek obkurczający naczynia. Wcześni użytkownicy inhalatora Benzedrine odkryli, że ma on działanie euforyczne i stymulujące, co spowodowało, że jest on jednym z pierwszych sztucznych stymulantów, szeroko stosowanym w celach niemedycznych.

Mimo że ten lek był przeznaczony do inhalacji, niektórzy ludzie używali Benzedrine rekreacyjnie poprzez uszkadzanie pojemnika i połykanie paska papieru z wnętrza inhalatora, który został pokryty benzedryną. Paski często były zwijane w małe kulki i połykane lub przyjmowane z kawą lub alkoholem. Ze względu na stymulujący efekt uboczny lekarze odkryli, że amfetamina może być również stosowana w leczeniu narkolepsji. Doprowadziło to do produkcji benzedryny w postaci tabletek.

W tym miejscu kilka słów o samej firmie – bowiem historie farmaceutycznych koncernów na przykładzie IG Farben (czytaj więcej: Farmacja w służbie złu) bywają szalenie interesujące. W 1830r. John K. Smith ze szwagrem otwierają aptekę w Filadelfii. Niedługo potem firma John K. Smith & Co. staje się liderem w hurtowej sprzedaży leków. W 1845 roku w filadelfijskiej firmie Smith’ów podejmuje pracę dziewiętnastoletni Mahlon Kline jako księgowy, wkrótce decydując się na zdobycie wiedzy medycznej. Rok 1875 jest datą przełomową – w uznaniu wybitnych osiągnięć Kline’a dla firmy, jego nazwisko zostaje włączone do nazwy spółki – tak powstaje Smith, Kline & Co. W 1891r. Smith, Kline & Co. wykupuje potężną firmę farmaceutyczną French, Richards & Co., dzięki czemu rozszerza swoją ofertę o nowe produkty: perfumy, maści, toniki, leki na kaszel – powstaje firma Smith, Kline & French, późniejszy producent Benzedryny. W 1987 z połączenia z Beecham powstaje SmithKline Beecham, a trzynaście lat później ma miejsce ogłoszenie projektu fuzji SmithKline Beecham i Glaxo Wellcome do GSK (czytaj więcej: Farmaceutyczne kolosy).

W siłach lądowych Wielkiej Brytanii pigułki Benzedryny pierwszy raz na dużą skalę wprowadzono na bliskim wschodzie. Służby medyczne w każdej dywizji dostały po 20 tysięcy tabletek do rozprowadzenia przy zachowaniu środków bezpieczeństwa. Z kolei w sierpniu 1942 r. Bernard Montgomery na froncie w Afryce zezwolił na rutynowe stosowanie amfetaminy wśród swoich żołnierzy, licząc, że dzięki tabletkom uda mu się zrealizować swój ryzykowny plan ataku na Afrika Korps. Na planowanego na 23 października ataku gen. Montgomery zarezerwował 100 tysięcy tabletek Benzedryny – tym sposobem bitwa pod El Alamein przyniosła Brytyjczykom pierwsze znaczące zwycięstwo. Ogółem podczas drugiej wojny światowej brytyjskie siły zbrojne skonsumowały ok. 72 mln pigułek amfetaminy produkowanej przez Smith, Kline & French.

Było to jednak kilka razy mniej niż w wypadku Amerykanów. Niektóre źródła mówią o 250 milionach tabletek, a inne dochodzą nawet do 500 milionów. Wojna na speedzie była zjawiskiem powszechnym, o czym świadczą wyniki badań przeprowadzonych pod koniec wojny w jednym z amerykańskich szpitali wojskowych: co czwarty przebywający tam żołnierz nadużywał amfetaminy, 89% z nich regularnie zażywało ją w trakcie wojny, natomiast z badań nad pilotami wynikało, ze ponad 15% badanych nie brało amfetaminy zgodnie z zaleceniami. Podobnie jak w wypadku Brytyjczyków największym konsumentem stymulantów było lotnictwo – od 1943 r. dystrybuowano je wśród załóg uczestniczących w długich misjach – w każdym niezbędniku w amerykańskim bombowcu znajdowały się pakiety pięciomiligramowych tabletek Benzedryny.

O potędze wykorzystania stymulantów w armii USA może poświadczyć bitwa o atol Tarawa z Japończykami – prawdopodobnie to wtedy po raz pierwszy rozdawano Benzedrynę żołnierzom, by przełamać stymulantami ogromny efekt psychologiczny szarży banzai japońskiej armii i odnieść miażdżące zwycięstwo, unicestwiając cały japoński garnizon.

W marcu 1945 r. „New York Times” donosił, że wzmacnianie się pilotów bombowców było normą: podczas kilkunastogodzinnych lotów nawigator przecierał swe zmęczone oczy, połykał trochę więcej Benzedryny i wracał do pracy. Również, podobnie jak w Wielkiej Brytanii, armia lądowa Stanów Zjednoczonych, stała się drugim konsumentem amfetaminy w wojsku. Od 1943 roku amfetamina była w niezbędnikach żołnierzy . Instrukcja mówiła o przyjmowaniu jednej pięciomiligramowej tabletki co 6 godzin w trakcie ciężkich działań wojennych.

Jak widać, farmacja i jej odkrycia nie tylko przyczyniły się do ochrony wybitnych jednostek, których działania miały wpływ na zakończenie działań wojennych (czytaj więcej: Farmacja w służbie aliantom), ale również dawała siłę i pokrzepienie milionom zwykłych obywateli, których los rzucił na fronty by w imię sił alianckich przechylać szalę zwycięstwa w największym zbrojnym konflikcie w historii ludzkości.

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]

Odpowiadasz:

avatar
Akceptuję regulamin dyskusji *
Komentujesz jako gość! Chcesz być informowany o nowych komentarzach w temacie? Zarejestruj się, lub jeśli już masz konto w grupie farmacja.net - .

Powiązane artykuły

Dyfteria i nastolatki Dyfteria i nastolatki

Współczesna młodzież ma całe mnóstwo zmartwień. Należy do nich szybkość i jakość łącza internetowego...

Farmaceuta za granicą: FIP – International Pharmaceutical Federation Farmaceuta za granicą: FIP – International Pharmaceutical Federation

W dniach 2-6 września odbył się w Glasgow w Szkocji doroczny kongres FIP – International Pharmaceuti...

Apteka jako punkt szczepień Apteka jako punkt szczepień

O możliwości wykonywania szczepień przez farmaceutów mówiło się już od dłuższego czasu, jednak do te...